09/02/2026
๐๐ค๐ง๐๐๐๐ช ๐ฌ๐ช๐ญ๐ช๐ช ๐จ๐ ๐๐๐๐ ๐๐ ๐ช ๐จ๐๐ฌ๐๐ง๐๐ฎ ๐ญ๐๐๐ก๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐ฉ๐ ๐๐ ๐๐ ๐จ๐๐ฎ๐๐๐จ๐๐๐๐ ๐๐ค๐ค๐ข๐๐๐ก๐๐ฎ๐, ๐ข๐๐๐ฃ๐ฉ๐ ๐ข๐๐๐ก ๐๐ฎ ๐จ๐๐๐ง๐๐๐ฎ๐๐๐๐ช ๐ ๐ช ๐ก๐๐๐๐๐ฉ๐ค, ๐๐ฌ๐ค๐ค๐๐๐ช๐ฃ๐ ๐๐จ๐ ๐ช ๐๐๐ฎ๐๐ฎ๐จ๐ค ๐๐ฃ๐๐ฎ ๐ ๐ ๐จ๐๐ง๐ง๐๐ฎ๐จ๐ค ๐ฃ๐๐๐๐๐ข๐ ๐. ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐จ๐ ๐ ๐ช ๐จ๐๐๐๐จ๐๐ฃ ๐๐๐ฆ๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐ข๐ฃ๐, ๐ญ๐๐ฃ๐ฃ๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐ง๐ก๐๐ข๐๐๐ฃ๐ ๐ ๐๐ฎ๐ค ๐๐๐๐๐ช๐ง๐๐ฃ๐ฉ๐๐ ๐ญ๐๐ก๐๐๐๐๐๐๐ฃ๐ฃ๐๐๐ ๐ฌ๐๐ญ๐๐ฎ ๐ฉ๐ช๐จ๐๐๐ก๐ ๐๐๐ ๐ช ๐ฉ๐๐๐๐ฎ ๐๐ฃ ๐ข๐๐ง๐ ๐ ๐๐๐จ๐ฉ๐ช๐ช๐ง๐ ๐ ๐ก๐ ๐๐๐ฎ๐๐๐ค, ๐๐๐ข๐ช๐ฆ๐ง๐๐๐๐๐ฎ๐๐๐๐ช ๐จ๐ ๐๐ช๐๐ช๐ ๐ช ๐๐ช๐ง๐๐ช๐ง๐ฉ๐ค.
โโโโโโโโโโโโโโโโโโโโโโโโโโโโโ
๐๐๐๐๐๐ญ๐ ๐๐๐ง ๐ฎ ๐๐ข๐๐๐๐๐๐ฒ๐จ ๐๐๐ฌ๐ญ๐ฎ๐ฎ๐ซ๐ค๐
Xilliyada ay jiraan hubanti laโaan siyaasadeed iyo kala qaybsanaan bulsho, difaacidda dastuurku ma aha hawl farsamo ama mowqif xisbi gaar ah. Waa doorasho akhlaaqeed iyo istiraatiiji ah oo qeexaysa mustaqbalka dalka: in dawladdu isku maamusho sharci iyo oggolaansho dadweyne, mise ay ku dhacdo dano degdeg ah, cabburin iyo xoog.
๐บ๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐, ๐
๐๐๐๐๐๐๐๐
๐๐ ๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐
๐๐๐๐-๐๐๐๐๐ ๐๐. ๐พ๐๐ ๐๐๐
๐
๐๐๐
๐๐ ๐๐ ๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐ ๐๐.
Subaxnimadii Sabtida, 7 Febraayo 2026, anigoo ku sii jeeda Baarlamaanka, qalalaasaha siyaasadeed ee dalka ma uusan ahaan aragti ama dood, balse wuxuu isu beddelay xaqiiqo muuqata. Waxaan maray sagaal bar-koontarool oo amni, kuwaas oo ay joogeen booliis, cutubyo ciidan iyo ilaalada madaxtooyada. Goob kasta, ciidamada amnigu waxay wateen liisas ay ku qornaayeen magacyada iyo sawirrada Xildhibaannada Baarlamaanka. Gelitaanka looma oggolayn si waafaqsan sharci ama habraaca baarlamaanka, balse waxaa lagu goโaaminayey aragti daacadnimo siyaasadeed.
Xubnaha lala xiriiriyey maamullada Puntland iyo Jubaland, iyo sidoo kale xildhibaanno mucaarad ah ama madax-bannaan, si ula kac ah ayaa loo bartilmaameedsaday. Gudaha xarunta baarlamaanka xaaladdu way kasii dartay. Booliis ayaa hareereeyey xubnaha. Xuquuqda hadalku ma ku xirnayn xeerarka baarlamaanka, balse waxay ku xirnayd daacadnimada nidaamka talada haya.
Xildhibaannadii keenay diidmo habraaceed waxaa loogu hanjabay ganaaxyo iyo in la saaro. Anigana qudheydu waxaan la kulmay is-hortaag toos ah, waxaana ciidamada amnigu igu xannibeen gudaha hoolka muddo ku dhow laba saacadood.
Tani ma ahayn nidaam baarlamaan. Waxay ahayd cabburin.
Dhacdooyinkani ma aha kuwo gooni ah. Waxay ka tarjumayaan hannaan ballaaran oo isbeddel dastuuri ah lagu riixayo cabsi gelin, laaluush iyo ciriiri siyaasadeed, halkii laga adeegsan lahaa sharci, wadatashi iyo oggolaansho. Hab-dhaqankan ma muujinayo kalsooni ku saabsan dib-u-habayn dastuuri ah; wuxuu muujinayaa cabsi iyo diyaar u ahaansho in xoog lagu beddelo sharciyad.
