Shrikant Joshi

  • Home
  • Shrikant Joshi

Shrikant Joshi EX MLC Marathwada Vidhanparishad. (BJP)
DM for paid promotion, advertisement etc. politican Hello,
I am Shrikant A. Due to this, people's mood deteriorates.
(2)

Joshi, a former MLA from Marathwada Graduate Constituency. I have created this page to connect with people through knowledge and information. My intention is to do some constructive work through all this. Nowadays, along with social media, almost all the media, we only get to read and see blatant and negative news and incidents. The purpose behind the creation of this page is to prevent this from happening and to make people fun.

जागतिक फार्मासिस्ट दिनआपण आजारी पडल्यावर आपल्याला बर करण्यात डॉक्टर, नर्स महत्वाची भूमिका बजावतात. तसेच डॉक्टरांबरोबर आप...
25/09/2026

जागतिक फार्मासिस्ट दिन
आपण आजारी पडल्यावर आपल्याला बर करण्यात डॉक्टर, नर्स महत्वाची भूमिका बजावतात. तसेच डॉक्टरांबरोबर आपल्याला योग्य ते औषधी देणारे फार्मासिस्टही महत्वाचे असतात. फार्मासिस्ट हे वैद्यकीय व्यावसायिक आहेत जे औषधांचा पुरवठा करतात आणि रुग्णांना ती कशी घ्यावी याबद्दल शिक्षित करतात. म्हणूनच वैद्यकीय विज्ञान क्षेत्रातील फार्मासिस्टच्या अमूल्य योगदानाची आठवण करून देण्यासाठी दरवर्षी २५ सप्टेंबर रोजी जागतिक फार्मासिस्ट दिन जगभरात साजरा केला जातो. जीवनरक्षक औषधांचे निर्माते आणि शोधक, वैद्यकीय उपचारांची परिणामकारकता सक्षम करणारे अनोळखी नायक - फार्मासिस्ट यांना योग्य आदर देण्यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो. 'इस्तंबूल तुर्की' येथे 'इंटरनॅशनल फार्मास्युटिकल फेडरेशन (FIP)' कॉंग्रेसने २००९ मध्ये २५ सप्टेंबरला वार्षिक जागतिक फार्मासिस्ट दिन (WPD) म्हणून नियुक्त केले. देशाच्या कानाकोपऱ्यात आरोग्य सुधारण्यासाठी फार्मासिस्टच्या भूमिकेला प्रोत्साहन आणि समर्थन देणारे उपक्रम आयोजित करण्यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो. फार्मासिस्ट केवळ औषधांबाबत सल्ला देत नाहीत तर औषधे वितरीत करतात आणि लसीकरण करतात. याशिवाय, ते नवीन औषधांचे प्रशिक्षण, शोध आणि संशोधन देखील करतात, म्हणूनच त्यांना औषध तज्ञ देखील मानले जाते. शिवाय एखादे औषध सुरक्षित आणि परिणामकारक आहे की नाही याची खात्री करण्याचे कामही त्यांच्या खांद्यावर आहे. एवढेच नाही तर गोळ्या, कॅप्सूल, थेंब, इनहेलर, लिक्विड्स आणि इंजेक्शन्सचा समावेश असलेल्या सर्व प्रकारच्या औषधांचीही त्यांना माहिती असावी. यासोबतच विविध औषधे एकमेकांवर कशी प्रतिक्रिया देतात हे देखील एका सक्षम फार्मासिस्टने जाणून घेतले पाहिजे. जागतिक फार्मासिस्ट दिन साजरा करण्यामागचा मुख्य उद्देश म्हणजे जगभरातील फार्मासिस्टनी आरोग्य क्षेत्रात केलेल्या महत्त्वपूर्ण योगदानावर प्रकाश टाकून त्यांचा सन्मान करणे. यासोबतच हा दिवस साजरा करण्यामागचा उद्देश फार्मसी व्यवसायाला प्रोत्साहन देण्याची संधी उपलब्ध करून देणे हा आहे. जगभरातील फार्मासिस्टना समर्पित हा दिवस साजरा करून त्या सर्व फार्मासिस्टना संदेश असतो की ते सर्वांसाठी किती महत्त्वाचे आहेत. विश्वास हा सर्व मानवी नातेसंबंधांचा मध्यवर्ती भाग आहे आणि सामाजिक भांडवलाचा एक मूलभूत घटक आहे. आरोग्य सेवेसाठी विश्वास देखील खूप महत्वाचा आहे. आरोग्य व्यावसायिकांवर विश्वास आणि रुग्णांसाठी आरोग्य परिणाम यांच्यात महत्त्वपूर्ण संबंध आहे."फार्मासिस्ट म्हणतात की जेव्हा रुग्णांना आरोग्य व्यावसायिकांवर अधिक विश्वास असतो, तेव्हा ते उपचारांना अधिक चांगला प्रतिसाद देतात आणि कमी लक्षणांसह अधिक फायदेशीर वैद्यकीय वर्तन प्रदर्शित करतात, ज्यामुळे जीवनाची एकूण गुणवत्ता सुधारते. कोरोना काळातही त्यांनी त्यांचे कर्तव्य अगदी चूक बजावलं. खरंच आरोग्य सेवेतील त्यांचे महत्त्व कोणीही नाकारू शकत नाही. जागतिक फार्मासिस्ट दिनाच्या सर्वांना हार्दिक शुभेच्छा!
श्रीकांत अ. जोशी (आणि क्रिएटिव्ह टीम)
माजी आमदार
मराठवाडा पदवीधर मतदारसंघ

स्वरांची जादू कायम ठेवणारा सदाबहार गायक....! एस. पी. बालसुब्रह्मण्यम!“हम बने, तुम बने एक दुजे के लिए'उसको क़सम लगेजो बिछड़...
25/09/2026

