26/09/2026
د مالیزیا پرمختګ؛ د خامو موادو د خرڅلاو د بندولو پرېکړه .
په ۱۹۷۰ کال کې مالیزیا د نړۍ د ربړ تر ټولو لوی تولیدوونکی هېواد و. د نړۍ شاوخوا ۵۰ سلنه ربړ یې تولیداوه، خو بیا هم هېواد له اقتصادي ستونزو سره مخ و.
ولې؟
ځکه چې مالیزیا یو ټن خام ربړ په شاوخوا ۴۰۰ ډالرو پلوره، خو هماغه ربړ به یو کال وروسته د موټرو د ټایرونو په بڼه په شاوخوا ۴۰۰۰ ډالرو بېرته اخستل کېده!
یعنې خامه ماده د مالیزیا بزګر تولیدوله، خو د هغې اصلي ګټه د بریتانیا او جاپان فابریکو ته تلله.
۱۹۸۱ کال؛ هغه غونډه چې هر څه یې بدل کړل
کله چې مهاتیر محمد واک ته ورسېد، د ربړ دوسیه یې له لومړنیو موضوعاتو څخه وګرځوله.
هغه له وزیرانو وپوښتل:
«حساب وکړئ؛ که یو ټن ربړ خام وپلورو، څو دندې جوړوي؟ او که له همدې ربړ څخه ټایر جوړ کړو، څو دندې رامنځته کېږي؟»
ځواب حیرانوونکی و:
- یو ټن خام ربړ = نږدې یوه دنده
- یو ټن پروسس شوی ربړ = شاوخوا ۱۲ دندې
ځکه د ټایر جوړولو لپاره کیمیاوي مواد، تارونه، فابریکه، ترانسپورت، بازارموندنه او نورې برخې هم کار ته اړتیا لري.
هماغه اوونۍ حکومت مهمې پرېکړې وکړې:
۱ ـ د خام ربړ د صادراتو محدودول
پر خام ربړ یې داسې لوړه مالیه ولګوله چې صادرول یې عملي ډول ډېر ګران شول.
۲ ـ د فابریکو لپاره اسانتیاوې
هر نړیوال شرکت چې په مالیزیا کې به یې د ټایرونو، دستکشو، بوټانو او نورو ربړي محصولاتو فابریکه جوړوله، د صنعتي ځمکې، مالیاتي معافیتونو او ارزانه برېښنا په څېر اسانتیاوې یې ترلاسه کولې.
خو یو مهم شرط و:
د فابریکې ډېری کارکوونکي باید مالیزیایان وای.
۳ ـ د ربړ د صنعت لپاره ځانګړې څېړنه
په کوالالمپور کې د ربړ لپاره ځانګړی علمي او څېړنیز مرکز جوړ شو، چې اصلي موخه یې دا وه:
څنګه کولی شو خام ربړ په داسې محصول بدل کړو چې څو برابره لوړ ارزښت ولري؟
له موټر ټایرونو څخه نیولې تر طبي دستکشو او نورو طبي وسایلو پورې.
پنځه کاله وروسته څه وشول؟
د ورکړل شوي روایت له مخې:
په ۱۹۸۰ کال کې د مالیزیا د ربړ صادراتو ډېره برخه خام ربړ و، خو تر ۱۹۸۸ کال پورې د ربړ د صادراتو لویه برخه په پروسس شویو محصولاتو بدله شوه؛ لکه:
- ټایرونه
- دستکشې
- کمربندونه
- نور صنعتي محصولات
د نړۍ ځینو لویو شرکتونو هم په مالیزیا کې فابریکې جوړې کړې.
د کار زمینه هم له یوازې د ربړ په کروندو څخه د پراخ صنعتي تولید تر کچې وغځېده.
او تر ټولو مهمه خبره دا وه چې:
یو ټن خام ربړ چې شاوخوا ۴۰۰ ډالره ارزښت یې درلود، د پروسس او تولید وروسته یې ارزښت څو زره ډالرو ته رسېده.
د دې تګلارې اصلي فکر ډېر ساده و:
««هغه څه مه پلوره چې کرې ئې؛ بلکې له هغه څه څخه محصول جوړ کړه چې کرې ئې، بیا یې وپلوره.»»
یعنې:
خام مواد مه صادروه؛ ارزښت ورزیات کړه، محصول جوړ کړه او بیا یې بازار ته وړاندې کړه.
د همدې فکر پر بنسټ مالیزیا وروسته هڅه وکړه چې دغه تجربه د نورو طبیعي سرچینو او صنعتي برخو لپاره هم وکاروي.
د همدې فکر پر بنسټ مالیزیا ترقي وکړه او د یو زراعتی هیواد برسیره صنعتي هیواد هم شو چې اوس ورته د نورو هیوادنو څخه کارکوونکي او مزدوران وردرومي.
