12/03/2026
Үе тэнгийн дээрэлхэлт бол зүгээр “сургуулийн маргаан” биш — зарим тохиолдолд зохион байгуулалттай хүчирхийлэл болж хувирч байна. Тиймээс шийдэл нь ганц арга биш, хууль + сургууль + эцэг эх + технологи гэсэн 4 түвшинд зэрэг ажиллах ёстой. Доор Монголд бодитоор хэрэгжих боломжтой, практик 10 шийдлүүдийг бичлээ.
1. “Бөөнөөр дээрэлхэх”-ийг тусгай гэмт хэрэг болгох
Одоо олон улсад дээрэлхэлт нь Bullying гэж тодорхойлогддог ч зарим хэлбэр нь шууд гэмт хэрэгт ордог.
Монголд тусгайлсан хуулийн заалт хэрэгтэй. Сошиал дээр бичлэг тараахыг Cyberbullying-ийн ноцтой хэлбэр гэж шууд эрүүгийн ангилалд оруулах хэрэгтэй.
2. Сургууль бүрт “Anti-Bullying Team” байгуулах
Энэ нь Финланд зэрэг оронд маш үр дүнтэй ажиллаж байна. Багийн бүрэлдэхүүнд:
-1 сэтгэлзүйч
-1 нийгмийн ажилтан
-1 захиргааны төлөөлөгч
-2 багш
Тэдний ажил:
-дээрэлхэлтийн мэдээлэл хүлээж авах
-24–48 цагийн дотор шалгах
-хохирогчийг хамгаалах
-буруутай хүүхдэд засах хөтөлбөр хэрэгжүүлэх
3. Нууц мэдээлэх систем (app / чатбот)
Хүүхдүүд ихэнхдээ айгаад хэлдэггүй.
Тиймээс:
-Telegram бот
-school app
-QR код бүхий гомдлын систем
байж болно.
Хүүхэд нэрээ нууцалж, зураг / бичлэг илгээж дээрэлхэлтийг мэдээлэх боломжтой.
Энэ системийг БНСУ, Сингапурт хэрэглэдэг.
4. Сургууль дотор “камер + бодит хяналт”
Монголд камерууд байдаг ч хяналт бараг ашигладаггүй.
Коридор, шат, гадна талбай зэрэгт AI хөдөлгөөн илрүүлэх систем тавьж болно.
Жишээ нь 4, 5 хүн нэг хүнийг тойрвол дохио захиргаанд очих гэх мэт.
5. Хүчирхийлэл хийсэн хүүхдэд заавал “зан үйлийн засал”
Зөвхөн шийтгэх биш, засах хэрэгтэй.
Хөтөлбөрт:
-уур удирдах сургалт
-өрөвдөх чадвар (empathy) хөгжүүлэх
-бүлгийн сэтгэлзүйн засал
зэрэг ажлууд орох ёстой.
Олон дээрэлхэгч хүүхэд өөрөө гэр бүлийн хүчирхийлэл, сэтгэлзүйн дарамт амссан байдаг.
6. Бичлэг тараасан хүүхдүүдэд хатуу хариуцлага
Одоо хамгийн аюултай нь энэ.
Бичлэг тараах нь:
-доромжлол
-нэр хүндийн сүйрэл
-насан туршийн сэтгэлзүйн гэмтэл
үүсгэдэг.
Иймээс дараах санал байна.
-бичлэг тараасан хүнийг сургуулиас хасах хүртэл арга хэмжээ авдаг байх
-бичлэгийг сошиал платформоос 24 цагийн дотор устгадаг байх
7. “Бүлэглэл” үүсэхийг эрт зогсоох
Ихэнх дээрэлхэлт бүлэглэл болсны дараа гардаг.
Сургууль нь нэг ангиас олон гомдол ирвэл тэр бүлгийг тусгай хяналтад авах хэрэгтэй.
8. Хохирогчийг хамгаалах бодлого
Ихэнх сургууль буруу алхам хийдэг, хохирогчийг өөр ангид шилжүүлдэг.
Үнэндээ:
-дээрэлхэгчийг салгах
-хохирогчийг хамгаалах
-сэтгэлзүйн дэмжлэг үзүүлэх
ёстой.
9. Эцэг эхийн хариуцлага
Зарим улс хүүхэд хүчирхийлэл хийвэл эцэг эхэд өндөр торгууль ногдуулдаг. Учир нь зан төлөвийн суурь гэрт бүрэлддэг.
10. Хүүхдүүдэд “дээрэлхэлт зогсоох соёл” бий болгох
Дээрэлхэлт 3 төрлийн бүлэгтэй:
1. дээрэлхэгч
2. хохирогч
3. үзэгчид
Ихэнхдээ 3 дахь бүлэг бол инээж бичлэг хийдэг бүлэг. Тэднийг мэдээлэх, хамгаалах, зогсоох соёлд сургах хэрэгтэй.