स्वरांची जादू कायम ठेवणारा सदाबहार गायक....! एस. पी. बालसुब्रह्मण्यम!
“हम बने, तुम बने एक दुजे के लिए'
उसको क़सम लगे
जो बिछड़ के इक पल भी जिए
हम बने, तुम बने...”
लता दिदी आणि एसपी बालसुब्रह्मण्यम यांच्या सुरेल आवाजमुळे हे गाणं प्रेक्षकांना भुरळ पडत. अश्याच गाण्यांनी प्रेक्षकांवरती जादू करणारे एसपी बालसुब्रह्मण्यम हे नाव ऐकलं की आपल्या मनामध्ये उमटतात ते मधूर सूर एक गोड आवाज त्या आवाजातील मेलोडी आजही आपल्या कानामध्ये गुंजत राहत. त्यांनी गायलेली 'एक दुजे के लिए', 'मैने प्यार किया' आणि 'हम आपके है कोन' या चित्रपटातील गाणी प्रेक्षकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवतात. एसपी बालसुब्रह्मण्यम यांचे सर्व वयोगटातील चाहते आहेत. त्यांनी प्रामुख्याने तेलुगु, तमिळ, मल्याळम आणि कन्नड भाषेमध्ये गाणी गायली असली तरी त्यांनी अनेक हिंदी चित्रपटांना एव्हरग्रीन अशी गाणी दिली आहेत. 4 जून 1946 रोजी मद्रासमध्ये जन्मलेल्या एसपी बालसुब्रमण्यम यांनी त्यांच्या कारकिर्दीत अनेक गाण्यांना आवाज दिला, ज्यांची जादू कधीही कमी होऊ शकत नाही. लहानपणापासूनच संगीताची आवड असल्याने त्यांनी अभियांत्रिकीच्या शिक्षणासोबतच संगीताचे प्रशिक्षण घेण्यास सुरुवात केली. बालसुब्रमण्यम यांनी 40,000 गाणी गाऊन एक रेकॉर्ड बनवला होता आणि अनेक विक्रम केले आहेत. 8 फेब्रुवारी 1981 रोजी त्यांनी सकाळी 9 ते रात्री 9 या 12 तासांत 21 कन्नड गाणी रेकॉर्ड केली. एवढेच नाही तर त्याने एका दिवसात 19 तमिळ गाणी आणि 16 हिंदी गाणी रेकॉर्ड केली आहेत. अर्थात, बालसुब्रमण्यम आज या जगात नाहीत, पण त्यांच्या गायकीमुळे ते आजही चाहत्यांच्या हृदयात धडधडत आहेत. दक्षिण भारतात स्वत:चे नाव कमावणारे एसपी बालसुब्रमण्यम यांनी 1981 मध्ये आलेल्या 'एक दुजे के लिए' या हिंदी चित्रपटासाठी पहिल्यांदा हिंदीत गाणे गायले होते. त्यांनी कमल हसनसाठी हे गाणं गायलं होतं आणि त्यासाठी राष्ट्रीय पुरस्कारही मिळाला होता. बालसुब्रमण्यम हे केवळ एक अप्रतिम गायकच नव्हते तर एक उत्तम डबिंग कलाकार देखील होते. डबिंगसाठी त्यांना दोनदा नंदी पुरस्कारही मिळाला आहे. नंदी पुरस्कार हा तेलगू चित्रपट, थिएटर आणि टेलिव्हिजनसाठी आंध्र प्रदेश सरकारचा सर्वोच्च सन्मान आहे. बालसुब्रह्मण्यम चुकून के. बालचंदर यांच्या मनमधा लीला चित्रपटासह डबिंग कलाकार बनले. त्याने कमल हासन, रजनीकांत, विष्णुवर्धन, सलमान खान, के. भाग्यराज, मोहन, अनिल कपूर, गिरीश कर्नाड, जेमिनी गणेशन, अर्जुन सर्जा, नागेश, कार्तिक आणि रघुवरन यांच्यासह विविध कलाकारांसाठी व्हॉईस-ओव्हर देखील दिले आहेत. भाषा तामिळ चित्रपटांच्या तेलुगु-डब केलेल्या आवृत्त्यांमध्ये कमल हासनसाठी त्याला डीफॉल्ट डबिंग कलाकार म्हणून नियुक्त केले गेले. दशावथारामच्या तेलुगू आवृत्तीसाठी, त्याने कमल हासनने साकारलेल्या दहा पात्रांपैकी सात पात्रांना (स्त्री पात्रासह) आवाज दिला. त्यांनी सलमान खानची अनेक गाणी गायली आहेत. त्यामुळे बोलायचे झाले तर तो सलमान खानचा आवाज बनले. त्यांची गाण्याची पद्धत, त्यांची शब्द बोलण्याची शैली किंवा शब्द उच्चारण्याची त्यांची पद्धत ही एक शैली बनली. 90 च्या दशकात, जेव्हा बालसुब्रमण्यम रुपेरी पडद्यावर सलमानचा आवाज बनला होता, तेव्हा त्याने त्याच्या गायन कारकिर्दीतून ब्रेक घेतला कारण त्याला पूर्णवेळ अभिनयात हात आजमावायचा होता. 1990 च्या दशकात, त्यांनी विद्यासागर , एमएम कीरावानी , हमसलेखा , एसए राजकुमार आणि देवा यांसारख्या संगीतकारांसोबत काम केले , परंतु ए.आर. रहमान यांच्यासोबतचा त्यांचा सहवास खूप यशस्वी ठरला. बालसुब्रह्मण्यम यांनी ए.आर. रहमानसाठी रोजा या पहिल्या चित्रपटात तीन गाणी रेकॉर्ड केली. त्यानंतर त्यांनी तमिळ, तेलुगू आणि कन्नड भाषेतील सुमारे 72 चित्रपटांमध्ये काम केले. 15 वर्षांच्या गायनाच्या ब्रेकनंतर बालसुब्रमण्यमने 2013 मध्ये गायक म्हणून चेन्नई एक्सप्रेसचा शीर्षक गीत गायला, जो शाहरुख खानवर चित्रित करण्यात आला होता. बालसुब्रमण्यम यांना 6 वेळा सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायकाचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला आहे. त्यांना 2001 मध्ये पद्मश्री आणि 2011 मध्ये पद्मभूषण पुरस्कारानेही सन्मानित करण्यात आले होते. दक्षिण भारतात स्वत:चे नाव कमावणारे बालसुब्रमण्यम यांनी 1981 मध्ये आलेल्या 'एक दुजे के लिए' या हिंदी चित्रपटासाठी पहिल्यांदा हिंदीत गाणे गायले. एसपी बालसुब्रमण्यम यांनी कमल हसन, रजनीकांत, एमजीआर ते सलमान खान आणि शाहरुख खानपर्यंत भारतातील जवळपास प्रत्येक सुपरस्टारसाठी गाणे गायले. बालसुब्रमण्यम यांचे 25 सप्टेंबर 2020 रोजी कोरोना मुळे निधन झाले. सुरेल आवाजमुळे हे गाणं प्रेक्षकांना भुरळ पडणारे यांना स्मृति दिनानिमित विनम्र अभिवादन!
श्रीकांत अ. जोशी
माजी आमदार
मराठवाडा पदवीधर मतदारसंघ
#एसपीबालसुब्रह्मण्यम #श्रीपतीपंडितराद्युलाबालसुब्रमण्यम

“जनतेच्या हक्कांसाठी संसद गाजवणारे निर्भीड संसदपटू....! बॅ. नाथ बापू पै”(जन्म :२५ सप्टेंबर १९२२ – मृत्यू :१८ जानेवारी १९...
25/09/2026

