05/03/2024
H. V. ARNDT, dhe Dr. LUDWIG KLÙBER:
"GJUHA SHQIPE U KONSIDERUA SI MË E LASHTA E HAPËSIRËS EVROPIANE. ASNJË GJUHË MË E VJETËR NUK MUNDI TË TREGOJË, QË PËRPARA SAJ TË ISHTE FOLUR NË ATO VENDE, VETËM AJO E IBERIKËVE, TË CILËT, SI RRJEDHOJË, DUHET TË KENË QENË NË SHQIPËRI NË HISTORINË E TYRE MË TË LASHTË. GJUHA E MALEVE EPIROTE NGJAN ME ATË TË ALBANËVE TË ALBANACH [SKOCISË]"
Hofrath v. Arndt, na jepte në studimin e tij të hershëm, mbi përpunimin e fjalorit krahasues, i cili ishte hartuar nën drejtimin e Pallas për Perandoreshën Katharina, prej të cilit pati marrë edhe pjesën më të rëndësishme, dhe gjithashtu disa përmbajtje interesante nga shkrimi i botuar i këshilltarit të shtetit Klùber: “Ueber den Ursprung und die verschiedenartige Verwandschaft der europàischen Sprache”, ku në mënyrë thelbësore për gjuhën shqipe thotë:
“Gjuha Shqipe u konsiderua si më e lashta e asaj hapësire, pasi asnjë gjuhë më e vjetër nuk mundi të tregojë, që përpara saj të ishte folur në ato vende, çfarë nuk la së paku të mohohet, që duhej të ishte vetëm ajo e Iberikëve, të cilët, si rrjedhojë, duhet të kenë qenë në Shqipëri në historinë e tyre më të lashtë, sepse lejoi të shpjegohet edhe ngjashmëria e kaq shumë fjalëve të gjuhës shqipe me ato baske, ose ndoshta banorët e lashtë të maleve të Epirit dhe Pirenejve, t’i kenë përkitur njërit dhe të njëjtit popull të lashtë.”
“Kjo gjuhë e vjetër shqipe ose gjuha e alpeve, nga ana tjetër, si gjithë gjuhët e tjera të Europës në rrjedhën e kohës, duket shumë e ndryshuar, dhe shumë fjalë të huaja atë ketë huazuar. Dallimi, i cili mbizotëron midis saj dhe gjuhëve të fqinjëve, dua të theksoj këtu, që ajo më tepër sesa të tjerat, të ketë mbetur besnike e traditave të tyre të vjetra”. - Nga krahasimi i fjalëve të nxjerra, ai doli në konkluzion:
“Që gjuha shqipe tregoi më tepër ngjashmëri me gjuhët kelte të Europës perëndimore, kur duhet të mendojmë për distancën e madhe të maleve epirote prej atyre skoceze, (vëndit të Galich-Albanach) dhe prej maleve të Pirenejve. Baza e ngjashmërisë së dukshme të këtyre gjuhëve të mbetura, ndoshta mund të shtrihet shumë më larg kufijve të historisë më të vjetër të Europës.”
Shënim (Thënie për shqiptarët):
Fotot që po hidhen këtu janë ato të botimit: “Ueber den Ursprung und die verschiedenartige Verwandschaft der europàischen Sprache”, ku tregohet edhe ngjashmëria e gjuhës së Albanëve të Albanach-ut (Skocia e sotme) dhe të baskëve me shqipen. Ato i citon Xylander nga u mor edhe pjesa shqip.
Thënie për shqiptarët
__________
Titulli: Die Sprache der Albanesen oder Schkipetaren, Frankfurt am Main: 1835
Autori: Josef Ritter von Xylander
Pwrkthyes: Albert Gjoka, Frida Vokopola
