Одоо цаг сонин

  • Home
  • Одоо цаг сонин

Одоо цаг сонин Монголын чөлөөт хэвлэл

“Lockheed L-1011 TriStar” онгоц шатсан түүх 1980 оны наймдугаар сарын 19-нд Саудын Арабын Эр-Риядаас “Lockheed L-1011 T...
13/08/2026

“Lockheed L-1011 TriStar” онгоц шатсан түүх

1980 оны наймдугаар сарын 19-нд Саудын Арабын Эр-Риядаас “Lockheed L-1011 TriStar” онгоц хөөрч байлаа. Сүүлд олдсон онгоцны хар хайрцгийн бичлэгт тодхон үлдсэн дуу хоолойн бичлэгээр бол бараг шинэхэн шахам энэ онгоцны дарга Мухаммед Али Ховитер дуу аялан онгоцоо хөөргөж байх үед онгоцны бүхээгт утаа мэдрэгдсэн гэсэн түгшүүрийн дохио гарчээ. Энэ дохиогоор бол ачааны хэсэгт ямар нэг утаа гарсан бололтой. Нисэх онгоц дотор утаа гарна гэдэг маш аймшигтай зүйл бөгөөд нисэхийн биш жирийн хүнд ч энэ нь ойлгомжтой зүйл. Гэтэл дарга дуу аялсан чигээрээ утаа мэдрэгдсэн хэсгийн агаар сэлгэх төхөөрөмжийг унтраан нислэгээ үргэлжлүүлэв. Удалгүй өөр нэг газарт бас утаа гарлаа гэсэн дохио дуугарахад мань эр “буцаж таарах нь ээ дээ” гэсэн үгс хоёрдугаар нисгэгчдээ хэлэн байсан гэдэг. Гэсэн ч эргэсэнгүй. Онгоц чиглэлийн дагуу ниссээр байх ба онгоцны дарга дуугаа аяланхан байхдаа борт инженер Брэдли Кертисийг ийм нөхцөлд юу хийх ёстой гэж бичсэн байгааг заавар дээрээс олохыг тушаасан байна. Брэдли Кертис нь тэвдэж сандарсан үедээ уншиж байгаа юмаа ойлгохгүй байх буюу дислекс хэмээх өвчтэй хүн байж. Олон жил онгоцтой холбоотой ажиллаж байсан хүн юм болохоороо утаа гарна гэдэг аюултай зүйл гэдгийг сайн ойлгож байсан учраас мань хүн сандарч тэвдэж эхэлсэн бололтой. ”Ийм нөхцөлд яах ийх тухай ямар нэг заавар алга, би өөрөө очиж шалгаж үзье” гэсээр борт инженер нисгэгчийн бүхээгээс гарахад нь хоёр нисгэгч "тийм заавар байхгүй байх ёсгүй" хэмээн үзтэл байж л байлаа. Борт инженер эргэн орж ирээд онгоцонд гал гарсан нь үнэн гэдгийг хэлсний дараа л дарга онгоцоо эргүүлж, буцан буух шийдвэр гаргасан байна. Анх түгшүүрийн дохио дуугарснаас хойш энэ шийдвэр гарах хооронд 4 минут өнгөрчээ. Нэг бүтэн дуу лав аялж амжсан бололтой. Онгоц эргэж байх үед үйлчлэгч орж ирэн “Онгоцны сүүл хэсгээр гал орж ирлээ, зорчигчид айж сандран үймж байна" гэхэд онгоцны дарга микрофоноор зорчигчдод хандан бүгд суудалдаа сууж, үймж сандрахгүй байхыг анхааруулсан байна. Харин нисэх буудлын диспетчерүүд юу болж байгааг мэдэнгүүтээ буух зурвасыг чөлөөлж галын машин дуудах зэргээр хийх ёстой бүх л зүйлийг хийж байх тэр үед буух гэж бэлтгэж байгаа, бүхээгт нь гал утаа орж байгаа уг онгоцны нэг хөдөлгүүрийн удирдлага гацжээ. Сүүлд хийсэн мөрдөн шинжилгээгээр цахилгааны утасны хуванцар тусгаарлагч галд хайлснаас болж утас нь тасран хөдөлгүүрийн хүчийг тохируулах боломжгүй болсон гэдгийг тогтоосон байдаг. Хэдийгээр хүч нэмж хасч болохгүй болсон ч хөдөлгүүр зүв зүгээр нэгэн хэмээр жигд ажиллаж байгаа учир оролдохгүй байвал зүгээр гэж борт инженер хэлэхэд дарга хүлээж авалгүй шууд унтраах хэрэгтэй гэх мэтээр маргалдаж эхэлж. Энэ үед үйлчлэгч дахин орж ирэн сүүл хэсэгт гал бүр ихээр гарч байгаа тухай, галын хороор унтрааж дийлэхгүй байгаа тухай яаран хэлэхэд дарга өөдөөс нь зорчигчдыг айж сандрахгүй байлга, бүх галын хорыг ашигла гэсэн үгээ л дахин давтсан байна. Онгоц яг буухын өмнөхөн үйлчлэгч дахин орж ирэн “Буунгуут зорчигчдыг онгоцноос яаралтай гаргах эсэх” тухай асуухад борт инженер Кертис “Газарт буусан хойно л тэгнэ дээ” гэж. Үйлчлэгч онгоцны даргаас асуусан асуултаа давтахад дарга “Байраа эзэл” гэснээс өөр зүйл хэлсэнгүй. Онгоцны даргын хачин үйлдэл зөвхөн үүгээр дууссангүй бөгөөд яг онгоц бууж байх мөчид тэрээр “Зорчигчдыг онгоцноос яаралтай гаргахгүй гэж дамжуул” хэмээн хэлсэн байдаг. Нисгэгчдийн яриаг бичих хар хайрцагт бичигдэж үлдсэн юм энэ. Ойлгоход бэрхтэй энэ ярианаас хойш тэдний хооронд ямар яриа болсныг хэн ч хэзээ ч мэдэхгүй билээ. Харин диспетчерийн сонссон сүүлийн үг нь “Зорчигчдыг онгоцноос яаралтай гаргах гэж оролдоод үзье” гэсэн даргын үг байв. Онгоц дотор ер нь юу болоод байсан юм бол? Яагаад оролдоод үзье гэж? Онгоц буух үед нисгэгчид, зорчигчид бүгд амьд сэрүүн байсан боловч газардаж зогссон онгоцны хаалгыг хэн ч онгойлгосонгүй. Яахаа мэдэхгүй гал сөнөөгч нар 20 гаруй минут хүлээж байж буюу онгоцны хөдөлгүүр зогссоны дараа л хаалгыг нээлээ. (Зарим нь онгоцны хөдөлгүүр зогссоноос хойш 23 минутын дараа хаалга нээсэн гэх нь бий) Онгоцон дотор угаартаж нас барсан 301 хүн байсан бөгөөд аврагч нарын нээсэн хаалгаар орсон хүчилтөрөгч галыг өдөөн асааж онгоцыг гал тэр чигээр нь нөмрөн авсан байна. Одоо аврагч нарыг аврах хэрэгтэй болжээ. Ийнхүү 301 хүнтэй онгоц газарт буусан хойноо, өчнөөн олон гал сөнөөгч машин, гал сөнөөгч нарын дунд байсаар байгаад угаартаж,шатаж дууссан байна. Онгоц хоорондоо мөргөлдөх, техникийн гэмтлээс, цаг агаараас, нисгэгчийн буруутай үйлдлээс... гэх зэргээр олон янзын шалтгаанаас болж сүйрдэг бол энэ удаагийн явдал нь хамгийн зайлж болох, хүний амь нас хохирохгүй байж болох хамгийн боломжтой нөхцөлд болсон, хамгийн... хамгийн...
Ердөө л хаалга онгойлгохгүй яагаад ч юм таг суусаар ийм юм болжээ. Нисэхийн дүрмээр бол зорчигчдыг яаралтай буулгах шийдвэрийг зөвхөн дарга гаргадаг бөгөөд үйлчлэгч нарт тийм эрх байдаггүй гэнэ. Магадгүй тэд даргын тушаалыг хүлээсээр байгаад үхсэн бололтой. Харин дарга яагаад тушаал өгөөгүй юм бол? Яагаад бууж байхад “Зорчигчдыг онгоцноос яаралтай гаргахгүй гэж дамжуул” гэж хэлсэн юм бол? Энэ осол нь “Оросын тэнгэр дэх нисэх багийнхны уучилшгүй алдаа буюу тэнэглэл” нийтлэлд бичсэн тэр явдлаас яагаад ч дутахгүй юм шиг санагдана. Онгоцны бүхээгт утаа бий боллоо гэсэн дохио дуугарч байх үед дуулан нисэх онгоцны дарга гэдэг...