“जनतेच्या हक्कांसाठी संसद गाजवणारे निर्भीड संसदपटू....! बॅ. नाथ बापू पै”
(जन्म :२५ सप्टेंबर १९२२ – मृत्यू :१८ जानेवारी १९७१)
थोर स्वातंत्र्यसैनिक ,प्रसिद्ध संसदपटू,नामवंत घटना तज्ञ, कोकण रेल्वेचे शिल्पकार, दशसहस्त्रेशु वक्ता म्हणजेच सामान्य कोकणी माणसाचे, भारतीय संसदेच्या गर्भगृहातील असामान्य तेजाचे दर्शन बॅ. नाथ बापू पै.! जेमतेम ४८ वर्षांचे आयुष्य लाभलेल्या नाथांनी १९५६, ६२, व ६७ या तीन लोकसभा निवडणुका समाजवादी पक्षातर्फे जिंकून संसदेत असा ठसा उमटवला की, लोकसभेत त्यांचे भाषण असेल तेव्हा पंतप्रधान नेहरू, शास्त्री, इंदिरा गांधी आणि विरोधी पक्षांमधील अनेक दिग्गज नेते आवर्जून उपस्थित राहात. २५ सप्टेंबर १९२२ रोजी जन्मलेल्या नाथ पै यांनी संस्कृत, मराठी, इंग्रजी इत्यादी भाषांवर बालवयातच त्यांनी प्रभुत्व मिळवले होते व वक्तृत्वगुणाचाही परिपोष केला होता. ते विद्यार्थी दशेतच स्वातंत्र्य आंदोलनाकडे आकृष्ट झाले होते. १९४२ च्या आंदोलनात त्यांनी हिरीरीने भाग घेतला. नाथ पै यांनी समाजवाद आणि लोकशाहीबद्दल सातत्यपूर्ण आग्रही मांडणी केली. दारिद्र्याच्या, अन्यायाच्या, भुकेच्या, शोषणाच्या मगरमिठीतून भारताला आपल्याला मुक्त करायचे आहे ही त्यांची भूमिका होती. भारतीय स्वातंत्र्य आंदोलनात, भूमिगत चळवळीत ते सहभागी होते. त्यांनी अतोनात हालअपेष्ठा सोसल्या. जगातील अनेक राष्ट्रांच्या राज्यघटनांचा त्यांचा सखोल अभ्यास होता. गोलकनाथ प्रकरणात सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्णयाविरुद्ध लोकसभेत त्यांनी घटनादुरुस्ती विधेयक मांडले. ‘ज्या घटनेत दुरुस्ती होऊ शकत नाही, ती मृतवत होय’, असे त्यांनी ठणकावून सांगितले. त्यांच्या या विधेयकाची राष्ट्रीय पातळीवर चर्चा झाली. रोजगारी हा मूलभूत हक्क आहे आणि तो देता येत नसेल, तर सरकारने बेकारी भत्ता मंजूर करावा, असेही एक विधेयक त्यांनी मांडले होते आणि आणीबाणीत न्यायालयात दाद मागता येत नाही, म्हणून घटनेतील त्या संबंधीचे ३५९ वे कलम रद्द करावे, असेही विधेयक त्यांनी मांडले. 'खरा नेता सर्वसंमतीचा फक्त शोध घेऊन समाधान मानत नाही, तो आपल्या प्रयत्नांमधून सर्वसंमती निर्माण करतो,' अमेरिकेतल्या कृष्णवर्णीयांचा शहीद झालेला नेता मार्टिन ल्यूथर किंग याचे हे उद्गार. स्वतंत्र भारताची संसद आपल्या अमोघ वक्तव्याने गाजविणारे समाजवादी संसदपटू बॅ. नाथ पै हे अशा प्रकारे राजकारणात सर्वसंमती प्रस्थापित करू पाहणारे नेते होते. नाथ पै हे अतिशय रसिक व विचारी व्यक्तिमत्त्व होते. त्यांचे संसदेतील पहिले भाषण संयुक्त महाराष्ट्राच्या प्रश्नावरचे होते. त्या भाषणातला आवेग, निर्धार, सुस्पष्ट विचार आणि मांडणी ऐकून, संपूर्ण सभागृह मंत्रमुग्ध झाले होते. सभापती हुकूमसिंह यांनी आपल्या आसनावरून खाली येऊन, या नवनिर्वाचित खासदाराची पाठ थोपटली. पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांनी नाथ पैंना आपल्या कक्षात आमंत्रित करून त्यांचे आभिनंदन केले होते. बॅ. नाथ पै यांची संसदे बाहेरील लहान असो वा मोठ्या जनसमुदाययापुढील भाषणे ही तेवढीच रोचक होत असत. राजकारणाबरोबरच, कला, साहित्य, संस्कृती अशा विविध विषयावर त्यांची वाणी बरसू लागली, तर त्यांचे चाहते तर भक्तिरसात डुंबत असतच, पण त्यांचे विरोधक कधी माना डोलवायला लागत हे त्यांचे त्यांनाही कळत नसे. आपली वाणी व बुद्धी त्यांनी जनहितासाठी राबविली. शासनसत्तेचे अधिष्ठान तत्त्वतः लोकशक्तीत असते, अशी त्यांची धारणा होती. कोकण रेल्वे व कोकण विकासासाठी ते आयुष्यभर झगडले. १९७० मध्ये महाबळेश्वर येथे झालेल्या मराठी साहित्य संमेलनाचे ते उद्‌घाटक होते. नाथचे सारे आयुष्य असल्या बलिदानाच्या दिशेने झेपावणारे होते. बेळगावातच १६ जानेवारी १९७१ रोजी रात्री जाहीर सभेत भाषण केल्यानंतर त्यांची प्राणज्योत मालवली. पुणे शहरात राष्ट्र सेवा दलातर्फे साने गुरुजी स्मारक येथे नाथ पै यांच्या स्मरणार्थ बॅ. नाथ पै रंगमंच’ नावाचे छोटे नाट्यगृह उभारले आहे. नाथांच्या कर्मभुमित म्हणजे तत्कालीन राजापूर मतदारसंघातील मालवण तालुक्यात त्यांच्या कार्यकर्त्यांनी लोकवर्गणीतून ४० वर्षां पुर्वी 'बॅ.नाथ पै सेवांगण' ही सेवाभावी संस्था उभारून नाथांच्या विचारांचे उचित स्मारक निर्मिले आहे. बॅ. नाथ पै यांना जयंती निमित विनम्र अभिवादन!
श्रीकांत अ. जोशी (आणि क्रिएटिव्ह टीम)
माजी आमदार
मराठवाडा पदवीधर मतदारसंघ

शंकर नारायण नवरे उर्फ ‘शन्ना’(जन्म : २१ नोव्हेंबर १९२७, मृत्यू : २५ सप्टेंबर २०१३)पाच दशकांहून अधिक काळ विविध साहित्यप्र...
25/09/2026

