30/05/2025
Нэг тооцоо хийж үзэхгүй бол болохгүй нь ээ. Эдийн засгийн хэт төвлөрөл зөв үү болон ардчилал ухарч байна уу, урагшилж байна уу?
Сэдэв 1: Эдийн засгийн төвлөрөлтэй холбоотой бодлогын алдаа
1. Төрийн оролцооны огцом өсөлт
Сүүлийн жилүүдэд Монгол Улс стратегийн ордууд болон бүтээн байгуулалтын томоохон төслүүдийг төрийн мэдэлд төвлөрүүлэх бодлогыг түлхүү хэрэгжүүлж байна. Үүнд:
-Тавантолгой ордыг бүрэн төрийн мэдэлд байлгаж, IPO хийхээс татгалзсан
-Эрдэнэт үйлдвэрийг 100 хувь төрд авсан
-Газрын тос боловсруулах үйлдвэр, зэсийн баяжуулах үйлдвэр зэрэг томоохон төслүүдийг төр өөрөө гүйцэтгэж байгаа
Энэ бүх нь хувийн хэвшил оролцох боломжгүй, өрсөлдөөнгүй эдийн засаг руу шилжиж буйг харуулдаг.
2. Хувийн хэвшлийн шахагдал
Хувийн хэвшил эзэмшдэг уурхай, бизнес эрхлэгчдийг авлига, хууль хяналтын байгууллагаар дарамталж, төрийн мэдэлд шилжүүлэх явц ажиглагддаг.
Жишээлбэл, Ачит Ихт, MCS, Энержи Ресурс, Оюу толгойн хэлэлцээрүүд, Орон сууц баригч компаниудын банкны зээлийн тасалдал гэх мэт кейсүүдээр төр дотооддоо өрсөлдөгчөө шахаж байгаа нь харагдана.
Энэ нь хөрөнгө оруулалтын орчныг муутгаж, бизнесийн итгэлийг сулруулж байна.
3. Макро үзүүлэлт өсөж байгаа боловч, ард түмний орлого өсөхгүй байна
2024 оны эхний улиралд ДНБ 60 их наяд төгрөг давсан ч:
-Нэг хүнд ногдох орлого бодитоор өсөөгүй
-Инфляц 10%–аас давсан
-Хүнсний үнэ, түлшний үнэ огцом өссөн
Энэ нь эдийн засгийн өсөлт ард иргэдэд наалдахгүй байгаагийн нотолгоо бөгөөд төрийн буруу бодлогоос шалтгаалж байна.
Дүгнэлт:
Төрийн хэт оролцоо нь:
-Өрсөлдөөнийг үгүй хийж
-Хөрөнгө оруулагчдыг үргээж
-Ард түмний амьжиргаа сайжрах боломжийг хааж байна
Энэ бол эдийн засгийн төвлөрөлтэй холбоотой бодлогын ноцтой алдаа юм.
Сэдэв 2: Монголд ардчилал ухарч байна уу?
1. Шүүх, хууль хяналтын байгууллагын хараат байдал суларч байна
Улс төрчид болон төрийн өндөр албан тушаалтнуудыг шалгаж буй хэргүүд заримдаа улстөрийн зорилготой мэт харагдах болсон.
Шүүхийн шинэчлэлийн нэрийн дор зарим нөхдийг шүүгчээр томилохдоо шүүлтүүр багатай, Засгийн газрын хүслээр томилох болсон гэж шүүмжлэгдэж байна.
Ардчилсан тогтолцооны үндэс болох шүүх эрх мэдлийн хараат бус байдал алдагдаж байна.
2. Хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөө хумигдаж байна
"Хуурамч мэдээлэлтэй тэмцэх хууль" 2023 онд батлагдсан нь:
Сэтгүүлч, иргэдийн үг хэлэх эрх чөлөөнд заналхийлж буй
Төрийг шүүмжилсэн мэдээллийг "фэйк" гэж ангилах боломж бүрдүүлсэн
Зарим сэтгүүлчдийн аккаунт хаагдсан, эрх нь зөрчигдсөн тухай тохиолдол олширсон.
Ардчиллын үндэс болсон үг хэлэх, хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөө аюулд орсон байна.
3. Иргэдийн оролцооны механизмүүд сул байна
Төрийн бодлого боловсруулах үйл явцад иргэдийн санал авах, хэлэлцүүлэг хийх, олон нийтийн хяналт тавих боломж хэт хязгаарлагдмал байна.
"e-Mongolia"-аар мэдээлэл авах боломжтой ч шийдвэр гаргах төвшинд иргэдийн оролцоо дутмаг байна.
Ардчилсан нийгмийн гол зарчим болох төлөөлөл, оролцоо, хяналт алдагдаж байна.
Эцэст нь дүгнэхэд Монголд ардчилал ухарч буй шинж тэмдгүүд илэрч эхэлсэн. Үүнд:
1. Хэвлэл мэдээллийн хязгаарлалт
2. Шүүхийн хараат байдал
3. Иргэдийн оролцооны бууралт
4. Эдийн засгийн төвлөрөл.. гэх мэт
Хэрэв энэ чиглэлээр өөрчлөлт хийхгүй бол Монголын ардчилал “нэр төдий” хэлбэртэй авторитар дэглэм рүү шилжих ноцтой эрсдэл үүсч байна.