ТАГНУУЛЧ ГЕНРИ РОБИНСОНЫ АЧ ГАВЪЯА Тагнуулч Арнольд Шнеэ бол Бельгийн Сен-Жилье хотод Оросоос цагаачилж ирсэн еврейн г...
12/08/2026

ТАГНУУЛЧ ГЕНРИ РОБИНСОНЫ АЧ ГАВЪЯА

Тагнуулч Арнольд Шнеэ бол Бельгийн Сен-Жилье хотод Оросоос цагаачилж ирсэн еврейн гэр бүлд төржээ. Залуу байхдаа тэрбээр Франц руу явж, тус улсын иргэн болсон. Цюрихийн их сургуулийн хууль эрх зүйн ангийг дүүргэж, Франц, Англи, Орос, Герман, Итали хэлийг төгс эзэмшжээ. Генри 1920 онд Германы Коммунист намд элсэн, 1921 онд Москвад төвтэй Залуучуудын Коммунист Интернационалын мэд­элд шилжүүлсэн байдаг. Тэрбээр Германд буцаж ирээд энэ удаа аж үйлдвэрийн дүүрэг болох Рурыг зорив. Тэр үед Рурыг Францын цэргүүд эзлэн аваад байсан тул тэдний эсрэг Генри нууц ажиллагаа явуулах үүрэг авчээ. Рурт очоод “Багачуудын хөдөлгөөн”-ийг бий болгож хэд хэдэн залуу хувьсгалчдыг өөртөө татав. Үүнийх нь төлөө Францын шүүхээс түүнд эчнээгээр 10 жилийн хорих ял оноожээ. Генри 1923-1924 онд Зөвлөлтийн тагнуулын албатай анх холбоо тогтоосон юм. Энэ цаг үед Герман оронд нисэхийн болоод химийн салбарт ер бусын их дэвшилт гарч энэ талаар ЗХУ-ын тагнуулын газар ихэд сонирхож байв. Тэр ГКН-ын нууц байгууллага “М-хэлтэс”-ийн идэвхтэн, цэргийн салбарт ажиллаж байсан тул хэрэгтэй мэдээлэл олох боломжтой аж. ТУГ буюу Тагнуулын Удирдах газрын дарга Я.Берзаны тушаалаар түүнийг албан ёсны мэдээлэгч болгожээ. Генри энэ үед албан ёсоор ТУГ-ын тагнуулчдын сүлжээний бүрэлдэхүүнд багтаж, Герман дахь нууц байгууллагын орлогч, дараа нь Францын нууц байгууллагын удирдагч болжээ. Тэрбээр өөрийн туршуулуудын мэдээлэлд дүн шинжилгээ хийж голлон эдийн засгийн нууц мэдээлэл дээр ихээхэн анхаарч явжээ. Хожим нь тэд нар зөвхөн Германд бус Франц, Англи, Итали болон бусад улсуудад үйл ажиллагаа явуулдаг болов. Эгнээнд нь барууны томоохон эрдэмтэд, ин­женерүүд, судлаачид, ШУТ-ийн олон салбарын мэргэжилтнүүд хүчин зүтгэж байлаа. Генри цэрэг техникийн холбогдолтой өргөн хэмжээний баримт материалууд түүн дотроо шинээр зохион бүтээж байгаа их буунууд, задардаг сумны тухай, нисгэгч нарын шинэ хүчилтөрөгчийн баг болон Германы биохимийн нууц бүлгийн тухай арвин их баримтуудыг Москвад дамжуулжээ. Түүнчлэн шинээр гарч буй францын танк, хуягтын загварыг олж авч Төв рүүгээ явуулсан байдаг. Удалгүй 1938 онд Генри итгэл дүүрэн Москвад хүрэлцэн ирэв. Гучаад оны сүүл үе гэдэг бол И.Сталины их хэлмэгдүүлэлт, аллага, хядлагын оргил жил байлаа. Төвийн удирдлага түүнийг урьж авчрах хэрэггүй л байсан аж. Учир нь Генри чухам Сталины хэрэгжүүлж байсан улаан хядлагын гэрч болж, ТУГ-ын удирдагч нар, ГКН-ын хуучин анд нөхөд нь хэрхэн шоронд тарчилж зарим нь буудуулж байхыг нүдээр харж суув. Энэ бүхнийг хараад тагнуулчийн сэтгэлд юу бодогдож байсан нь тодорхой. Хэдийгээр Арнольд Шнеэ “цуст” И.Сталинд итгэх итгэл нь алдарсан ч гэлээ өөрийн үйл хэрэгтээ үнэнч үлдэж, коммунизмаас үзэл санаанд гүн итгэсэн хэвээрээ байсан нь гайхалтай. Хилийн чанадаас буцаж ирээд коминтернтой дахин хамтарч ажиллахыг тэр хүссэнгүй.
Герман улсын ЗХУ-тай харилцан үл довтлолцох гэрээнд 1939 оны наймдугаар сард гарын үсэг зурсны дараа Польш-Английн тохиролцооны гэрээний заалтуудыг олж авах тухай зөвлөгөөн дээр Генри байлцжээ. Энэ оролдлого яаж төгссөн нь тодорхойгүй. Зөвлөлтийн тагнуулын газартай хамтран ажиллах үзэл бодол нь өөрчлөгдөв. Тагнуулч Шнеэ нууцлалын асуудалд няхуур хандах болж, бүр тагнуулын удирдлагаас туршуулуудынхаа нэр­ийг нь хүртэл нууцлах болжээ. Нэг удаа Москвагаас “Та бидэнд нэг ч удаа хэнээс мэдээлэл авч байгаагаа бичсэнгүй. Иймэрхүү ойлгомжтой ас­уудал биднийг бага зэрэг зовоож байна” гэхэд нь Генри хариуд нь “Хорин жилийн турш бие биенээ мэдэх хуучин андууд бөгөөд нэрийг нь биечлэн өөрөө очин хэлнэ” гэдэг байв. Тэгтэл Дэлхийн хоёрдугаар дайн дэгдэж Генригийн нууц байгууллага Германы эсрэг ажиллагаагаа чиглүүлжээ. Жилийн дараа зургадугаар сард Франц улс эзлэгдэх үед Гитлерийн дараагийн алхам нь ЗХУ байх болно гэдэг эргэлзэх зүйл байсангүй. Тагнуулч Арнольд Шнеэ ТУГ-т байнга аюулын дохио өгч байсан боловч тэр бүр