शंकर नारायण नवरे उर्फ ‘शन्ना’
(जन्म : २१ नोव्हेंबर १९२७, मृत्यू : २५ सप्टेंबर २०१३)
पाच दशकांहून अधिक काळ विविध साहित्यप्रकारांमधून मराठी मध्यमवर्गीय भावविश्वाचे प्रत्ययकारी शब्दचित्र रेखाटणारे ज्येष्ठ लेखक शंकर नारायण नवरे यांची आज स्मृतीदिन. नवरे हे ‘शन्ना’ म्हणूनच सर्व महाराष्ट्राला परिचित होते. शन्ना यांचे सुरुवातीचे लेखन विविध वृत्तपत्रात आणि साप्ताहिकांतून प्रसिद्ध झाले. त्यानंतर शन्नांनी आपल्या लेखणीतून वैविध्यपूर्ण साहित्याचा खजिनाच त्यांच्या चाहत्यांना दिला. कोणत्याही तात्त्विक भूमिकेत अडकून न पडता सर्वसामान्य माणसांच्या जिव्हाळ्याच्या विषयांना कथेचे कोंदण देणारे शन्ना मराठी साहित्यविश्वातील एक प्रमुख नाव आहे. त्यांची लेखणी नेहमीच वाचकांच्या हृदयाला भिडणारी आणि विचारांना जागृत करणारी असते. ग्रामीण जीवनाचे तपशीलवार वर्णन, समाजातील विविध पैलूंचे प्रभावी चित्रण, आणि मानवी भावना यांचा उत्तम संगम त्यांच्या लेखनात पहायला मिळतो. एक छोटे गाव ते महानगर या डोंबिवलीच्या वाटचालीचे एक प्रमुख साक्षीदार म्हणून त्यांनी येथील मध्यमवर्गीय जीवनशैलीचे बारकाईने निरीक्षण केले. त्यांच्या सर्व लेखनामध्येही त्याचे पडसाद उमटले. पु.भा.भावेंनंतर महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक विश्वात डोंबिवलीचे नाव झळकत ठेवण्यात त्यांचे मोठे योगदान होते. अर्थात ते डोंबिवलीत राहात असले तरी डोंबिवलीपुरते मर्यादित कधीच नव्हते. काळानुसार बदलणाऱ्या परिस्थितीत मध्यमवर्गीय जीवनशैलीत होत गेलेला बदल हा त्यांच्या लेखनाचा गाभा होता. शन्ना यांचा जन्म डोंबिवली येथे २१ नोव्हेंबर, १९२७ रोजी मध्यमवर्गीय कुटुंबात झाला. त्यांचे शिक्षण बी. एस्सी. पर्यंत झाले होते. महाराष्ट्र शासनाच्या 'भाषा उपसंचालक' या पदावर ते कार्यरत होते. त्यांनी स्वेच्छा निवृत्ती घेतली होती. कथा, कादंबरी, ललित लेखन, नाटक अश्या प्रकारचे बहुविध प्रकारात त्यांनी लेखन केले. त्यांचा जन्म शहरी मध्यमवर्गीय कुटुंबात झाल्याने मध्यमवर्गीय माणसाच्या अशा अपेक्षा तसेच व्यथा आणि वेदनांचे प्रतिबिंब त्यामधे दिसून येते. सामान्य माणसाला भावणारे व अनुभवात येणाऱ्या जीवनाचे त्यामध्ये दर्शन असायचे. त्यामुळे मध्यमवर्गीय माणसाचे अनुभव व समस्या त्यांच्या लेखनातून जाणवतात, ते अस्सल डोंबिवलीकर होते व डोंबिवलीकरांना त्यांचा अभिमान होता. डोंबिवलीकरांनी त्यांना "डोंबिवलीकरभूषण" पुरस्कार देऊन त्यांचेवरील प्रेम व आदर दाखविला होता. कथा, ललित लेख, नाटक, चित्रपट पटकथा, वृत्तपत्रीय व नियतकालिकांतील स्तंभ अशा विविध माध्यमांतून ‘शन्नां’नी लेखन केले, पण ‘शन्ना’ खऱ्या अर्थाने खुलले आणि रमले ते कथेच्या विश्वात. १९५१ नंतर नवकथेचा बहारीच्या काळात ‘शन्नां’चीही प्रतिभा बहरली. मात्र कोणत्याही एका लेखन प्रकारात ते कधीच अडकून पडले नाहीत. वाचकांना अंतर्मुख करणारी, खुसखुशीत मध्येच हास्याची लकेर, चिमटे घेणारी ‘शन्नां’ची लेखणी तितक्याच ताकदीची रंगमंचीय पात्रे उभी करू शकली. विविध नियतकालिकांमधून केलेल्या सदर लेखनांमधूनही त्यांनी ‘गुजरा हुआ जमाना, आता नहीं दुबारा’ याचा प्रत्यय आणून देणारी आठवणींच्या प्रदेशातील मुशाफिरी केली. त्याला वाचकांचा उदंड प्रतिसाद लाभला. त्यांचे ‘तिळा उघड’, ‘बेला’, ‘शहाणी सकाळ’, ‘बिलोरी’, ‘मार्जिनाच्या फुल्या’, ‘कस्तुरी’, ‘पाऊस’ आदी कथासंग्रह प्रसिद्ध आहेत. ‘सर्वोत्कृष्ट शंन्ना’ हा कथासंग्रह त्यांच्या निवडक कथांचा परामर्श घेतो. त्यांनी ‘सुरुंग’, ‘दिवसेंदिवस’, ‘आनंदाचं झाड’ आदी कादंबर्‍यांचे लेखन केले. तसेच त्यांचे वृत्तपत्रांतून ललित लेखन प्रसिद्ध झाले, ते ‘कवडसे’ (महाराष्ट्र टाइम्स), ‘ऊनसावल्या’ (सकाळ), ‘ओलीसुकी’ (लोकसत्ता) या संग्रहांतून वाचकांसमोर आले.
‘चार एकांकिका’, ‘आणखी चार एकांकिका’, ‘खेळीमेळी’ या एकांकिकांचे लेखन त्यांनी केले. आकाशवाणीसाठी ‘ययाती’, ‘उपहार’, ‘विप्रदास’, ‘महानंदा’ इत्यादी श्रुतिकांचे लेखन त्यांनी केले. तसेच ‘प्रपंच’ मालिकेतल्या सुरुवातीच्या काही भागांचे लेखनही केले. दूरदर्शनसाठी त्यांनी ‘शहाणी सकाळ’, ‘निंबोणीचं झाड’, ‘शब्द आकाश’ या नाटिकांचे, ‘नो प्रॉब्लेम’, ‘ग्रॅन्ड रिडक्शन सेल’, ‘दोन घडीचा डाव’, ‘दिनमान’, ‘राजाराणी संसारगाणी’, ‘नूपुर’ या मालिकांचे आणि ‘उद्याची गोष्ट‘, ‘काटा रुते कुणाला’, ‘पाठलाग’, ‘संकेत’ आदी टेलिफिल्म्सचे लेखन त्यांनी केले. शन्नाडे या नावाने त्यांनी वृत्तपत्रांतूनही स्तंभलेखन केले आहे. नवरे यांचे नाट्यलेखनही विपुल आहे. एकूण ३१ नाटके त्यांनी लिहिली. त्यांपैकी गाजलेली महत्त्वाची नाटके ‘एक असतो राजा’, ‘मन पाखरू पाखरू’, ‘धुक्यात हरवली वाट’, ‘ग्रॅन्ड रिडक्शन सेल’, ‘सुरुंग’, ‘धुम्मस’, ‘सूर राहू दे’, ‘गुंतता हृदय हे’, ‘गहिरे रंग’, ‘देवदास’ ही होत. ‘गुंतता हृदय हे’ हे जयवंत दळवी यांच्या ‘महानंदा’ कादंबरीवर आधारित होते. हे नाटक अमाप गाजले. त्यांच्या ‘शहाणी सकाळ’ या कथासंग्रहास आणि ‘कवडसे’ या लेखसंग्रहाला महाराष्ट्र शासनाचा पुरस्कार मिळाला. अल्फा मराठी पुरस्कार, महाराष्ट्र टाइम्स पुरस्कार, नाट्यदर्पणाचा नाट्यगौरव पुरस्कार, सु. ल. गद्रे मातोश्री पुरस्कार, पु. भा. भावे स्मृती समितीचा साहित्य सेवा पुरस्कार, गदिमा पुरस्कार, पुलोत्सव २००९ चा जीवन गौरव पुरस्कार इत्यादी अनेक पुरस्कार त्यांना मिळाले. २००४ साली झालेल्या अखिल भारतीय नाट्यसंमेलनाचे अध्यक्षपद आणि कोकण मराठी साहित्य परिषदेच्या साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद त्यांनी भूषविले. २५ सप्टेंबर २०१३ रोजी त्यांचे निधन झाले. शंकर नारायण नवरे यांच्या जीवन आणि साहित्यिक कार्यातून अनेक धडे मिळतात. त्यांनी अत्यंत साधेपणाने आणि प्रामाणिकपणाने समाजासाठी काम केले. त्यांचे लेखन वाचून वाचकांना नवीन दृष्टिकोन, जीवनातील साधेपणा, आणि वास्तवाच्या जवळ जाण्याची प्रेरणा मिळते. डोंबिवलीत झालेल्या २००३ सालच्या नाट्यसंमेलनाचे ते अध्यक्ष होते. त्यांना लेखनातून मिळणाऱ्या पैशांचा मोठा हिस्सा ते पडद्यामागच्या कलाकारांसाठी खर्च करीत असत. शंकर नारायण नवरे उर्फ ‘शन्ना’ यांना स्मृतिदिनानिमित विनम्र अभिवादन!
श्रीकांत अ. जोशी (आणि क्रिएटिव्ह टीम)
माजी आमदार
मराठवाडा पदवीधर मतदारसंघ

प्रा. सतीश धवन(जन्म : २५ सप्टेंबर १९२०, मृत्यू : ३ जानेवारी २००२)आज भारत चंद्रयान ३ च्याद्वारे चंद्रावर आणि वेगवेगळ्या अ...
25/09/2026

