22/09/2026
កម្ពុជាជាម្ចាស់វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ
កម្ពុជាមិនមែនគ្រាន់តែជាទឹកដីដែលមានប្រាសាទបុរាណ និងសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌដ៏សម្បូរបែបប៉ុណ្ណោះទេ។ កម្ពុជាគឺជាទឹកដីកំណើតនៃវប្បធម៌ និងអរិយធម៌ខ្មែរ ដែលត្រូវបានកសាង បន្ត និងរក្សាទុកឆ្លងកាត់ប្រវត្តិសាស្ត្ររាប់សតវត្សរ៍មកហើយ។ ពីភាសា អក្សរសាស្ត្រ សាសនា សិល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម តន្ត្រី របាំ ទំនៀមទម្លាប់ រហូតដល់របៀបរស់នៅរបស់ប្រជាជន សុទ្ធតែបង្ហាញពីអត្តសញ្ញាណ និងភាពច្នៃប្រឌិតរបស់ជាតិខ្មែរ។
ពាក្យថា «កម្ពុជាជាម្ចាស់វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ» មិនមែនមានន័យត្រឹមតែជាការអះអាងពីកម្មសិទ្ធិលើមរតកអតីតកាលទេ។ វាមានន័យជ្រាលជ្រៅជាងនេះ គឺខ្មែរជាអ្នកទទួលមរតកពីបុព្វបុរស និងជាអ្នកមានភារកិច្ចបន្តថែរក្សា ការពារ អភិវឌ្ឍ និងប្រគល់មរតកនេះទៅកាន់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ។
អរិយធម៌ខ្មែរមានសក្ខីភាពរស់នៅពាសពេញទឹកដីកម្ពុជា។ ប្រាសាទអង្គរ ប្រាសាទព្រះវិហារ ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក សំណង់បុរាណ សិលាចារឹក និងស្នាដៃសិល្បៈរាប់មិនអស់ បង្ហាញថាបុព្វបុរសខ្មែរមានចំណេះដឹងខ្ពស់លើស្ថាបត្យកម្ម វិស្វកម្ម ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ តារាសាស្ត្រ សិល្បៈ និងការរៀបចំសង្គម។ ប៉ុន្តែអរិយធម៌ខ្មែរមិនរស់នៅតែក្នុងថ្មប្រាសាទទេ។ វានៅរស់ក្នុងភាសាខ្មែរ អក្សរខ្មែរ របាំព្រះរាជទ្រព្យ ល្ខោនខោល ចាប៉ីដងវែង គុនល្បុក្កតោ សូត្ររឿងព្រេង ប្រពៃណីបុណ្យទាន និងទំនៀមទម្លាប់ប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជនខ្មែរ។
នេះជាភស្តុតាងថា វប្បធម៌ខ្មែរមិនមែនជាមរតកដែលត្រូវទុកឱ្យនៅស្ងៀមក្នុងសារមន្ទីរ។ វាជាមរតករស់ ដែលត្រូវបានបន្តពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ។
ការធ្វើជាម្ចាស់មរតក មិនមែនមានន័យថាត្រូវតែមានមោទនភាពតែប៉ុណ្ណោះទេ។ ភាពជាម្ចាស់ត្រូវភ្ជាប់ជាមួយការទទួលខុសត្រូវ។ ប្រសិនបើយើងនិយាយថា វប្បធម៌ និងអរិយធម៌ខ្មែរជារបស់យើង យើងក៏ត្រូវសួរខ្លួនឯងថា តើយើងបានធ្វើអ្វីខ្លះដើម្បីការពារវា? តើយុវជនខ្មែរយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ ភាសា សិល្បៈ និងតម្លៃវប្បធម៌របស់ខ្លួនកម្រិតណា? តើយើងកំពុងប្រើបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយមរតករបស់យើង ឬទុកឱ្យមរតករបស់យើងត្រូវបានគេនិយាយជំនួស?
កម្ពុជាជាម្ចាស់វប្បធម៌ និងអរិយធម៌ខ្មែរ ព្រោះនេះជាមរតកដែលបុព្វបុរសខ្មែរបានបង្កើត និងបន្សល់ទុក។ យើងទទួលមរតកពីបុព្វបុរស។ យើងមានភារកិច្ចការពារវានៅជំនាន់របស់យើង។
ហើយយើងត្រូវប្រគល់វាឱ្យកូនចៅជំនាន់ក្រោយ ដោយមិនឱ្យបាត់បង់អត្តសញ្ញាណ និងតម្លៃរបស់វា។
វប្បធម៌ខ្មែរ ជាព្រលឹងរបស់ជាតិ។ អរិយធម៌ខ្មែរ ជាសក្ខីភាពនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ការពារ និងលើកតម្កើងវា គឺជាការការពារអត្តសញ្ញាណ និងអនាគតរបស់កម្ពុជា៕
Cambodia: Custodian of Khmer Culture and Civilization
Cambodia is not merely a land of ancient temples and a rich cultural heritage. It is the birthplace of Khmer culture and civilization, built, sustained, and preserved through centuries of history. From language, literature, religion, art, architecture, music, and dance to customs, traditions, and the everyday way of life of the Cambodian people, all reflect the identity and creativity of the Khmer nation.
The phrase “Cambodia is the custodian of Khmer culture and civilization” does not simply mean asserting ownership over the heritage of the past. It carries a deeper meaning: the Khmer people are the inheritors of a legacy passed down by their ancestors, and they bear the responsibility to preserve, protect, develop, and transmit that legacy to future generations.
The living evidence of Khmer civilization can be found across Cambodia. Angkor, Preah Vihear Temple, Sambor Prei K*k, ancient monuments, inscriptions, and countless works of art demonstrate the advanced knowledge and achievements of Khmer ancestors in architecture, engineering, water management, astronomy, the arts, and social organization.
Yet Khmer civilization does not live only in stone temples. It continues to live in the Khmer language and script, the Royal Ballet of Cambodia, Lakhon Khol, Chapei Dang Veng, Kun Lbokator, oral traditions, religious and cultural ceremonies, and the customs practiced in the daily lives of Cambodian people.
This is evidence that Khmer culture is not a heritage to be left silent in museums. It is a living heritage, passed from one generation to the next.
To be the custodian of a heritage does not mean simply taking pride in it. Custodianship must come with responsibility. If we say that Khmer culture and civilization belong to us, we must also ask ourselves: What are we doing to protect them? To what extent do Cambodian youth understand their own history, language, arts, and cultural values? Are we making full use of digital technology to tell the story of our heritage, or are we allowing others to tell that story on our behalf?
Cambodia is the custodian of Khmer culture and civilization because this is the legacy created and passed down by our ancestors. We have inherited this heritage from them. We have a duty to protect it in our generation, and we must pass it on to future generations without allowing its identity and values to be lost.
Khmer culture is the soul of the nation. Khmer civilization is a testimony to history. Protecting and promoting it means protecting Cambodia’s identity and its future.
