01/06/2026
1970 දශකයේ මැද භාගය වන විට ලංකා ගමනාගමන මණ්ඩලය (ලංගම) සතු රතු බස් රථ රට පුරා මහ පාරවල් දෙවනත් කරමින් දිව ගියේය. ඒ වන විට බස් කොන්දොස්තරවරුන්ගේ අතේ දිලිසෙමින් තිබුණේ ස්වීඩනයේ ‘AB Almex’ සමාගමෙන් ලංකාවට ආනයනය කරන ලද, රිදී පැහැති ‘Almex Model A’ වර්ගයේ බස් ටිකට් මැෂින් ය. මේවා එකල ලෝකයේ තිබූ ඉහළම තාක්ෂණයෙන් යුත්, හොරයක් කල නොහැකි යැයි සහතික කළ යාන්ත්රික නිපැයුම් විය.නමුත් ස්වීඩන ඉංජිනේරුවන් ලංකාවේ මිනිසුන්ගේ මොළයේ තරම දැන සිටියේ නැත.ගනේමුල්ලේ පදිංචිව සිටි මාටින් අප්පුහාමි යනු කඩවත ඩිපෝවට අනුයුක්තව සේවය කළ කොන්දොස්තරවරයෙකි. දිනක් රාත්රී සේවය නිමා කර ඩිපෝවේ බංකුවක් මත වාඩි වී සිටි මාටින්, තම අතේ තිබූ ඇල්මෙක්ස් මැෂිම දෙස බලා සිටියේය. මගියාගෙන් ගන්නා සත විසිපහේ සිට රුපියල දක්වා වූ සෑම කාසියක්ම මැෂිමේ මීටරයට (Counter) එකතු වන ආකාරය ඔහු නිරීක්ෂණය කළේය."යකෝ, සුද්දා මේක හදලා තියෙන්නේ අපිට සතයක්වත් සාක්කුවේ දාගන්න නොතියාමයි. මේකෙන් බේරෙන්න ක්රමයක් නැතිවෙන්න බැහැ," මාටින් තනියම මුමුණමින් සාක්කුවෙන් ගිනිකූරක් ගෙන දසත සූරන්නට විය.ඔහු අහම්බෙන් මෙන් ගිනිකූරේ පිටුපස කොටස ඇල්මෙක්ස් මැෂිමේ ටිකට් පත නිකුත් කරන ලීවරය සහ ප්රධාන ගියර් රෝදය අතර තිබූ ඉතා කුඩා සිදුරකට තෙරපා බැලුවේය. ඉන්පසු මැෂිමේ හැඬලය කරකැවීය. පුදුමයකි! 'කටස්' හඬින් යුතුව ටිකට් පත සුපුරුදු පරිදි පිටතට පැමිණියේය. නමුත් මැෂිමේ ඉහළින් ඇති රතු පැහැති අංක කැරකෙන මීටරය සෙලවුණේවත් නැත. ගිනිකූර සිරවීම නිසා මීටරයට යන බලය සම්පූර්ණයෙන්ම ඇනහිට තිබුණි.මාටින්ගේ මුහුණේ ජයග්රාහී සිනහවක් මතු විය. ටිකට් පත මගියාට ලැබේ,හදිසියේ ටිකට් පරීක්ෂකවරුන් පැන්නත් ගැටළුවක් නැත.නමුත් මුදල් එකතු වූ බවට ඩිපෝවේ ප්රධාන කාර්යාලයේදී මැෂිම පරීක්ෂා කරන විට සටහන් වන්නේ නැත. එදින සිට මාටින් රෑ බෝ වී ධාවනය වන බස් රථවල ගිනිකූරේ පිහිටෙන් "සල්ලි මාටියා ගැසීම" ආරම්භ කළේය. මාටින් කරන මෙම මහා පරිමාණ වංචාව නිසා ඔහු කෙටි කලකින්ම පොහොසතෙකු වූ අතර,ඔහුගේ මිතුරු කොන්දොස්තරවරුන් අතරත් මෙම ටිකක් මැෂින් සෙල්ලම ක්රියාත්මක වීය,මාටින් අප්පුහාමි සොයාගත් තාක්ෂණයක් නිසා ඔවුන් එයට කිව්වේ "මාටියා ගහනවා" ලෙසයි.සිංහල භාෂාවට "මාටියා ගැසීම" යන වදන එක් වූයේ එලෙසිනි.කාලය මාස කිහිපයක් ගත විය. ලංගම මූලස්ථානයේ ගිණුම් අංශයට විශාල ගැටලුවකට මුහුණ දීමට සිදු විය. බස්නාහිර පලාතේ බස් රථවලින් ධාවනය වන සැතපුම් ගණන සහ ටිකට්පත් සඳහා වැය වන කඩදාසි රෝල් ප්රමාණය ඉහළ ගියද, දෛනික ආදායම සීග්රයෙන් පහත වැටී තිබුණි. විශේෂයෙන්ම මාටින් අප්පුහාමිගේ මැෂිමේ වාර්තා සහ ඩිපෝවට ලැබෙන මුදල් අතර අහසට පොළොවක් සේ වෙනසක් තිබුණි.