санаснаар нь хүлээж авсангүй. Үүний нэг жишээ бол “1940 оны дөрөвдүгээр сард V моторжуулсан хүчийг Польшид төвлөрүүлээд байна. Өнгөрсөн долоо хоногт инженерийн цэргийн 12 цуваа Ромиллигээс хөдөллөө. Төв анхаарна уу?” гэжээ. Үүний дараа дахин мэдээлэл ирж “1941 он. 04.05-ны өдөр Францын төмөр замаар ихээхэн хэмжээний эмнэлгийн машин ачсан цуваа дорно зүг хөдөллөө” бас “1941 он. 06.01-нд. Танил хурандаа маань Германы дээд албан тушаалын офицертой уул­заж ярих үед хоёр сарын дараа ЗХУ-ын зарим нэгэн газар нутгийг Германчууд бүрэн эзлэн хяналтандаа авах тухай хөтөлбөр боловсруулжээ” гэс­нийг Зөвлөлтийн Тагнуулын төв газарт дамжуулж байв. Мөн Германчуудын үзэж буйгаар оросууд тэднээс хүн хүч, техникийн хувьд илүү ч Вермахтын цэргүүд дайнд маш сайн бэлтгэгдсэн. Жанжин штаб нь сайн боловсон хүчинтэй бас орчин үеийн зэвсэгтэй шүү” гэсэн мэдээлэл байдаг.
Дайн эхлэх үед Генригийн нууц байгууллага Фран­цад байсан ба дайны нөхцөлд ажиллах бүрэн бэлэн болжээ. Сайн нууцлагдсан туршуулууд нь найдвартай халхавчин доор ажлаа гүйцэтгэж, 2 радио дамжуулагч ажиллуулан Төвтэй байн­га холбоо тогтоож байсан аж. Гэтэл Бельги, Берлинд Зөвлөлтийн нууц байгууллагууд ар араасаа сүйрч эхлэв. Жишээ нь 1941 оны есдүгээр сард Бельгийн нууц байгууллагын удирдагч Трепперийг Генритэй хол­боо тогтоож, түүний радио хүлээн авагчийг нөөц болгон мэдээ дамжуулснаар энэ холбоог хязгаарлах гэж байсан боловч Треппер энэ тушаалыг зөрчжээ. Өөртөө хэт итгэсэн, бардам зантай тэрбээр, тагнуулч Шинеэг өөрийн удирдлага доор ирлээ гэж бодсон байна. Үүнээс гадна урвагч болсон Райхманд түүний талаар ам алджээ. Генри иймэрхүү хүнд нөхцөлд үргэлжлүүлэн бие даан ажилласаар. Гэвч Гестапо зүгээр суусангүй. 1941 оны арванхоёр­дугаар сарын 13-нд Бельгид эхний баривчилгаа явагдаж, дараагийнх нь 1942 оны зургадугаар сард болов. Баригдсан ихэнх тагнуулчид нь Гестапын яргачдын гарын аяыг даасангүй шоронд үхжээ. Мөн олон тооны радио мэдээнүүд олзлон авсан байдаг. Үүний дараа Гестапо 1942 оны зургадугаар сард Генри Робинсоныг баривчлав. Тэд 1943 оны нэгдүгээр сард Макаров, Генри, Треппер, Гуревич нарын нууц байгууллагуудыг устгаж дуусссан аж. Нийт зуу гаруй хүн баривчлагдсанаас 70 гаруй нь Зөвлөлтийн тагнуулын газар ажилладаг. Олзлон авсан радио дамжуул­агчаар Германчууд Оросуудтай тоглож үзэх гэсэн боловч амжилт олсонгүй. Генри болон холбоочид баригдсан гэдгийг амжиж ТУГ-т дамжуулсан байлаа. Тагнуулч Генри Робинсоныг Трепперийг байлцуулан баривчилжээ. Түүний нууц байранд олон тооны холбоо барих хаягнууд, бельги, щвейцарын өөр өөр хүний нэртэй бичиг баримтууд, Төвд явуулж байсан илтгэлийн хуулбарууд зэрэг гарчирэв. Түүнийг сайтар байцааж, тамлан зовоосон боловч ганц ч үг хэлсэнгүй. Гестапынхан түүний эхнэр хүүхдийг нь авчирч, хүүг нь ална гэж сүрдүүлж байхад хүртэл тэр ам нээгээгүй гэдэг. Тэр хэнийг ч барьж өгөөгүй учраас түүнээс хойш нэг ч тагнуулч баригдаагүй юм. Генри Робинсоны хувь заяаны талаар хэдэн таамаг байдаг.
Нэгт түүнийг цаазлан хороосон, дараагийнх нь 1944 онд түүнийг албан ёсоор хороолгүй харин “Улаан каппела”-ын нэгэн гишүүн буудан хороосон гэдэг. Гурав дахь нь Москвагийн тушаалаар хэн нэгэнд алуулсан, ингээд сүүлчийн дөрөв дэх хувилбар нь тэр амьд үлдэж Зөвлөлтийн ТУГ-т үргэлжлүүлэн ажиллаж байгаад насан өөд болсон гэх. Тагнуулчийн хувь заяаны талаар гэрчлэх ганцхан захидал байдаг юм. “Улаан каппела”-ын гишүүн явсан Н.Поросковскийн нийтлүүлсэн уг захидалд “1942 оны арван хоёрдугаар сард францын анд нөхөр Генри Робинсоныг гэртээ байхад нь Гестапынхон баривчилжээ. Моск­вагаас хаягийг нь авсан нэгэн этгээд түүнийг барьж өгсөн байна. Эхнэр хүүхэд хоёр нь баригдаж шоронд тамлагдаж байгаад хэсэг хугацааны дараа буудуулж нас барсан. Харин өөрийг нь ганцаарчлан хорьж байгаад дараа нь Принц Альбрехшрассе гудамжны Гауп­тзихер­хайстын шоронд маш нууц байдалд хорьжээ. Тэр цаазаар авахуулах өдрөө хүлээн XV өрөөнд хоригдож байсан ба энэ захидлыг бичигч миний бие түүнийг сүүлчийн удаа 1943 оны есдүгээр сарын 23-нд өрөөнөөс нь авч гарах үед харсан билээ” гэжээ.