प्रा. सतीश धवन
(जन्म : २५ सप्टेंबर १९२०, मृत्यू : ३ जानेवारी २००२)
आज भारत चंद्रयान ३ च्याद्वारे चंद्रावर आणि वेगवेगळ्या अवकाश मोहिमांद्वारे अवकाशात आपल्या यशाचा झेंडा फडकवत आहे. यासाठी इस्रोच्या वैज्ञानिकांनी प्रचंड मेहनत घेतली. त्यांच्या कष्टाचे खरे चीज झाले. त्यांचे कौतुक करावे तितके कमीच आहे. पण आपल्या देशात असे एक वैज्ञानिक होऊन गेले ज्यांना भारतातील ‘एक्सपेरिमेंटल फ्लुईड डायनॅमिक्स रिसर्चचे’ जनक म्हणुन ओळखले जाते. ते म्हणजे दक्ष अध्यापक, संशोधक, शास्त्रज्ञ, तंत्रज्ञ, अभियंता, निष्ठावान, व्यापक दृष्टिकोन असलेले कार्यक्षम वैज्ञानिक म्हणजे प्रा. सतीश धवन. इस्रोच्या भरभराटीत आणि नवे वैज्ञानिक घडविण्यामध्ये सतीश धवन यांनी मोलाची कामगिरी बजावली होती. अब्दुल कलाम यांचे खंबीर पाठिराखे म्हणून त्यांची ओळख होती. आज इस्रोकडून मंगळयान, चांद्रयान अशा एकापाठोपाठ मोहिमा राबविल्या जात आहेत, अनेक उपग्रहांचे प्रक्षेपण इस्रोच्या विविध तळावरून करण्यात येते, त्याचे श्रेय अंतराळ वैज्ञानिक प्राध्यापक सतीश धवन यांना जाते. एका रॉकेट साइंटिस्ट बरोबरच त्यांना भारतातील ‘एक्सपेरिमेंटल फ्लुईड डायनॅमिक्स रिसर्चचे’ जनक म्हणुन ओळखले जाते. श्रीहरीकोटा अंतराळ केंद्राचे निर्माण करण्यातही प्रा. धवन यांचा महत्त्वाचा वाटा होता. अंतराळ केंद्रासाठी या ठिकाणी असलेली दहा हजार झाडे कापावी लागणार होती. पर्यावरणप्रेमी असलेल्या प्रा. धवन यांनी या विषयात स्वतः लक्ष घालून कमीत कमी झाडे कापून अंतराळ केंद्राची निर्मिती कशी होईल, याकडे स्वतः लक्ष घातले.
संपूर्ण लेख वाचण्यासाठी खालील लिंक वर क्लिक करा !
https://www.facebook.com/share/p/1BpbkE4mkY/

मराठी रंगभूमीचे भावसम्राट – बाळ कोल्हटकर! (जन्म : २५ सप्टेंबर १९२६, - मृत्यू : ३० जून १९९४)आज मराठी रंगभूमीला भावनांनी स...
25/09/2026

मराठी रंगभूमीचे भावसम्राट – बाळ कोल्हटकर!
(जन्म : २५ सप्टेंबर १९२६, - मृत्यू : ३० जून १९९४)
आज मराठी रंगभूमीला भावनांनी समृद्ध करणारे, प्रेक्षकांच्या मनावर राज्य करणारे आणि हजारो प्रयोगांद्वारे त्यांच्या काळजात घर करणारे थोर नाटककार, कवी, अभिनेते व दिग्दर्शक बाळकृष्ण हरी कोल्हटकर ऊर्फ बाळ कोल्हटकर यांचा जन्मदिवस.
२५ सप्टेंबर रोजी साताऱ्यात जन्मलेले बाळ कोल्हटकर यांचे शिक्षण जेमतेम सातवीपर्यंतच झाले. पण रंगभूमीचे वेड आणि लेखनाचा झपाटाच त्यांच्या जीवनाला वेगळी दिशा देणारा ठरला. अवघ्या १५ व्या वर्षी त्यांनी ‘जोहार’ हे पहिले नाटक लिहिले आणि मराठी नाट्यसृष्टीत एका नव्या पर्वाची सुरुवात झाली.
रेल्वे खात्यात नोकरी करत असतानाही, त्यांच्या अंतर्मनात नाट्याची धग धगधगत राहिली. अखेर १९४७ साली त्यांनी सरकारी नोकरी सोडून संपूर्ण जीवन रंगभूमीस अर्पण केलं. त्यांनी लिहिलेली नाटकं ही भावनाप्रधान, कौटुंबिक आणि जीवनाच्या गहिऱ्या विसंगतींवर बोट ठेवणारी होती. ‘दुरितांचे तिमिर जावो’, ‘वाहतो ही दुर्वांची जुडी’, ‘मुंबईची माणसे’, ‘एखाद्याचे नशीब’ ही त्यांची नाटके आजही रसिकांच्या मनात घर करून आहेत.
प्रत्येक नाटकात बाळ कोल्हटकर यांचा प्रेक्षकांच्या भावना ओळखण्याचा अद्वितीय दृष्टिकोन दिसून येतो. त्यांची संवादशैली, प्रसंगांची रचना आणि भावनिक उत्कटता ही सामान्य प्रेक्षकांनाही अश्रू पुसायला लावायची. त्यांच्या नाटकांना मिळालेल्या प्रतिसादावरून हेच दिसते. ‘दुरितांचे तिमिर जावो’ चे १५००, ‘वाहतो ही दुर्वांची जुडी’ चे १४००, ‘मुंबईची माणसे’ चे जवळपास २००० आणि ‘एखाद्याचे नशीब’ चे हजारो प्रयोग झाले.
१९५९ ते १९७२ दरम्यान अंबरनाथच्या खेर विभागात वास्तव्यास असलेले कोल्हटकर, तिथेच त्यांनी अनेक लोकप्रिय नाटकांची रचना केली. ‘वेगळं व्हायचंय मला’, ‘सीमेवरून परत जा’, ‘देणार्याचे हात हजार’, ‘लहानपणा देगा देवा’, ‘उघडलं स्वर्गाचे दार’ यांसारखी नाटके ही केवळ मनोरंजन करणारी नव्हती, तर त्या काळात समाजमनाचा आरसा ठरणारी होती.
ते केवळ नाटककार नव्हे, तर एक जबरदस्त अभिनेता म्हणूनही त्यांची ओळख होती. त्यांच्या अभिनयाने पात्रं जिवंत झाली. प्रेक्षकांच्या मनात त्यांचे डायलॉग आजही लक्षात राहतात. एक नाटककार, अभिनेता आणि दिग्दर्शक म्हणून त्यांनी मराठी रंगभूमीला समृद्ध केलं.
बाळ कोल्हटकर यांचे निधन ३० जून १९९४ रोजी झाले. पण त्यांच्या आठवणी, त्यांची नाटके आणि त्यांचं लेखन आजही जिवंत आहे. अंबरनाथच्या खेर विभागातल्या ‘भूषण’ या त्यांच्या बंगल्याने आजही त्यांची आठवण जागवली जाते. आणि २००९-१० साली त्यांच्या सन्मानार्थ सुरू झालेला ‘बाळ कोल्हटकर ज्येष्ठ नागरिक कट्टा’ हा त्या प्रेमाचे प्रतिक आहे.
एक अढळ नाट्यतेज… बाळ कोल्हटकर हे नुसते नाटक लिहिणारे नाटककार नव्हते, तर त्यांनी रंगभूमीच्या माध्यमातून सामान्य माणसाच्या भावना, दुःख, संघर्ष आणि आशा शब्दांत आणि संवादांत जपल्या. म्हणूनच ते केवळ लेखनीत नव्हे, तर प्रत्येक प्रेक्षकाच्या मनात अढळ स्थानी आहेत. बाळ कोल्हटकर यांना जन्मदिनानिमित्त विनम्र अभिवादन!

