31/08/2026
BUHAY NA TULAY
May isang tulay na unti-unting nabubuo sa ating panahon.
Hindi ito yari sa bakal, semento, o bato. Hindi rin ito matatagpuan sa mga mapa o satelayt. Ang tulay na ito ay binubuo ng mga salitaโmga salitang minsang isinulat sa dahon, inukit sa kawayan, at binigkas sa ilalim ng buwan ng ating mga ninuno. Sa kabilang dulo nito ay ang makabagong daigdig ng mga algoritmo, datos, at artipisyal na katalinuhan o Artificial Intelligence (AI).
Sa unang tingin, tila magkalayo ang dalawang mundong ito. Ang isa ay nakaugat sa tradisyon at kulturaโang isa naman ay sumisibol mula sa agham at teknolohiya. Ngunit tulad ng ipinahihiwatig ng tema ng Buwan ng Wikang Pambansa 2026 na โWikang Filipino at AI: Kasangkapan sa Pananaliksik at Tulay sa Yaman ng Impormasyon,โ masasabing hindi pala sila magkatunggali. Sa halip, sila ay magkasamang naglalakbay tungo sa isang mas matalinong kinabukasan.
Sa bawat pag-usbong ng bagong teknolohiya, madalas na lumilitaw ang pangamba na baka tuluyang mapawi ang halaga ng ating sariling wika. Kapag kayang magsulat ng sanaysay ng isang makina, magsalin ng mga dokumento sa loob lamang ng ilang segundo, at sumagot sa mga tanong na tila isang tao, saan na lulugar ang Wikang Filipino?
Ngunit marahil mali ang tanong.
Ang dapat itanong ay โ Paano natin gagamitin ang teknolohiya upang lalo pang mapalakas ang ating wika?
Sa kasalukuyan, ginagamit na ang AI sa pagsasalin, pagproseso ng impormasyon, pananaliksik, at maging sa pagsusuri ng mga tekstong Filipino. Patunay ito na hindi lamang Ingles ang maaaring maging wika ng teknolohiya. Maaari ring maging bahagi nito ang Filipino at iba pang katutubong wika ng bansa.
Subalit, higit pa sa usapin ng teknolohiya ang hamong kinahaharap natin. Sa panahon ng mabilisang impormasyon, mabilis ding kumakalat ang maling impormasyon. Sa isang pindot lamang ay maaaring makarating sa libo-libong tao ang isang kasinungalingan. Dahil dito, lalong nagiging mahalaga ang papel ng wika bilang daluyan ng kritikal na pag-iisip. Hindi sapat na marunong tayong gumamit ng AI, kailangan ding marunong tayong umunawa, magsuri, at magpasiya.
Kaya marahil, ang tunay na kahalagahan ng Wikang Filipino sa panahon ng AI ay hindi lamang bilang midyum ng komunikasyon. Ito ang nagsisilbing paalala kung sino tayo sa gitna ng mabilis na pagbabago ng mundo.
Habang patuloy na itinatayo ng teknolohiya ang mga daan patungo sa hinaharap, nararapat lamang na manatiling matatag ang pundasyon ng ating pagkakakilanlan. Sapagkat ang isang bansang marunong gumamit ng makabagong teknolohiya ngunit nakakalimot sa sariling wika ay tulad ng tulay na maganda nga ang pagkakagawa, ngunit wala namang matibay na sandigang pinagmulan.
Sa kabilang dulo ng tulay ay ang hinaharap.
At upang ligtas natin itong marating, kailangan nating dalhin ang pinakamahalagang baon na mayroon tayoโang Wikang Filipino. Hindi bilang alaala ng nakaraan, kundi bilang buhay na gabay tungo sa isang makabago, makatao, at makabayang bukas.
โ๏ธAshley Nicole Cadenas