09/08/2026

ХУРХЫН БРИГАДЫГ СҮЙТГЭСЭН АЙМШИГТ ХАР ШУУРГА

1974 оны 7-р сарын 21-нд Хэнтий аймгийн Батширээт сумын Хурх буюу Цагаан усны бригадыг дайрч өнгөрсөн догшин х*й салхи эвдлэн сүйтгэх их хүчтэй байжээ.
Энэ х*й уртаараа 130 км, өргөнөөрөө 175-230 метр газрыг хамарч, замдаа дайралдсан бүхнийг сүйтгэж, тэр ч байтугай шонгийн моднуудыг эргүүлэг маягаар газар зоож, 18 гэр, байшин хийсгэж, 10 гаруй хүний амь насыг авч оджээ.
Үүгээр зогсохгүй бригадын төвийн урдхан талд зогсч байсан ЗИЛ-130 маркийн машиныг бүрмөсөн эвдэж, их биеийг нь найман метр, хөдөлгүүрийг нь 600 метр хол газарт авч одсон гэдэг. Энэхүү машинд авъяаслаг яруу найрагч, орчуулагч Ш.Цэндгомбо сууж байгаад амь насаа алдсан нь дээрхи хүчит шуурганы тухай яриа хожим байн байн дурсагдах эх үндсийг тавьсан гэлтэй. Хэрвээ уг машинд жирийн нэг иргэн сууж байгаад амь насаа алдсан бол тэгсхийгээд мартагдаад өнгөрөх байлаа.
Тухайн үед Ш.Цэндгомбо агсантай найзалж нөхөрлөж байсан хэд хэдэн яруу найрагч эдүгээ амьд сэрүүн байгаа бөгөөд тэд сайн найзаа дурсах бүрийд 1974 оны хүчит шуурганд хийссэн ЗИЛ-130 машины тухай яриа өрнүүлдэг юм. Яруу найрагч Ломбын Нямаа гуай ярихдаа "Цэндгомбо гэж яруу найрагч, орчуулагч хүн байсан. Амьдралынх нь сүүлчийн жилүүдийг би сайн мэднэ. Намайг 1974 онд Өмнөдэлгэр суманд сургуулийн захирлаар очиход тэнд Хэнтий сум гээд 20-иод км-т жаахан сум байсан юм.
Тэр суманд Цэндгомбо худалдаа бэлтгэл ангийн нярав хийж байлаа. Авгай авчихсан, хүүхдүүдтэй болчихсон, сайхан тохитой амьдарч байсан.
Тэнд байхдаа Есениний шүлгийн бүрэн түүврийг орчуулсан, тэр орчуулгын ном нь хэзээ мөдгүй гарна. Цэндгомбын амьдралын төгсгөл бол их гунигтай. Хэнтий аймгийн Батширээт сумын Цагаан усны бригадад болсон айхтар ширүүн салхинаар мань эр хүүхэдтэйгээ хамт нас барсан юм шүү дээ.
Энэ аймшигт явдлаас гурав хоногийн өмнө манай нэг багш Дорнод руу шилжих гээд яг тэр үед нь архи тасарчихсан байсан. Тэр багшийгаа гаргаж өгнө гээд би Цэдэнжав гэдэг багштай Цэндгомбо дээр давхиад ирэхгүй юу. Тэгээд "Чи складны нярав юм чинь арван шил архи өг" гэхэд Цэндгомбо "Энд ч гэсэн архи тасарчихаад байна. Харин Цагаан усны бригадад манай Батсүх хүргэнийх байгаа. Тэднийх агенттай. Хоёулаа тэндээс авчихъя, би мотоцикль олоод гурвуулаа явъя" гэлээ. Гэвч би баахан багш нар хүлээлгэчихсэн болохоор"Найз нь амжихгүй нь" гээд буцаад явчихсан юм. Тэгээд би сүүлд нь харамсдаг байхгүй юу. Тэр үед би Цэндгомботой цуг Цагаан усны бригад руу явчихсан бол дараа нь мань хүн тийшээ явахгүй байсан даа гэж бодсон.
Үүний дараахан Цагаан усны бригад дээр арван хэдэн хүн нас барсан аймшигтай явдал болсон юм. Эрдэмтэд бол цахилгаан салхи л гэдэг юм билээ.
Тэр айхтар салхи газрын хөрсийг жараад метр хуулаад хаячихсан юм шүү дээ. Ямарсайндаа л ЗИЛ-130 машин хийссэн гээд бодчих. Цэндгомбо хүргэн Батсүхийндээ очоод байж байтал "Шуурга боллоо. Ах та хүүхэдтэйгээ машинд ороод суучих" гэсэн байгаа юм. Тэгээд хүүгээ аваад машинд ороод суутал цахилгаан салхи машиныг нь хийсгээд аваад явчихсан байгаа юм. Тэр ч байтугай байшин хийсгээд, байшингийн том дүнз мод адууны нуруу руу нэвт шаагаад дүнз нь газар зоогдоход адууны дөрвөн хөл нь хөдлөөд амьд байсан гэдэг. Кино найруулагч Балжинням онцгой комиссын гишүүн болж тэнд анхны зургийг нь авсан байхгүй юу. Одоо тэр зураг улсын архивт байгаа. Ийм аймшигтай явдал болсон юм. Тухайн үеийн арван нэг хорийн чихэр тугалын арьс руу цөм цохиод орчихсон байсан гээд бод.
Үнэхээр Монголын түүхэнд гараагүй байгалийн гамшиг болсон л доо. Тэгээд би Цэндгомбын үхэлд их харамсдаг юм. Түүний цогцос олдоогүй. Эрхий хуруу муруу л олдсон байх.
