DGM

16/09/2026

?
‎የቴፕ ማጫወቻው ምርጫ የለውም፤ የጫኑበትን ዘፈን ያንጎራጉራል፣ የከተቱበትን መዝሙር ያዜማል። የሰዉም ልጅ አእምሮ እንዲሁ ነው። የሰነቅነውን ነው የሚተፋው፣ የሞላነውን ነው የሚያፈሰው።በቀን ውሎአችን ውስጥ ወደ አእምሯችን የምናስገባቸው ነገሮች ሁሉ በውስጣችን ተቀርጸው ይቀራሉ። በኋላ ላይ በንግግራችን፣ በባህሪያችንና በህይወት ምርጫችን ላይ ተጽዕኖ ማድረጋቸው አይቀሬ ነው።
‎ስለዚህ፦አእምሮህን በንጹህ ሃሳብ አስውበው።ጆሮህን ከማይጠቅም ወሬ ጠብቅ።አይንህን መልካም ነገር ላይ አሳርፍ።ምክንያቱም አንተ ማለት አእምሮህ ውስጥ የጫንከው ሃሳብ ውጤት ነህ!

15/09/2026

‎ #እንሰት (False Banana) እና
‎እንሰት በኢትዮጵያ በተለይም በደቡብ እና በደቡብ ምዕራብ ክፍሎች በስፋት የሚገኝ፣ ከሙዝ ተክል ጋር በጣም የሚመሳሰል ነገር ግን ፍሬ የማይሰጥ ባለብዙ ጥቅም ተክል ነው።
‎በሀገራችን በሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎችን የምግብ ዋስትና በማረጋገጥ ረገድ ከፍተኛ ሚና ስላለው “ ” በመባል ይታወቃል።
‎ለሲዳማ ብሔረሰብ ደግሞ እንሰት ከተክልነት ባለፈ የማንነት፣ የባህልና የኑሮ ሥርዓት መሠረት ነው።
‎የሲዳማ ሕዝብ ከእንሰት ጋር ያለው ቁርኝት ጥልቅ በመሆኑ የአካባቢው ባህላዊ፣ ማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ እሴቶች በሙሉ ከዚህ ተክል ጋር የተሳሰሩ ናቸው።
‎ስለ እንሰት ምንነትና በሲዳማ ባህል ውስጥ ስላለው ዋና ዋና ጠቀሜታዎች የሚከተሉት ነጥቦች በግንባር ቀደምትነት ይጠቀሳሉ፦
1. ‎ እና የሲዳማ ማዕድ (ዋሳ)እንሰት ረሃብንና ድርቅን የመቋቋም አቅሙ ከፍተኛ በመሆኑ አስተማማኝ የምግብ ዋስትና ምንጭ ነው። በሲዳማ ባህል ውስጥ እንሰት ዋናው የዕለት ተዕለት ምግብ ምንጭ ሲሆን፣ ከተክሉ የተለያዩ ክፍሎች የሚከተሉት ዋና ዋና ምግቦች ይዘጋጃሉ፦
‎ #ቆጮ (Waasa)፦ ከእንሰት ግንድና ስር ተፍቆ፣ ጉድጓድ ተቆፍሮ ለሳምንታት ታፍኖና ተቦክቶ የሚዘጋጅ ምግብ ነው። በሲዳማ ማኅበረሰብ ዘንድ ቆጮ የክብር ምግብ ሲሆን፣ ከወተት፣ ከአይብ እና ከሥጋ ጋር ይቀርባል። በተለይም በባህላዊው የዘመን መለወጫ "ፊቼ ጫምባላላ" በዓል ላይ ዋነኛውና ተመራጩ ማዕድ ቡሪሳሜ የሚዘጋጀው ከዚህ ተክል ነው።
‎ #ቡላ (Bu'la)፦ እንሰቱ ሲፋቅ የሚወጣውን ፈሳሽ በጥለልና በማድረቅ የሚዘጋጅ ከፍተኛ አልሚ ምግብ ነው። በሲዳማ ባህል ቡላ እንደ መድኃኒትና ብርታት ሰጪ ተደርጎ ይወሰዳል። የወለዱ እናቶች እንዲያገግሙ፣ የታመሙ ሰዎች እንዲበረቱ በገንፎ መልክ በቅቤ ተደርጎ ይመገቡታል።
‎ #አሚቾ (Ha'micho)፦ የበሰለ የእንሰት ስር (ግንድ) ሲሆን፣ ሳይቦካ ልክ እንደ ድንች ወይም ቦይና ተቀቅሎ ይበላል። ፈጣንና ተደራሽ ምግብ በመሆኑ በተለይ በገጠሪቱ ሲዳማ በብዛት ይዘወተራል።
2. ‎ እና ለሥነ-ምህዳር ያለው ጥቅምየአፈር መሸርሸርን መከላከል፦ እንሰት ሰፋፊ ቅጠሎችና ጠንካራ ስሮች ስላሉት አፈርን ከአውሎ ነፋስና ከዝናብ መሸርሸር ይጠብቃል። የሲዳማ ገበሬዎች እንሰትን ከቡና ተክል ጋር አሻርከው (Intercropping) ስለሚተክሉት፣ መሬቱ ሁልጊዜ ለም እንዲሆንና የአፈር መሸርሸር እንዳይከሰት ያደርጋል።
‎-እርጥበትን መጠበቅ፦ ተክሉ ከፍተኛ የውሃ ይዘት ስላለው በውስጡ ውሃ አቁሮ በመያዝ የአካባቢውን የአየር ንብረት እንዲቀዘቅዝ ያደርጋል። ይህም በሲዳማ ዞን ለሚገኘው ዕፁብ ድንቅ የቡና ምርት ተስማሚ ጥላና እርጥበት ይፈጥራል።
3.‎ የሲዳማ ማኅበረሰብ ከእንሰት ቀጥሎ ለከብት እርባታ ትልቅ ቦታ ይሰጣል። የእንሰት ቅጠልና ተረፈ-ምርቶች (ሀሚቾ) በተለይም በደረቅ ወቅት ለአገር በቀል ከብቶችና ለሌሎች እንስሳት ምርጥና እርጥብ መኖ ሆነው ያገለግላሉ። ከብቶች የእንሰት ተረፈ-ምርት ሲመገቡ የወተት ምርታቸው ስለሚጨምር ማኅበረሰቡ ተክሉን በእጅጉ ይንከባከባል።
4. ‎ ፣ ለባህል ቁሳቁሶችና ለዕደ-ጥበብ ቃጫ (Kaacha/Fiber)፦ ከእንሰት ግንድ ላይ የሚወጣው ቃጫ በጣም ጠንካራ በመሆኑ ለገመድ፣ ለጆንያና ለምንጣፍ መስሪያነት ያገለግላል።
‎ #ባህላዊ ጥቅሞች፦ የእንሰት ቅጠል በሲዳማ ሴቶች ዘንድ እንደ ዘመናዊ የወጥ ቤት ዕቃ ያገለግላል፤ ምግብ ለማብሰል (ቆጮ ለመጋገር)፣ የተጋገረውን ለማቅረቢያነትና ቅቤ ለማሸጊያነት ይጠቀሙበታል።