මෙම අභිරහස සෙවීම සඳහා ලංගම පාලනාධිකාරිය ස්වීඩනයේ AB Almex සමාගමට දන්වා සිටියේ ඔවුන්ගේ මැෂින්වල දෝෂයක් පවතින බවයි. ස්වීඩන සමාගම මෙය සැහැල්ලුවට ගත්තේ නැත. ඔවුන් තමන්ගේ නාමය රැකගනු පිණිස, සමාගමේ ජ්යෙෂ්ඨතම තාක්ෂණික අධ්යක්ෂවරයෙකු වූ හැන්ස් ලාර්සන් (Hans Larsson) වහාම ලංකාවට පිටත් කර හැරියේය.හැන්ස් ලංකාවට පැමිණ කොළඹ මධ්යම බස් නැවතුම්පොළේ සහ ගම්පහ ඩිපෝවේ මැෂින් කිහිපයක් ගලවා පරික්ෂා කළේය. බැලූ බැල්මට කිසිදු දෝෂයක් නැත. පසුව ඔහු රහසිගතව, සාමාන්ය මගියෙකු සේ වෙස්වලාගෙන මාටින් අප්පුහාමිගේ බස් රථයට ගොඩ විය. බස් රථය සෙනඟින් පිරී තිබුණි. හැන්ස් බස් රථයේ පිටුපස අසුනක හිඳ මාටින් දෙස දෑස් දල්වාගෙන සිටියේය.මාටින් ඉතා සූක්ෂ්ම ලෙස, කිසිවෙකුට නොපෙනෙන සේ සාක්කුවෙන් ගිනිකූරක් ගෙන මැෂිමට සිර කර, මගීන්ට ටිකට් කඩමින් මුදල් තමාගේ සාක්කුවේ දමා ගන්නා අයුරු හැන්ස් ලාර්සන්ගේ තියුණු දෑසට හසු විය. හැන්ස්ට තමාගේ දෑස් අදහාගත නොහැකි විය. ලෝකයේ ඉහළම ඉංජිනේරු තාක්ෂණයෙන් නිපදවූ උපකරණයක්, ශත කිහිපයක් වටිනා ලී ගිනිකූරකින් අඩපණ කර ඇති අයුරු දැක ඔහු විස්මයට පත් විය.පසුදිනම ලංගම ආරක්ෂක නිලධාරීන් ලවා මාටින් අප්පුහාමිව කොටු කරගන්නා ලදී. මාටින් සිරගෙට යනු ඇතැයි හැමෝම සිතූහ. නමුත් සිදුවූයේ අනෙකකි. හැන්ස් ලාර්සන්, මාටින්ගේ එම සූක්ෂ්ම මොළය සහ යාන්ත්රික ක්රියාකාරීත්වය වටහා ගැනීමේ හැකියාව ගැන පැහැදුණේය."ඔබ වැරදි රටක, වැරදි රක්ෂාවක් කරන දක්ෂයෙක්. මාත් එක්ක ස්වීඩනයට එන්න," හැන්ස් මාටින්ට ආරාධනා කළේය.ලංගම රැකියාවෙන් අස්වූ මාටින් අප්පුහාමි, හැන්ස් ලාර්සන් සමඟ ස්වීඩනයේ ස්ටොක්හෝම් නුවර බලා පියාසර කළේය. එහිදී ඔහු AB Almex සමාගමේ "නිෂ්පාදන සහ සැලසුම් අංශයේ උපදේශකවරයෙකු" ලෙස පත් කරනු ලැබීය. මාටින් ස්වීඩන ඉංජිනේරුවන්ට පෙන්වා දුන්නේ උපකරණයක් කොතරම් ශක්තිමත් වුවද, මිනිසෙකුට එයින් රිංගා යා හැකි සියුම් සිදුරු පවතින ආකාරයයි.මාටින්ගේ උපදෙස් මත, Almex සමාගම ඔවුන්ගේ මීළඟ මාදිලිවල (Models) ගියර් පද්ධතිය සම්පූර්ණයෙන්ම වසා දැමූ අතර, පිටතින් කිසිදු කූරක් සිරකිරීමට නොහැකි වන සේ ලෝහමය ආරක්ෂිත ආවරණයක් (Anti-tamper shield) එකතු කළේය. ගනේමුල්ලේ මාටින් අප්පුහාමි නිසා ස්වීඩන සමාගම ලෝකය පුරා තවත් වසර ගණනාවක් තම වෙළඳපොළ අධිකාරිය රැකගැනීමට සමත් විය.කාලය ගෙවී ගොස් මාටින් මහලු වියේදී නැවත ලංකාවට පැමිණියේය. ඔහු ගනේමුල්ලේ තම මහගෙදර ඉදිරිපිට වාඩි වී, පාරේ දිව යන රතු බස් රථ දෙස බලා සිනාසුණේය. බස් රථවල යන කොන්දොස්තරලා සහ ශ්රී ලාංකිකයින් තවමත් "මාටියා ගැසීම" යන වදන භාවිතා කරන මුත්, ඒ තමාගේ නම බව ඔවුන් දැන සිටියේ නැත. ශතවර්ෂයකට අධික ලංකාවේ බස් ඉතිහාසය තුළ, සුද්දාගේ මොළය පරදවා ස්වීඩනය පවා හොල්ලන්නට සමත් වූ ගනේමුල්ලේ මාටින් අප්පුහාමිගේ කතාව අදටත් අපූරු මතකයක් ලෙස ඉතිරිව පවතී.
හෙලයෙක් වශයෙන් ආඩම්බරයි නම් ශෙයාර් කරන්න.