Тэр үед Чойном шоронд байсан. Төдөлгүй тэр шоронгоос гарч ирээд "Тэрслүү шүлэгч Цэндгомбыг тэнгэр л дийлнэ" гэж бичиж байлаа" гэсэн юм. 1974 онд Хэнтий аймгийн Батширээт суманд эх эмчээр ажиллаж байсан Б.Дарийм өгүүлэхдээ "Батширээтэд хүчтэй шороон шуурга болоход би газар дээр нь хамгийн түрүүнд очиж бэртэж гэмтсэн хүмүүст тусламж үзүүлж байлаа. Үнэхээр аймшигтай явдал болсон шүү. Анх очиход нүд халтирмаар байсан. Зуун метрийн зурвас газраар дайрч өнгөрсөн хүчтэй шуурганд Хурх бригадын төв өртөж юу ч үгүй болсон.
Би урлагийн бригадынхантай хамт бригадаар явж тоглолтын далимаар үзлэг хийж байсан юм.
Бид Хурх бригадын төвөөс үд хэрд хөдөлцгөөлөө. Тэгтэл Биндэрийн овоон дээр нэг их хар үүл хуралдаад л доошоо унжиж босоо цагаан х*й явж өнгөрсөн.
Би цуг явсан хүмүүстээ "Луу унжина гэгч болж байна" гэж хэлж байлаа. Гэтэл нэг морьтой хүн араас ирээд "Айхтар шороон шуурга болж Хурх бригадын төвийг сүйд хийчихлээ. Эмч очих хэрэгтэй байна" гэсэн. Яваад очсон чинь аймшигтай юм угтсан.
Бидний хоноглосон бригадын улаан булангийн шал нь үлдээд байшин нь юу ч үгүй зомгол болсон байв. Уяан дээр байсан морь, гэрийн гадаах нохой хүртэл шуурганд өртөж эндсэн байсан.
Зарим хүн энд тэнд хол шидэгдсэн, зарим нь суугаагаараа өнгөрчихсөн, дайны үед бөмбөгөнд өртөгдсөн газар л ийм байдаг болов уу гэмээр байв. Зарим хүн цочролд ороод ухаан санаа нь дэмийрчихсэн байсан.
Би эхнээсээ хүмүүсийг үзээд л, амьдад нь анхны тусламж үзүүлж эхэлсэн. Одоогийн Боловсролын их сургуулийн Орос хэлний багш Цэвэлмаа тэгэхэд нутагтаа очоод байсан юм билээ.
Тэр шуурганд өртөөд нуруу, хөл нь хугарч хүнд гэмтсэн.
Цэвэлмаа сүүлд ярихдаа "Шуурга болохын өмнө нэг хүн орон доогуур ор гэх шиг болсон. Тэгээд орон доор ороод хэвтсэн чинь хөл, нуруу руу хүн цохиод байгаа юм шиг л нүдээд байсан" гэж байв. Тийм хэцүү зүйл үзсэн хүмүүс айж цэрвээд бэртэж гэмтсэн, нас барсан хүмүүс рүү ойртдоггүй юм билээ.
Би улсын аварга малчин Дорж гэдэг өвгөнтэй хамт гэмтэж шархадсан арав гаруй хүнийг морин тэргээр зөөж, шархыг нь боож цэвэрлэсэн. Хүний нүүрэнд шороо шигдчихсэн, арчиж цэвэрлэх гэхээр элс шаржигнаад л байсан санагддаг. Нас барсан 13 хүнийг цуглуулж нэг байшинд оруулсан.
Зэргэлдээ Биндэр сум руу хэл явуулж эмч явуулаач гэсэн чинь *Юун сүртэй юу бэ?* гээд ирээгүй.
Шөнө нь би ганцаараа тэнд өвчтөнүүдээ сахиж хоноод маргааш нь манай сумын бага эмч трактораар ирж байлаа. Яруу найрагч, орчуулагч Ш.Цэндгомбо агсан тэр үед Хурхын бригадын төв дээр Батсүх гэдэг жолоочийнд байсан юм билээ.
Шуурга эхлэхээр нь Батсүх өөрөө гэрийнхээ тоононоос бариад, гэрт байсан эхнэр, хүүхдүүдээ Ш.Цэндгомбын хамт гадаа байсан ачааны Зил 130 маркийн машины кабинд суулгасан гэсэн. Тэгтэл шуурга машиныг нь аваад шидчихсэн. Дотор нь байсан бүх хүн өөд болсон. Харин Батсүх өөрөө гэртэйгээ шидэгдээд амьд үлдсэн.
Шуурга үнэхээр аймшигтай хүчтэй байсан нь мэдрэгдэж байв. Байшингийн модыг юу ч үгүй хэмхчээд жижиг зомгол шиг болгоод газар зоочихсон байх жишээтэй. Агентад байсан шинэ гуталнуудын улыг ханз татаад ойролцоох нуурын усанд хаясан байсан.
Мөн 70 кг гуриланд хүн дарагдаж нас барсан. Хүний биеийг ясгүй юм шиг болтол нь нугалж хугалаад хаясан байв" хэмээжээ.
Уг шуурга болсоноос хойш 24 цагийн дараа Хэнтий аймгийн удирдлагад мэдээ очжээ. Тэгээд л аймгийн дарга Баатар, Аймгийн эрүүлийг хамгаалах газрын дарга Дамдинсүрэн, Улсын онцгой комиссын дарга Гүррагчаа нарын хүмүүс Хурх бригад дээр ирсэн байна.
Энэхүү шороон шуургыг байгалийн ямар үзэгдэл байсаныг янз бүрээр тодорхойлсон байдаг. Зарим судлаач "Зуун жилд нэг удаа тохиодог догшин х*й" гэсэн байхад зарим нь "Оросууд ззвсэг туршиж байгаад алдчихсан" гэж үздэг ажээ.
Мөн нэрт эрдэмтэн Хөдөөгийн Пэрлээ гуай "Биндэрийн овоог хамаагүй ухаад лус хилэгнүүлсэнээс болж догшин х*й нүүрлэсэн" гэж үздэг байж ...