25/09/2026

एकात्म मानवतावादाचे प्रवर्तक .... पंडित दीनदयाळ उपाध्याय!
आजच्या भारतीय जनता पार्टीचे खरे जनक, ज्यांनी संपूर्ण पक्ष उभा केला, त्याची विचारप्रणाली तयार केली, सहा लाख खेड्यांपर्यंत पक्ष पोहचवला, आयुष्यभर कण कण झिजून पक्षासाठी संपूर्ण समर्पण केलं ते म्हणजे आदरणीय दीनदयाळ उपाध्याय! त्यांचा जन्म 'मथुरा' जिल्ह्यातील 'फराह' शहरातील 'नागला चंद्रबन' ज्याला आता 'दीनदयाळ धाम' म्हणून ओळखलं जातं त्या छोट्याशा गावात झाला. त्यांचं शिक्षण त्यांच्या मामाच्या गावी 'सीकर' इथं झालं. दीनदयाळजी जन्मतःच खूप हुशार होते, त्यामुळे अल्पावधीतच ते शालेय जीवनात 'हुशार विद्यार्थी' म्हणून गणले गेले. सीकर च्या महाराजांनी त्यांच्या बुध्दिमत्तेनं प्रभावित होऊन त्यांना २५० रुपये रोख, सुवर्णपदक बक्षीस म्हणून दिलं आणि माहे १० रुपये शिष्यवृत्ती जाहीर केली. राजस्थान राज्यातील 'पिलानी' मध्ये ज्याला आता 'बिर्ला स्कुल' म्हणून ओळखलं जातं येथून त्यांनी त्याकाळी ‘इंटरमीडिएट’ परीक्षा उत्तीर्ण केली आणि कानपूरच्या 'सनातन धर्म कॉलेजमध्ये’ त्यांनी १९३९ साली ‘कला शाखेची’ पदवी प्राप्त केली.
महाविद्यालयीन जीवनात १९३७ साली त्यांची बाळोजी महाशब्दे आणि सुंदरसिंग भंडारी या त्यांच्या वर्गमित्रांसोबत राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे संस्थापक 'केशव बळीराम हेडगेवार' यांच्याशी भेट झाली आणि इथुनच ते संघाशी जोडले गेले. १९४२ साली त्यांनी संघशिक्षा वर्गात प्रशिक्षण पूर्ण केलं. संघाच्या विचारधारेनं आणि कार्यशैलीनं ते आत्यंतिक प्रभावित झाले आणि त्यांनी संघाचे पूर्ण वेळ प्रचारक म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली. दरम्यान त्यांनी 'पांचजन्य' साप्ताहिक आणि 'स्वदेश' हे दैनिक सुरु केलं.
१९५१ साली शामा प्रसाद मुखर्जी यांच्या नेतृत्वाखाली 'भारतीय जन संघ' स्थापन करण्यात आला. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे पूर्णवेळ प्रचारक म्हणून काम करताना आता दीनदयाळजींकडे 'सरचिटणीस' पदाची जबाबदारी आली होती. १९६७ साली ते जनसंघाचे अध्यक्ष झाले. ही जबाबदारी सांभाळताना त्यांनी नंतरची १५ वर्षे जनसंघाची पाळंमुळं देशभर घट्ट रोवण्याचं महत्वाचं काम केलं. तो काळ असा होता जेव्हा जागतिक स्तरावर अमेरिकेची भांडवलशाही विरुध्द रशियाचा साम्यवाद या दोन विचारधारेमध्ये जगाची विभागणी झाली होती. आपल्या देशातील सत्ताधारी पक्ष हा साम्यवादाचा पुरस्कर्ता होता, त्यामुळं आपण रशियाच्या खूप जवळ होतो. या सगळ्याच्याही पलीकडं जाऊन दीनदयाळ उपाध्यायजींनी 'एकात्म मानवतावाद' ही विचारसरणी सर्वप्रथम जगासमोर आणली. एकात्म मानवतावाद म्हणजे, "मानवाच्या सर्व गरजा विचारात घेऊन मानवाचा सर्वांगीण विकास करण्याच्या दृष्टीने सत्तेचा - अधिकाराचा वापर करणं." या गरजांमध्ये आर्थिक, शारीरिक, शैक्षणिक, सांस्कृतिक, अध्यात्मिक, कौटुंबिक, स्थानिक इत्यादी गरजांचा विचार केला गेला. “सरकारची ही जबाबदारी आहे कि त्यांनी मानवाचा सर्वांगीण विचार केला पाहिजे. आर्थिक समानता व आर्थिक गरज जी साम्यवादाची मूळ संकल्पना होती ती बदलत्या काळानुसार पुरेशी नाही, त्याचप्रमाणं अमेरिकेची भांडवलशाही ही समाजाचा सर्वांगीण विकास करू शकत नाही , तसंच सांस्कृतिक आणि वैचारिक भूकही भागवू शकत नाही. त्यामुळं भांडवलशाहीचं अनुकरण करणं योग्य नाही.” हे ठामपणाने सांगणारे दीनदयाळ उपाध्यायजी होते. हा विचार खूप झपाट्यानं देशात पसरत होता.
"या देशाला अध्यात्मिक, सांस्कृतिक वारसा आहे आणि तो जपणं ही सर्व राजकीय पक्षाची जबाबदारी आहे." हे दीनदयाळजी ठासून सांगायचे. सगळ्यात महत्वाचा विषय म्हणजे 'अंत्योदय'! राज्यसरकारची ही जबाबदारी आहे, सगळ्यात गरीब, दारिद्रयात खितपत पडलेला, शेकडो अडचणींचा सामना करणारा व्यक्ती केंद्रस्थानी ठेवून राज्यकारभार केला पाहिजे असं त्यांचं मत होतं. आज या दोन्ही गोष्टी आदरणीय पंतप्रधान श्री नरेंद्रजी मोदी यांच्या भाषणांमधून आपण ऐकत असतो आणि कृतींमधून पाहतही असतो.
पंडित दिनदयाळजी हे अत्यंत कठोर व कडव्या शिस्तीचे पण होते. राजस्थानमध्ये भारतीय जनता पार्टीचे पंधरा आमदार निवडून आलेले असताना संस्थानिकांच्या खर्चाच्या विरोधामागे त्यांनी स्पष्ट भूमिका घेतली होती. त्यांच्या धाडसी भूमिकेमुळं १४ आमदारांनी पक्षत्याग केला. त्यांनी घेतलेल्या भूमिकेच्या समर्थनार्थ फक्त एक आमदार त्यांच्या बाजूनं उभा राहिला. ते होते कै. भैरवसिंगजी शेखावत. ‘सर्व आमदार गेले तरी चालतील पण तत्वांशी तडजोड करणार नाही’ ही ठाम भूमिका घेणारे पंडित दीनदयाळ उपाध्याय हे एकमेवाद्वितीय नेते होते.
सत्ता मिळाली तरी सत्तेपासून दूर राहणारे, कोणतीही सुरक्षा न घेणारे, सामान्य कार्यकर्त्यांसोबत मिसळून राहणारे, त्यांच्या घरी नि:संकोच पणे भोजन आणि निवास करणारे, कार्यकर्त्यांना त्यांच्या नावानिशी स्मरणात ठेवणारे, अत्यंत साधी राहणीमान असणारे, सातत्यानं प्रवास करणारे, अत्यंत प्रसन्न, हसतमुख आणि प्रसिद्धिपराङमुख असे दीनदयाळजी हे लोकांच्या गळ्यातले ताईत बनले होते. त्यांची लोकप्रियता दिवसेंदिवस वाढत होती. पण काही जणांना नेमकं हे बघवलं नाही आणि ११ फेब्रुवारी १९६८ रोजी उत्तरप्रदेश येथील 'मुघलसराय' रेल्वे स्टेशनवर त्यांचा निर्घृणपणे खून करण्यात आला. दुर्दैवानं त्यांच्या मारेकऱ्यांचा शोध नंतर कधीही लागू शकला नाही. ७० खासदारांनी मागणी करूनही, पाठपुरावा करूनही त्यांचा मारेकरी शेवटपर्यंत गुलदस्त्यातच राहिला. त्यांच्या स्मरणार्थ 'मुघलसराय' रेल्वे जंक्शनला 'पंडित दीनदयाळ उपाध्याय जंक्शन' असं नाव देण्यात आलं.
आज दीनदयाळजी आपल्या सोबत नाहीत. मात्र त्यांच्या विचारधारेचा वृक्ष हा आदरणीय पंतप्रधान श्री. नरेंद्रजी मोदी आणि त्यांच्या सरकारच्या रूपानं वटवृक्षात परिवर्तित झालेला आपण पहात आहोत. त्यांच्या पावन स्मृतीस विनम्र अभिवादन.
श्रीकांत अ. जोशी
माजी आमदार
मराठवाडा पदवीधर मतदारसंघ

