10/08/2026
ਕਸੂਰ ਦੀ ਜੰਗ (1807 ਈ.) ਅਤੇ ਜਥੇਦਾਰ ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਬਹਾਦਰੀ
ਕਸੂਰ ਦੀ ਜੰਗ (1807 ਈ.) ਵਿੱਚ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਗੂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ, ਜਥੇਦਾਰ ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਵੱਲੋਂ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਲਾਸਾਨੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਨਿਡਰਤਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ।
ਕਸੂਰ ਦੀ ਜੰਗ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ
ਕਸੂਰ ਦਾ ਪਠਾਣ ਹਾਕਮ ਕੁਤਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਖ਼ਾਨ ਅਕਸਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਸੂਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਅਜਿੱਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਨ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ ਅਤੇ ਰਸਦ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।
ਸਾਲ 1807 ਵਿੱਚ ਕਸੂਰ ਦੇ ਜ਼ਾਲਮ ਅਫ਼ਗਾਨ ਹਾਕਮਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਕਸੂਰ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਕਮੰਦਾਂ ਸੁੱਟ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ
ਜਦੋਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਅਫ਼ਗਾਨ ਫ਼ੌਜ ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਤੋੜਨਾ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਜਾਪਦਾ ਸੀ।
ਇਸ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਮੇਂ ਜਥੇਦਾਰ ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੋਣਵੇਂ ਸੂਰਬੀਰ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ।
ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਭਾਰੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਕਮੰਦਾਂ ਸੁੱਟੀਆਂ। ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਰੱਸੀ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੂਰਬੀਰ ਯੋਧੇ ਵੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਦੋਵਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰਾਂ ਲੈ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ
ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਅਫ਼ਗਾਨ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖ਼ਮ ਹੋਏ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ।
ਆਪਣੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰਾਂ ਫੜ ਕੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ ਦੁਸ਼ਮਣ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀ।
ਕਸੂਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਿੱਤ
ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਅਕਾਲੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਮਨੋਬਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਸੂਰ ਦੇ ਉਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਕੇਸਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਝੁਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ‘ਅਜਿੱਤ’ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਸੂਰ ਦੇ ਹਾਕਮ ਕੁਤਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਅਦੁੱਤੀ ਬਹਾਦਰੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ।
ਉਹ ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਬਾਬਾ ਜੀ” ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਜਾਗੀਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
ਫ਼ੋਟੋ ਕ੍ਰੈਡਿਟ: MS Nanakanvi
#ਮਿਸਲ_ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ #ਸਿੱਖ #ਪੰਜਾਬ #ਸਿੱਖੀ #ਇਤਿਹਾਸ