https://www.facebook.com/share/v/1HzyVzhZgZ/?mibextid=wwXIfr
https://www.facebook.com/share/v/1Auhatf99a/?mibextid=wwXIfr

Энхэхүү айхтар шуурга болох үед миний бие Дорнод аймгийн Баян-уул суманд өвөө, эмээгийндээ очин амарч байсан. Нар шингэх арай болоогүй байсан санагдана, айл саахалтын улс шуугилдахаар нь гартал баахан улс бөөгнөрч хуруу гараараа заацгаан, зарим нь саравчилж хараад л сандарцгаасан байдалтай байцгаав. Тэнгэрийн хаяанд 2 том бараан зүйл эргэлдэж мөргөлдөөд, өнгө нь нэг цайж нэг харлаад, ер бусын сүртэй, яг тийм гээд хэлэхийн аргагүй байгалийн аймшигт үзэгдэл болж байсан, намайг харснаас хойш 10-аад минут үргэлжилсэн байх.

УКРАИНЫ ДАЙН ОРОСЫН ҮНЭН НҮҮР ЦАРАЙГ ИЛЧЛЭСЭН! Украйны дайн эхлэхээс өмнө дэлхий нийтээрээ Оросыг "Америкийн дараах дэ...
09/08/2026

УКРАИНЫ ДАЙН ОРОСЫН ҮНЭН НҮҮР ЦАРАЙГ ИЛЧЛЭСЭН!

Украйны дайн эхлэхээс өмнө дэлхий нийтээрээ Оросыг "Америкийн дараах дэлхийн 2 дахь хүчирхэг армитай гүрэн" гэж эмээж байсан ч, Украины дайн Оросын зөвхөн цэрэг армийн төдийгүй, дотоодын эдийн засаг, өндөр технологи, сансар судлалын салбар нь барууны орнуудаас асар их хоцрогдсон байсныг бүрэн илчиллээ.
Оросууд Зөвлөлт Холбоот Улсын үед хүнтөрөлхтний дундаас анх удаа сансарт Юрий Гагарин нисэж, сансрын салбарт тэргүүлж байсан түүхтэй ч өнөөдрийн Оросын сансрын салбар асар том хямралд орсон. Орос улс 47 жилийн дараа анх удаа Саран дээр буухаар илгээсэн "Луна-25" автомат станц нь 2023 онд Саран дээр бууж чадалгүй шууд мөргөлдөж сүйрсэн нь Оросын технологийн уналтыг дэлхий нийтэд харуулсан. Оросын "Роскосмос" компани хуучин Зөвлөлтийн "Союз" пуужингийн технологиос өөр шинэ зүйл бүтээж чадаагүй байхад АНУ-ын SpaceX дахин ашиглагддаг пуужин зохион бүтээж, сансрын зах зээлээс Оросыг бүрмөсөн шахан гаргасан. Орос улс өөрсдийгөө орчин үеийн шилдэг зэвсэгтэй гэж гайхуулдаг байв. Гэвч барууны хориг арга хэмжээ эхлэхэд тэдгээр зэвсгийг үйлдвэрлэх ямар ч техникийн боломжгүй нь ил болсон юм. Оросын нарийн тусгалтай пуужингуудыг Украины тал задлаж үзэхэд дотроос нь АНУ, Тайваньд үйлдвэрлэсэн иргэний зориулалттай микрочип, хагас дамжуулагчууд гарч ирсэн гэдэг. Орос өөрөө орчин үеийн ямар ч ухаалаг чип, хагас дамжуулагч үйлдвэрлэж чаддаггүй бөгөөд одоо ч Хятадаас угаалгын машин, хөргөгчний чип хулгайгаар авч зэвсэгтээ ашиглаж байна.

Оросын эдийн засаг бол Америк Япон Герман Израиль Өмнөд Солонгос Хятад шиг өндөр технологи, брэнд, үйлдвэрлэл дээр биш, зөвхөн газар дороос гардаг газрын тос, байгалийн хийн экспорт дээр тогтдог юм.
АНУ-ын алдарт улс төрч Жон Маккейн нэгэнтээ "Орос бол ердөө л цөмийн зэвсэгтэй, шатахуун түгээх станц юм" гэж хэлсэн нь өнөөдөр батлагдаж байгаа юм. Өрнөдийн орнууд Оросын нефьт газрын тосыг худалдаж авахаа болиход Оросын эдийн засаг шууд Хятадын зах зээлээс бүрэн хамааралтай, Хятадын "түүхий эдийн хавсарга" орон болон хувираад байна. Хэрэв Оросын эдийн засаг технологи цэргийн аж үйлдвэр үнэхээр хүчирхэг байсан бол тэд өнөөдөр өөрсдөөс нь хамаагүй жижиг, сул эдийн засагтай Иран улсаас Шахед дрон Хойд Солонгосоос 30 мянган цэрэг хуучин их бууны сум ба баллистик пуужин гуйх шаардлагагүй байлаа. Украины дайн Оросын гаднах "сүржин баг"-ийг хуулан хаяж, дотроо асар их авилгад идэгдсэн, технологийн хувьд хоцрогдсон, зөвхөн Зөвлөлтийн үеийн хуучин зэвсгийн нөөцөөрөө л далайлгадаг ЯВУУРГҮЙ ГҮРЭН гэдгийг нь дэлхийд илчилсэн.