"गणपती चालले गावाला, चैन पडेना आम्हाला""गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या!" #गणपतीबाप्पामोरया #...
25/09/2026

"गणपती चालले गावाला, चैन पडेना आम्हाला"
"गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या!"
#गणपतीबाप्पामोरया #गणपतीविसर्जन #गणेशोत्सव #गणपतीचाललेगावाला #पुढच्यावर्षीलवकरया #बाप्पामोरया #मंगलमूर्तीमोरया #श्रीगणेशा #गणराया #गणेशभक्त #मराठीसंस्कृती

तिरंग्याच्या इतिहासात सुवर्णाक्षरांनी कोरलेले नाव.... मॅडम भिकाजी कामा!{जन्म : २४ सप्टेंबर १८६१, मृत्यू : १३ ऑगस्ट १९३६}...
24/09/2026

तिरंग्याच्या इतिहासात सुवर्णाक्षरांनी कोरलेले नाव.... मॅडम भिकाजी कामा!
{जन्म : २४ सप्टेंबर १८६१, मृत्यू : १३ ऑगस्ट १९३६}
भारताच्या स्वातंत्र्ययुद्धात ज्या रणरागिणी झाल्या त्यातले एक तेजस्वी नाव म्हणजे मॅडम भिकाजी कामा म्हणजेच मादाम कामा भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्याला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर बळ देण्याचे काम त्यांनी केले होते. जर्मनीतील स्टडगार्ड येथे झालेल्या आंतरराष्ट्रीय काँग्रेसमध्ये देशाचा झेंडा फडकवणाऱ्या महिला म्हणून मॅडम भिकाजी कामा यांचे नाव घेतले जाते. ‘हिंदी बांधवांनो, तुम्ही स्वाभिमान दाखवा आणि कामाला लागा. सभा भरवण्याचे आणि ठराव संमत करण्याचे दिवस आता संपले आहेत. गाजावाजा न करता ठोस कार्य करा. मूठभर परकीयांनी, काही थोड्या इंग्रजांनी आपल्याविरुद्ध युद्ध पुकारले आहे. त्यांचे हे आव्हान स्वीकारून आम्ही लक्षावधी राष्ट्रवाद्यांनी त्यांच्याविरुद्ध युद्धाची घोषणा केली तर कुणाला काय म्हणून आश्चर्य वाटावे? स्वातंत्र्याचे मूल्य दिलेच पाहिजे. ते दिल्यावाचून कोणत्या राष्ट्राला स्वातंत्र्य मिळालेले आहे?’
हे तेजस्वी, प्रखर, जहाल शब्द आहेत मादाम भिकाजी कामा यांचेच होते. त्यांचा जन्म २४ सप्टेंबर १८६१ रोजी पारशी कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील देशातील मोठे उद्योगपती होते. मॅडम कामा यांना इंग्रजी भाषेबरोबरच अनेक भाषांचे ज्ञान होते. मॅडम कामा या लहानपणापासूनच मुक्त विचारसरणीच्या होत्या. मादाम कामा या स्त्री शिक्षणाच्या खंबीर समर्थक होत्या. महिलांशिवाय भारतीय स्वातंत्र्य चळवळ यशस्वी होऊ शकत नाही, असा त्यांचा विश्वास होता. मॅडम कामा यांचा जीवनपट म्हणजे देशभक्ती व कर्तव्यपूर्तिचा निखळ झरा आहे. 'जनसेवा हीच ईश्वरसेवा' मानणाऱ्या भिकाजींच्या मनात भारतीयांच्या विषयी कळवळा होता. सन १८९६ मध्ये मुंबईमध्ये सर्वत्र भयंकर अशा प्लेगच्या साथीचा प्रादुर्भाव वाढला. अनेक लोक संकटात सापडले. अशावेळी भिकाजी कामांनी परिचारिका बनून रोग्यांची सेवा शुश्रूषा केली दुर्दैव असे की रोग्यांची सेवा करता करता त्या स्वतच प्लेगची शिकार बनल्या. अशावेळी स्वतःवर योग्य ते इलाज करून घेण्यासाठी त्या युरोपला गेल्या. युरोपात असताना कामांनी युवकांना एकत्र करून स्वातंत्र्य मिळविण्यासाठी त्यांना मार्गदर्शन केले. तसेच त्यांना ब्रिटीश शासनाच्या जुलमी राजवटीची माहिती दिली. लंडनमध्ये असताना त्यांनी पुस्तक प्रकाशनाचे कामही सुरू केले. त्यांनी विशेषतः देशभक्तीपर लिखाण असलेल्या पुस्तकांचे प्रकाशन केले. सावरकरांचे १८५७ चा स्वातंत्र्य लढा' हे पुस्तक प्रकाशित करण्यासाठी त्यांनी मदत केली. स्वातंत्र्य मिळविण्यासाठी क्रांतिकारकांना आर्थिक तसेच अनेक प्रकारची मदत त्या करत असत. नंतर १९०२ मध्ये इंग्लंडमध्ये त्यांनी आपल्या राजकीय जीवनाची सुरुवात केली. दादाभाई नौरोजींना ब्रिटिश संसदेत महत्त्वपूर्ण सहकार्य केले. १९०६ साली भिकाजी कामा लंडनला पोहोचल्या. तेथे गेल्यावर त्यांची क्रांतिकारी आंदोलकांची धुरा सांभाळणारे श्यामजी कृष्ण वर्मा लाला हरदयाल आणि स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर यांच्याशी भेट झाली. स्वातंत्र्यवीर सावरकरांच्या इंग्लंडमधील वास्तव्याच्या, सावरकरांच्या अलौकिक वक्तृत्वाचा आणि व्यक्तिमत्त्वाचा त्यांच्यावर प्रभाव पडला. आणि त्या ‘अभिनव भारता’च्या सदसस्या झाल्या.
त्या धाडसी, देशभक्त, दयाळू स्त्री होत्या. ज्यांनी वैभवाने भरलेले जीवन त्याग करून काटेरी वाट निवडली. त्या श्रीमंत होत्या पण त्यांचे हृदय गरिबांसाठी धडधडत होते. देशसेवा करताना वीर सावरकरांसह अनेक भारतीयांची त्या माता कधी झाली हे त्यांना ही कळले नाही. ब्रिटीशांची सत्ता असताना त्यांनी धाडसी जर्मनीत तिरंगा फडकावला. आज आपल्या देशाचा तिरंगा प्रजासत्ताक दिनी आणि स्वातंत्र्यदिनी देशभरात अनेक ठिकाणी डौलाने फडकत असतो. तिरंगा राष्ट्रध्वज ही भारतीयांची अस्मिता आहे. भारतीय संस्कृतीत ध्वजाचे महत्व पुरातन काळापासून आहे. ध्वज म्हणजे यशाचे प्रतीक भारताच्या तिरंगी ध्वजाचा इतिहास फार मोठा आहे. तिरंगा ध्वज आज जो आपण पाहतो त्यात वेळोवेळी सात वेळा परिवर्तन झाले. १८५७ पासून इंग्रजानी त्यांचा ध्वज आपल्या देशावर लागू केला पण आज आपल्याला स्वातंत्र्य मिळाल्या पासून केशरी, पांढरा, हिरवा अशा तीन रंगांचा आयताकृती ध्वज असून त्याच्या मध्यभागी निळ्या रंगाचे अशोकचक्र आहे. परंतु स्वातंत्र्यपूर्व काळामध्ये अशी परिस्थिती नव्हती. तेव्हा तर भारताला स्वतःचा झेंडाही नव्हता. भारतावर इंग्रजांचे राज्य असल्यामुळे इंग्रजांचा युनियन जॅक हाच भारताचा अधिकृत झेंडा म्हणून अनेक ठिकाणी वापरला जात असे. त्यावेळी भारताचा ध्वज असला पाहिजे अशी कल्पनाही कोणाच्या नव्हती.