15/09/2026

‎
‎በአንድ ወቅት በአንድ ትልቅ ጫካ ውስጥ ከፍተኛ የዝናብ እጥረት እና ድርቅ ይከሰታል።
‎የጫካው እንስሳት በሙሉ ተሰብስበው ችግሩን እንዴት መፍታት እንዳለባቸው ይመክራሉ።
‎በመጨረሻም ዝናብ እንዲዘንብ ወደ ሰማይ የሚጸልዩ መሪዎችን ለመምረጥ ወሰኑ። ስልጣኑን ግን ብዛት ያላቸው ጦጣዎች ተቆጣጠሩት። ጦጣዎቹም መድረክ ላይ ወጥተው “እኛ ሙሉ ቀን ወደ ሰማይ እጃችንን ዘርግተን ዝናብ እንዲመጣ እንጮሃለን!” አሉና ተመረጡ።
‎ነገር ግን ዝናብ ሳይዘንብ ወራት አለፉ። እንስሳቱ ተበሳጭተው “ቃል የገባችሁት ዝናብ የታለ? ምንም አልመጣም እኮ!” ብለው ጠየቋቸው።የጦጣዎቹ መሪም መለሰ፡ “እኛ ቃል የገባነው እጃችንን ወደ ሰማይ ዘርግተን ለመጮህ እንጂ ዝናቡን ለማውረድ አይደለም፤ እኛ ስራችንን በብቃት እየተወጣን ነው፣ ዝናቡ ካልመጣ ተጠያቂው ሰማዩ ነው!” አላቸው ይባላል።
‎ለችግሮች መፍትሄ ከመስጠት ይልቅ ኃላፊነትን ወደ ሌላ አካል ማዛወር (ማላከክ) ውጤት አያመጣም።

14/09/2026

‎" !"
‎አንድ ሰው የውስጡን ክፋትና መርዝ አውጥቶ ከተናገረ፣ በምላሱ ሌላውን ሰው አቁስሎ ካደማ በኋላ... "አፉ እንጂ ሆዱ ባዶ ነው" እየተባለ ሰበብ ሲፈለግለት በፍጹም አይዋጥልኝም።
አንዳንዶች "አፉ ነው እንጂ ሆዱማ ባዶ ነው" ይላሉ። ለመሆኑ "በሆዱ የነበረውን መርዝ ሁሉ በአፉ ከተፋው በኋላ ታድያ እንዴት ሆዱ ባዶ አይሆንም?!" መርዙን በሰው ላይ አፍስሶ "አሁን ሆዱ ንጹህ ነው" ማለት ምን የሚሉት ፌዝ ነው? ቃላት ሆን ተብለው የሚወረወሩ የልብ ነጸብራቆች እንጂ በድንገት የሚፈሱ አይደሉም። አንድ ሰው በውስጡ የሌለውን ነገር በአፉ ሊተፋው አይችልም። በምላስ የሚደርስ ቁስል ጠባሳው ረጅም ነው።
‎" !"👉እናንተስ በዚህ አባባል ትስማማላችሁ? ሃሳባችሁን 📝