В. Путин 2000 онд засгийн эрхэнд гарснаас хойших 26 жилийн хугацаанд Орос гүрнээ Хятад АНУ, Япон, Герман Өмнөд Солонгос Израиль шиг өндөр технологи, автомашин, цахим худалдаа, аж үйлдвэрийн дэлхийн брэндүүдийг бүтээж, ард түмнээ чинээлэг амьдруулах асар том түүхэн боломж, асар их мөнгө байсан. 2000–2014 оны хооронд дэлхийн зах зээл дээр газрын тос, байгалийн хийн үнэ түүхэндээ байгаагүйгээр өсөж, Кремлийн санд олон их наяд ам.доллар урсан орж ирсэн юм. Путин болон түүний тойрон хүрээлэгч олигархиуд газрын тос, байгалийн хий, алт, алмаз, төмөр замын бүх том компаниудыг хуваан авч, монополь тогтоосон. Тэд олсон олон тэрбум долларын ашгаа Оросын дотоодын технологи, сургууль, үйлдвэрлэлд хөрөнгө оруулахын оронд барууны орнууд руу зөөсөн. Тэд Америк, Европд хамгийн үнэтэй орд харш, супер дарвуулт онгоц худалдан авч, хүүхдүүдээ Лондон, Парист сургаж, офшор бүсэд мөнгөө нууж ирсэн. Үүний улмаас Орост Япон шиг "Тоёота", Герман шиг "Сименс" шинжлэх ухааны корпорациуд хөгжих ямар ч боломжгүй болжээ.

2014 оны Сочигийн өвлийн олимп, 2018 оны Хөлбөмбөгийн ДАШТ бол Орос улс дэлхийд хүчирхэг, баян харагдах гэсэн сурталчилгаа байсан ч ар талдаа дотооддоо авилгын сүлжээг тэтгэсэн юм. Сочигийн олимп 51 тэрбум долларын өртөгтэй бүтсэн бөгөөд дэлхийн түүхэн дэх хамгийн үнэтэй өвлийн олимп болсон гэдэг. Аудит, тагнуулын мэдээллээр энэ мөнгөний бараг тал хувийг Путины найзуудын компаниуд зам барих, цэнгэлдэх барих нэрээр дундаас нь хувьдаа завшиж, хулгайлсан байдаг. Тэмцээн дууссаны дараа тэрхүү үнэтэй барилгуудын ихэнх нь ямар ч ашиглалтгүй үлдсэн. Путин улс орноо эдийн засаг, амьжиргааны түвшнээр нь Америк Герман, Японтой өрсөлдүүлэхийн оронд, Зөвлөлт Холбоот Улс болон Хаант Оросын үеийн "Газар нутгаа тэлэх, АНУ-ын эсрэг цэргийн хүчээр сөрөн зогсох" хуучинсаг үзэл суртлыг сонгосон юм. Тэд ард түмэндээ эрүүл мэнд, боловсрол, өндөр технологийн ирээдүйг өгөхийн оронд зурагтаар нь өдөр шөнөгүй "Манай Орос бол дэлхийг устгах цөмийн зэвсэгтэй агуу гүрэн, барууны орнууд биднийг устгах гэж байна" гэх үзэл суртлыг шахсаар ирсэн. Үүний үр дүнд Оросын шилдэг инженерүүд, залуу эрдэмтэд, мэдээллийн технологийн мэргэжилтнүүд Орост ирээдүй байхгүйг ухаарч, АНУ, Европ, Ази руу олноороо цагаачлан явсан. "ВКонтакте", "Телеграм"-ыг үндэслэгч Павел Дуров, болон "Yandex"-ийн үүсгэн байгуулагчид эх орноосоо дайжсан. Орос улс дэлхийд тэргүүлэх математикч, физикчидтэй байсан ч тэдний мэдлэгийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах сонирхолгүй байв. Путин болон түүний засаглал Оросыг Герман, Япон шиг хөгжүүлээгүй. Учир нь тэдний зорилго улсаа хөгжүүлэхэд биш, харин өөрсдийн эрх мэдлийг мөнх хадгалах, улсын баялгийг хувьдаа хулгайлах, хуучин түүхийн газар нутгаа эргүүлж авах дайнд хамаг нөөц, мөнгөө үрсэнд хамаг эмгэнэл оршиж байна. Хэрэв Орос улс 2000 оноос хойш хөршүүдтэйгээ дайтах биш, хуулийн засаглалыг тогтоож, эдийн засгаа чөлөөлсөн бол өнөөдөр ДНБ-ий хэмжээгээрээ Герман, Японыг гүйцэж, Евразийн эдийн засгийн жинхэнэ гүрэн болох байлаа.

ТАГНА ТУВАГИЙН АРХИВЫН НУУЦ МАТЕРИАЛ1923 оны зун Ерөнхий сайд С.Дамдинбазар Засагт хан аймгийн Намын хороонд илгээсэн би...
07/08/2026

ТАГНА ТУВАГИЙН АРХИВЫН НУУЦ МАТЕРИАЛ

1923 оны зун Ерөнхий сайд С.Дамдинбазар Засагт хан аймгийн Намын хороонд илгээсэн бичигтээ Тагна Урианхайг Монгол Улстай түүхэн холбоотой нутаг хэмээн үзэж, тухайн бүс нутагт тусгай төлөөлөгч томилох асуудалд болгоомжтой хандах шаардлагатайг онцлон тэмдэглэжээ.