Soomaaliya h**e ayay u soo martay marxalad sidan oo kale ah, marxalad lagu asteeyey awood dhexe oo xooggan, xukun shaqsiyeed iyo burburinta hayโadaha. Boggaas waa in gebi ahaanba la xiraa. Mustaqbalkeenna laguma dhisi karo ku celcelinta hababkii burburiyey dawladda, balse waxaa lagu dhisi karaa nidaam federaal iyo dimuqraadi ah oo ku dhisan sharci, isla xisaabtan iyo oggolaansho dadweyne.
Mowqifkaygu ma aha mid aragti ku salaysan oo keliya. Wuxuu ka yimid waayo-aragnimo nololeed iyo qiime shakhsiyeed oo aan bixiyey. 2017, gurigayga ayaa la weeraray; shan ilaalo ah ayaa lagu dilay xaruntayda, anigana waan dhaawacmay dabadeedna waa la i xiray. 2021, mudaharaad nabadeed ayaa rasaas nool loo adeegsaday, aniga iyo hoggaamiye kale ayaana si gaar ah loo beegsaday.
Sanadihii la soo dhaafay, waxaan wajahday cadaadis joogto ah, hanjabaad, cabsi gelin iyo laaluush, oo ay ku jiraan ballanqaadyo jagooyin siyaasadeed iyo abaal-marin maaliyadeed. Arrimahani igama aysan leexin jidkayga; waxay ii caddeeyeen masuuliyaddayda ah inaan difaaco dastuurka iyo mabaaโdiโda dimuqraadiyadda.
Dastuurku ma aha oo keliya dukumeenti sharci. Bulshooyin kala qaybsan, waa heshiiska bulsho ee lagu maareeyo khilaafaadka, lagu xaddido awoodda, laguna suurto geliyo nabadda. Haddii aan la ilaalin dastuurka, dawladdu ma sii ahaanayso mashruuc wadajir ah; waxay isu beddeshaa abaalmarin uu qaato kii xoogga haysta.
Dastuurka Ku-Meelgaarka ah ee Soomaaliya si kamaโ ah uma jirin. Wuxuu u jiraa maadaama ay jiraan arrimo qaran oo aasaasi ah oo weli aan xal loo helin,sida qaybsiga awoodda iyo kheyraadka, xiriirka u dhexeeya dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada, arrinta Somaliland, afti dadweyne oo aan dhicin, iyo amni darro joogto ah oo ay ka mid yihiin khataraha kooxaha xagjirka ah. Dastuurka waxaa loo dejiyey inuu maareeyo marxalad kala guur ah, ee looma dejin in gebi ahaanba dib loo qoro iyadoo dalku weli kala daadsan yahay.
Sidaas darteed, habraacyada dib-u-eegista dastuurku waxay xoogga saaraan wadajir, is-afgarad iyo taxaddar. Isbeddel dastuuri ah oo hal dhinac laga sameeyo bulsho jilicsan waa mid khatar weyn leh. Ka boodista ilaalintan ma dardar geliso dhismaha dawladnimada, way wiiqdaa.
Awoodda siyaasadeed ee maanta Soomaaliya si ballaaran ayay u kala firdhisan tahay. Marka awooddu sidaas u kala qaybsan tahay, dastuurku wuxuu noqdaa isha ugu weyn ee sharciyadda. Haddii si hal dhinac ah loo beddelo, ma xoojinayo dawladda; wuxuu sii kala fogeeyaa kalsoonida iyo oggolaanshaha.
Waqtigu sidoo kale waa mid halis sii kordhinaya. Muddada Baarlamaanka waxay dhammaanaysaa bartamaha Abriil, halka muddada Madaxweynaha ay dhammaanayso bartamaha May. Kalsoonida dadweynaha way hooseysaa, halka tartanka awoodda iyo kheyraadku sareeyo. Gaabisyo sharciyeed ma xalliyaan khilaafaadka; way sii adkeeyaan.
Difaacidda dastuurku ma aha diidmo isbeddel. Waa shuruudda isbeddel waara. Dhibaatada Soomaaliya ma aha sharci laโaan, balse waa ku dhaqmi laโaanta sharciyada jira. Ma suuragal ahan in si kalsooni leh dib loo qoro dastuur aan la fulin.
Waqtigani wuxuu dalbanayaa masuuliyad. Hoggaanka federaalka, dowlad-goboleedyada, mucaaradka, baarlamaanka, bulshada rayidka iyo odayaasha dhaqanka, waa inay ka wada shaqeeyaan xal loo dhan yahay. Sharcinimadu waxay ka timaaddaa wadajir, hufnaan iyo lahaansho guud, ma aha goโaan hal dhinac ah.
Saaxiibbada gobolka iyo beesha caalamkuna masuuliyad ayay leeyihiin. Taageeradoodu waa inay xoojisaa ixtiraamka dastuurka, ee ma aha inay dhiirrigeliso ku tumashada.
Waxaan difaacayaa dastuurka ma aha sababtoo ah waa mid qumman, balse sababtoo ah waa difaaca ugu dambeeya ee muwaadiniinta marka siyaasadu fashilanto, isla markaana waa xadka ugu xooggan ee lagu xakameeyo awoodda.
Bulsho kala qaybsan, midnimo xoog laguma dhiso. Waxaa lagu dhisaa xeerar wadajir ah oo qof walba aqbalo,xitaa marka natiijadu aysan ku qanacsanayn.
Maanta, difaacidda nidaamka dastuuri ah ee Soomaaliya ma aha fal mucaaradnimo. Waa fal masuuliyadeed, ku wajahan shacabka, hayโadaha, iyo mustaqbalka qaranka.
W/Q: Hogaamiyaha Xisbiga Wadajir, Xildhibaan Abdirahman Abdishakur Warsame.