१९०७ जर्मनीमधील स्टुटगार्ट शहरामध्ये जी आंतरराष्ट्रीय साम्यवादी परिषद भरली होती त्याला अनेक देशांचे प्रतिनिधी उपस्थित होते. या परिषदेला मॅडम कामा या भारताच्या सन्माननीय सदस्य म्हणून उपस्थित होत्या. त्या परिषदेला उपस्थित असणाऱ्या प्रत्येक देशाचा स्वतःचा झेंडा होता. मात्र भारतासाठी ब्रिटिश युनियन जॅक हाच झेंडा ठेवण्यात आला होता. जर्मनी येथे भारतातर्फे अधिकृत प्रतिनिधी म्हणून गेलेल्या भिकाजी कामा यांना हीच गोष्ट खटकली होती. ब्रिटिशांचा झेंडा भारताचा झेंडा हा कदापि होऊ शकत नाही. जर मी भारताची प्रतिनिधी म्हणून येथे उपस्थित आहे तर मी भारताचा झेंडा फडकवणार अशी भूमिका त्यांनी घेतली. इथेच त्यांनी पहिल्यांदा भारताचा ध्वज फडकवला. भारताचा हा पहिला ध्वज हिरवा, पिवळा आणि लाल रंगाचा होता. सगळ्यात वरच्या भागात हिरवा पट्टा, मधल्या भागात पिवळा पट्टा आणि शेवटी लाल रंगाचा पट्टा अशी त्याची रचना होती. वरच्या हिरव्या पट्ट्यावर ८ कमळाची फुले रंगवलेली होती. त्या तेव्हाच्या भारतातील आठ प्रांताचे प्रतिनिधित्व करत होत्या. झेंड्याच्या मध्यभागी वंदे मातरम अशी अक्षरे देवनागरी लिपी मध्ये लिहिलेली होती. या झेंड्याच्या शेवटच्या पट्ट्यावर एका बाजूला सूर्य आणि एका बाजूला चंद्र अशी चित्रे काढलेली होती. हिरवा रंग उत्साहाचे आणि समृद्धीचे प्रतीक म्हणून, लाल रंग शक्तीचे प्रतीक म्हणून आणि पिवळा रंग विजयाचे प्रतीक म्हणून या ध्वजात वापरले होते. हा ध्वज वीर सावरकर यांनी अन्य क्रांतिकारी मित्रांबरोबर मिळून बनवला होता. ब्रिटिश सत्तेविरुद्धच्या आपल्या स्वातंत्र्यलढ्याची माहिती अमेरिकेलाही व्हावी म्हणून त्या ऑक्टोबर १९०७ ला अमेरिकेलाही गेल्या, तिथे त्यांनी केलेली भाषणे म्हणजे जणू ‘भारताच्या स्वातंत्र्याचा जाहीरनामा’च होता. ती भाषणे छापून घेऊन त्याच्याही शेकडो प्रती भारतात पोहोचतील याची त्यांनी व्यवस्था केली. रशियन, फ्रेंच क्रांतिकारकांच्याही त्या संपर्कात असत. रशियन क्रांतिकारक त्यांना हिंदुस्थानची ‘जोन ऑफ आर्क’ संबोधत असत.
१९१४ मध्ये पहिले महायुद्ध सुरू होताच मादाम कामांना आपल्या स्वाधीन करावे अशी मागणी ब्रिटिश सरकारने केली. पण ती मागणी फेटाळून फ्रेंच सरकारने त्यांना तिथेच स्थानबद्ध करून ठेवले. स्थानबद्धतेत असतानाच प्रकृतीही त्यांना त्रास देऊ लागली. मग मात्र त्यांना फ्रान्स देश सोडावा लागला. "यापुढे कोणतेही राष्ट्रीय कार्य करणार नाही" असे कबूल करून घेतल्यावरच त्यांना भारतात येण्याची परवानगी ब्रिटीशानी दिली.
भारतीय स्वातंत्र्य लढ्यातील कोही नामांकित क्रांतिकारकांच्या यादीतील वीर स्वातंत्र्य सेनानी' म्हणून भिकाजींचा उल्लेख करावा लागेल. मातृभूमिला स्वातंत्र्य मिळावे म्हणून आपले सारे आयुष्य खर्ची घालणाऱ्या भिकाजींचे सारे जीवन म्हणजे भारतीय स्वातंत्र्य लढ्याच्या इतिहासातील एक सोनरी पान होते. आपल्या जीवनाच्या संध्या समयी, वयाच्या ७४ व्या वर्षी त्या १९३५ साली भारतात परतल्या. मुंबई येथील पारशी जनरल हॉस्पिटल' मध्ये १३ ऑगस्ट १९३६ रोजी त्यांनी या जगाचा निरोप घेतला. आपल्या अंत्य समयी देखील त्यांनी 'वंदे मातरम्' म्हणत शेवटचा श्वास घेतला. मात्र भारताचे स्वातंत्र्य पाहण्याचे भाग्य त्यांना लाभले नाही त्यांनी नेहमीच अशी घोषणा दिली की" भारत आजाद होना चाहिए; भारत एक गणतंत्र होना चाहिए, भारत में एकता होनी चाहिए”. अशी ही भारतीय स्वातंत्र्याची क्रांतिज्वाला निमाली. ३५ वर्षे परदेशी भूमीवर राहून मादाम कामा यांनी भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीची ज्योत तेवत ठेवणाऱ्या मॅडम भिकाजी कामा यांना जयंती निमित विनम्र अभिवादन!
श्रीकांत अ. जोशी (आणि क्रिएटिव्ह टीम)
माजी आमदार
मराठवाडा पदवीधर मतदारसंघ

Address

A-7, Vedant Grahkul, New Shreyanagar, Chatrapati Sambhajinagar

431005

Telephone

+919422205787

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Shrikant Joshi posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Business

Send a message to Shrikant Joshi:

Shortcuts

  • Want your business to be the top-listed Advertising & Marketing Company?

Share