Архивын зарим баримтад 1920-иод оны эхээр Тагна Урианхайн зарим иргэд, ноёд Монгол Улсад нэгдэх хүсэлт гаргаж байсан тухай дурдагддаг. Тухайн үед бүс нутагт гарсан зэвсэгт мөргөлдөөнийг Зөвлөлтийн цэргийн хүчээр дарсан талаар мөн тэмдэглэн үлдээжээ.
Үүний дараа Монголын Засгийн газар уг асуудлыг тухайн нутгийн ард иргэдийн санал хүсэлтийг харгалзан шийдвэрлэх нь зүйтэй гэсэн байр сууриа илэрхийлж, ЗХУ-ын Гадаад хэргийн ардын комиссар Г.В. Чичеринд албан бичиг хүргүүлсэн байна. Мөн асуудлыг судлах Зөвлөлт–Монголын хамтарсан комисс байгуулан хэлэлцсэн боловч талууд нэгдсэн шийдэлд хүрээгүй ажээ.
1925 онд БНМАУ-д ЗХУ-аас томилогдон ирсэн бүрэн эрхт төлөөлөгч П.М. Никифоров Тагна Урианхайн эрх зүйн байдлын асуудлыг хэлэлцэхэд идэвхтэй оролцсон тухай түүхэн эх сурвалжуудад дурдсан байдаг.
Зурагт:Хууларын Дондог. Тэрээр залуудаа Гандан хийдэд шавилан сууж, 1926–1929 онд Тува Ард Улсын Ерөнхий сайдаар ажиллаж байв. 1926 оны 11 дүгээр сарын 3-нд Улаанбаатар хотод БНМАУ-ын Ерөнхий сайдын нэгдүгээр орлогч А.Амар, Гадаад яамны эрхэлсэн түшмэл Ж.Даваа нартай уулзсан тухай архивын баримт бий. Түүний улс төрийн үзэл баримтлал, үйл ажиллагааны талаар судлаачид өөр өөр байр суурьтай байдаг. 1932 онд тэрээр улс төрийн хэрэгт холбогдон цаазлагдсан байна.
Эх сурвалж: Улс төрийн хэлмэгдэгсдийн намтрын товчоон, А. Эрдэнэсайхан, “А.Амар" номын I бүлэг.

Э. БАТ-ҮҮЛ: ЛИБЕРАЛЬ ГЭДЭГ ОДОН БАЙВАЛ ЗҮҮГЭЭД ЦУСТ ДАРАНГУЙЛАГЧИЙН ШЭЭСИЙГ ГООЖУУЛАХ ЮМСАН! Намайг яагаад либераль гэж...
06/08/2026

Э. БАТ-ҮҮЛ: ЛИБЕРАЛЬ ГЭДЭГ ОДОН БАЙВАЛ ЗҮҮГЭЭД ЦУСТ ДАРАНГУЙЛАГЧИЙН ШЭЭСИЙГ ГООЖУУЛАХ ЮМСАН!

Намайг яагаад либераль гэж дайрахгүй,дорд үзээд байгаа юм бэ?
Эрдэнэтийн Чинбат, “Элийрэгч” Уянга, Намжим гэх мэт улсыг либералиуд гэж дайрдаг атлаа, намайг либераль гэж дайрахгүй байгаад би их гомдолтой байгаа юм! Либераль гэдэг чинь;эрх чөлөөний төлөө тэмцэгчид,эрх чөлөөг бурханчлан үзэгчид, эрх чөлөөнд дурлагсад гэсэн, угтаа латин гаралтай үг. Ромын боолчууд чөлөөлөгдөн “либераль” гэж хэлүүлэхдээ,баярлан эхэр татан уухилдаг шидэт үг байхгүй юу. Спартакийн ганц мөрөөдөл нь либераль гэж хэлүүлэх явдал байсан. Тэр энэ үгийг сонсохсон гэхдээ цовдлуулсан боол!Боолчууд, либералиуд ирлээ гэхийг дуулаад мөргөн залбирдаг байсан юм!
Харин,бүх цаг үеийн алуурчин дарангуйлагч нар,либераль гэдэг үгийг сонсоод боож үхдэг байсан.Либераль гэдэг үгийг хамгийн жигшин зэвүүцдэг дарангуйлагчидыг жагсаавал; Гитлер, Муссолини, Ленин,Сталин, Мао Цэдун, Кимүүд, Кастро, Бокассо( хүний мах иддэг), Пол Пот( сэхээтэнгүүдийг алах гаж донтон), Саддам Хуссейн, Муамар Каддафи ( муу усны хонгилд нуугдаж байгаад алуулсан),Башар аль Асад, Усама бен Ладен,одоо орос залуусыг дайны махны машинд оруулан машиндаж байгаа дарангуйлагч Путин гээд цувана. Энэ мэт,ертөнцийн хамгийн их эрх мэдлийн шуналтай алуурчин хаад, дарангуйлагч нарыг жагсаавал ном болно.Энэ ертөнцийг там болгодог цуст новшнууд бүгд либераль гэдэг үгийг сонсоод дагжин чичирдэг!
Гэнэн, тэнэгтээ манипуляцид автаж,цуст дарангуйлагчийн гарт орж турсагаа хуулуулсан ард түмэн бүр либералиудыг мөрөөддөг байсан. Учир нь эрх чөлөөний зам либералиуд руу явдаг юм.Бүх боолчууд либералиуд ирэхүйг мөрөөдөг байсан.Учир нь тэднийг чөлөөлөгч нь либералиуд юм!
Би “Либераль буюу эрх чөлөөний төлөө тэмцэгч” гэдэг асар том хүндлэлийг хүртмээр байна. Би “Либераль” гэдэг одон байвал зүүгээд, цуст дарангуйлагчидийн өмнө индэр дээр зогсмоор байна.Тэдний шээсийг гоожуулмаар байна.Тэгээд Спартак шиг цовдлуулсан ч яадгийм.Нэг удаа хүн болж төрснийх ганц олдох завшаан!
Монгол хүн хөх тэнгэр, эрх чөлөө хоёроо санаж явах заяатай.Учир нь хөх тэнгэрээ харах бүрийд, тэр бол эрх чөлөөний мэлмий гэдгийг ухаардаг бөлгөө!
Гэтэл,алуурчин коммунистууд, путлерүүд тэнэгүүд чинь, намайг либераль гэж дайрахгүй атлаа Эрдэнэтийн Чинбат, “элийрэгч”Уянга, Намжим нтр-ийг “либераль” гэж дайран өдөр бүхэн алдаршуулж байна!
Би либераль! Би эрх чөлөөний төлөө тэмцэгч! Хөх тэнгэр минь хэлнэ!
Намайг либераль гэж дайрахгүй юм уу, путлерүүд ээ?!

Address

Mongolia Ulaanbaatar

14065

Telephone

+97699061261

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Одоо цаг сонин posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Shortcuts

  • Want your business to be the top-listed Advertising & Marketing Company?

Share