14/09/2026

የሺህ ማይል ጉዞ በአንድ እርምጃ ይጀምራል።"— ትልቁም ሆነ ረጅሙ የሕይወት ስኬት የሚገነባው ዛሬ በምትወስዳት የመጀመሪያ እና ትንሽ እርምጃ ነው።

13/09/2026

☕

ሲዳማ ቡና 3-0 ኤግሎን

04' አቤል ያለው
13' ደስታ ደሙ
66' አቤል ያለው

13/09/2026

13/09/2026

‎ (World Bald Day / Bald is Beautiful Day) በዋናነት መስከረም 3 ቀን (ሴፕቴምበር 13) ይከበራል።
‎ይህ ቀን በፀጉር መመለጥ ዙሪያ ያሉ ማህበራዊ አመለካከቶችን ለመቀየር፣ በራስ መተማመንን ለመጨመር እና መላጣ መሆንን በኩራት ለመቀበል ታስቦ የሚከበር ልዩ ዕለት ነው።
‎በተጨማሪም ከዚህ በዓል ጋር ተያያዥነት ያላቸው እና በተለያዩ አገራት የሚከበሩ ሌሎች ቀናት አሉ፦
‎ #ኦክቶበር 7 (መስከረም 27)፦ በተለያዩ የዓለም ክፍሎች በይፋ የዓለም የመላጣዎች ቀን ተብሎ የሚከበርበት ዕለት ነው።
‎ #ኦክቶበር 14 (ጥቅምት 4)፦ "ነፃ እና መላጣ የመሆን ቀን" (Be Bald and Be Free Day) ተብሎ ይከበራል።
‎
Facebook

13/09/2026

‎በሲዳሙ አፎ " #ወሊማ" ( ) በመባል የምትታወቀው ወፍ በአማርኛ የመስቀል ወፍ በመባል የምትታወቅ ውብ አዕዋፍ ናት።
‎ይህች ወፍ በሲዳማ ባህልና ተፈጥሮ ውስጥ ትልቅ ቦታ አላት።
‎በሲዳማ ባህል ወንዶች የወሊማ (የመስቀል ወፍ) ላባ በጎፈሬያቸው ላይ የሚሰኩት በዋነኝነት የክብር፣ የጀግንነት፣ የማኅበራዊ ደረጃ እና የደስታ መግለጫ ምልክት ስለሆነ ነው።
‎ይህ በሲዳሚኛ ቋንቋ «ባሊቾ» (Baallicho) ተብሎ የሚጠራው የዚች ወፍ ላባ፣ በተለይ በዘመን መለወጫ የፍቼ ጫምበላላ በዓል እና በልዩ ልዩ ባህላዊ ጭፈራዎች (እንደ ቄጣላ) ወቅት ትልቅ ትርጉም አለው።
‎
‎የዚህ ባህል ዋና ዋና ምክንያቶችና ምሳሌያዊ ትርጉሞች የሚከተሉት ናቸው፡
‎ #የፍቼ ጫምበላላ እና የአዲስ ዘመን ምልክት፦ የመስቀል ወፍ (ወሊማ) የምትከሰተው ክረምት አልፎ አዲስ ዓመት ሲጠባ ነው። ወፎቹ በዚህ ወቅት ውብና ረዥም ላባ ያወጣሉ። የሲዳማ ወጣቶችና ጎልማሶች ይህንን ላባ በጎፈሬያቸው ላይ በመስካት አዲሱን ዓመት፣ የተፈጥሮን መታደስ እና ሰላምን በደስታ ይቀበላሉ።
‎ #የጀግንነት እና የክብር መገለጫ፦ በጥንታዊ የሲዳማ ባህል ለአገርና ለባህል ትልቅ አስተዋጽኦ ያበረከቱ፣ የአንበሳ ወይም የሌላ አደገኛ አውሬ አደን ላይ የተሳተፉ ጀግኖች ወይም ማኅበራዊ ግዴታቸውን በብቃት የተወጡ ወንዶች ይህንን ላባ የማጥለቅ ልዩ መብትና ክብር ይሰጣቸዋል።
‎ #የማኅበራዊ ሥርዓትና ደረጃ ማሳያ፦ ላባው አንድ ወጣት የጎልማሳነት ደረጃ ላይ መድረሱን፣ እንደ ቄጣላ ባሉ ባህላዊ የውዝዋዜ ሥነ-ሥርዓቶች ላይ ሙሉ ተሳታፊ መሆኑንና በማኅበረሰቡ ዘንድ እውቅና ማግኘቱን ያመለክታል።
‎ #ባህላዊ ውበትና ድምቀት፦ ወንዶች ከቀይ፣ ነጭና ጥቁር መስመሮች የተሠራውን ባህላዊውን «ጎንፋ» (Gonfa) አልባሳት ለብሰው፣ ጎፈሬያቸውን አሳድገው ላባውን ሲሰኩበት በዓሉንና ጭፈራውን በእጅጉ ያደምቀዋል።
‎

Sidama people Digital media/Sidama Media House