02/11/2020
Përrallat, si një nga nënllojet më të
përhapura të krijimtarisë gojore, sjellin
disa nga tiparet më thelbësore të një
vendi, si mënyrat e jetesës, traditat dhe
botëkuptimin.
Tridhjetë e katër përrallat popullore
spanjolle, të shqipëruara nga Diana
Jaka, vijnë si një arsenal i trashëguar
nga kultura orale dhe në përmbajtjen e
tyre, kanë elementin fantastik, magjik,
ashtu si përrallat e cilitdo vend të botës.
Fakti që ato nuk kanë autorësi, iu jep
atyre një shtrirje të gjerë, duke i kthyer në një pasuri shoqërore që trashëgohet,
ruhet e pasurohet nga vetë shoqëria.
Përrallat spanjolle, edhe pse i referohen besimit dhe traditave vendase, kjo, nuk do të
thotë aspak që ato mund të kenë kufzime në
leximin dhe përthithjen prej lexuesit të cilit
po i ofrohen.
Ato nuk janë shumë të gjata dhe lex8
ohen me shumë kënaqësi. Për çdo lexues
është legjitime pyetja:
“ Çfarë më sjell mua ky libër, çfarë ftoj unë
prej tij dhe sa ai, mund të jetë libri i duhur
për mua?”
Me Përrallat popullore spanjolle, lexuesi do të futet në një botë fantastike, plot
aventurë, siç mund të jetë vetëm bota e
një përralle. Në mënyrë të veçantë për lexuesin e vogël, do të jetë si hapja e një porte
në një kopësht magjik, ku ëndrrat më të
pabesueshme plotësohen dhe imagjinata
kapërcen çdo kuf.
Karakteristikë që vihet re në këto
përralla është se gjatë shqipërimit, janë lënë
në origjinal emrat e përveçëm, pavarësisht
paraleleve të tyre në shqip si: Hose- Josif; San
Pedro- Shën Pjetri; San Horhe- Shën Gjergji
etj. Këto dhe emrat e disa vendeve në Spanjë, (“Gjarpri i Balzolës”
“ Kovaçi i Salamakës”, “Zonja e Ambotos”),
bëjnë që lexuesi mos të shkëputet për asnjë
çast nga vendi i origjinës së këtyre përrallave dhe të përhumbet i tëri në rrëfm. Këtu
kufjtë tokësorë shkrihen dhe ia lenë vendin
shijimit të fantastikes ku: Miushja që fshinte9
shkallët lidhet në martesë me miun; Shtatë
lepujt e bardhë janë shtatë princa; Vajza lidhet në martesë me tre burra; I vjetri i shpellës
rreh djalin se kishte ofenduar gjyshin; Gajdja
i bën të gjithë të kërcejnë; Manteli i artë bën
çudira etj, etj.
Ashtu si në të gjitha përrallat, edhe
në përrallat spanjolle, ka objekte magjike
si: uji i verdhë, manteli i artë, gajdja magjike, pasqyra, balsami çudibërës etj. Fundi,
përfundimi i tyre është i lumtur dhe lexuesi
merr një orientim optimist si: e mira gjithmonë triumfon, trimi gjithmonë do të ftojë,
apo e bukura princeshë do ta gjejë princin
e saj. Përrallat popullore spanjolle që po vijnë në duart e lexuesit shqiptar, kanë thurje interesante të subjektit, larmi dhe fantazi.
Ato janë dokument kulture dhe historie.
Kanë vlera flozofke dhe didaktike. Duke
e lënë lexuesin në shoqërinë e tyre, kujtoj
shkrimtarin, poetin dhe gazetarin Ambrose
Bierce dhe thënien e tij se përralla, është një
gënjeshtër e vogël, për të ilustruar një të vërtetë të madhe.
4 gusht, 2020
Teuta Dhima
