27/09/2026
Ramadan Gashi est un ancien ambassadeur du Kosovo en Afrique et est membre de la présidence du Conseil des ambassadeurs du Kosovo. 🇦🇱🇽🇰
Sot në gazetën belge “Le Soir” – zëri i Kosovës në debatin evropian
https://www.lesoir.be/772808/article/2026-09-24/la-paix-dans-les-balkans-ne-peut-se-construire-sans-justice-la-serbie-le-kosovo
Mike dhe miq të dashur,,
Kam kënaqësinë të ndaj me ju artikullin tim të botuar sot në gazetën "Le Soir", gazetën kryesore frankofone në Belgjikë:
“Paqja në Ballkan nuk mund të ndërtohet pa drejtësi – Serbia, Kosova dhe përgjegjësia e Evropës.”
Në këtë shkrim sjell në vëmendjen e opinionit belg dhe evropian një mesazh të qartë: një paqe e qëndrueshme në Ballkan nuk mund të ndërtohet mbi harresën, standardet e dyfishta apo relativizimin e së kaluarës.
Viktimat kanë të drejtë për drejtësi. Familjet e të zhdukurve kanë të drejtë të dinë të vërtetën. Kosova ka të drejtë të trajtohet me barazi. Ndërsa Evropa ka përgjegjësinë që parimet që mbron t’i zbatojë me të njëjtën masë ndaj të gjithëve.
Normalizimi i marrëdhënieve Kosovë–Serbi nuk mund të jetë vetëm një proces diplomatik. Ai kërkon përballje me të kaluarën, përgjegjësi dhe respekt të ndërsjellë.
Pa drejtësi, nuk ka pajtim.
Pa të vërtetë, nuk ka besim.
Pa përgjegjësi, nuk ka normalizim.
Ballkani duhet të ecë përpara. Por të ecësh përpara nuk do të thotë të harrosh.
Mirënjohje me plotë respekt redaksisë së gazetës "Le Soir" për hapësirën kushtuar këtij debati me rëndësi për Kosovën, Ballkanin dhe Evropën.
Shkrimi i përkthyer në gjuhën shqipe:
PAQJA NË BALLKAN NUK MUND TË NDËRTOHET PA DREJTËSI
Serbia, Kosova dhe përgjegjësia e Evropës
A mund të ndërtohet një paqe e qëndrueshme kur e kaluara glorifikohet dhe kur të njëjtat
parime nuk zbatohen ndaj të gjithëve me të njëjtën rigorozitet?
Vdekja e Ratko Mladićit dhe funerali i tij në Beograd rikujtuan se luftërat në Ballkan nuk
janë vetëm çështje kujtese. I dënuar me burgim të përjetshëm nga drejtësia
ndërkombëtare për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte, Mladić vazhdon të
konsiderohet hero nga një pjesë e shoqërisë serbe. Ky glorifikim është i papajtueshëm me
kërkesën për drejtësi dhe pajtim që Evropa pretendon se mbron.
Kjo ngre gjithashtu çështjen e përgjegjësisë politike të presidentit serb Aleksandar Vučić.
E kaluara e tij ultranacionaliste gjatë viteve 1990, deri në emërimin e tij si ministër i
Informacionit në vitin 1998 nën regjimin e Slobodan Miloševićit, nuk mund të fshihet. Në
vitin 1995, kur ishte deputet, ai shqiptoi në Parlament një frazë që mbeti famëkeqe, duke
kërcënuar se do të vriteshin njëqind myslimanë për çdo serb të vrarë; ndërsa kohët e
fundit emri i tij është përmendur edhe në çështjen e «safarive njerëzore të Sarajevës», ku
të huaj dyshohet se kanë paguar për të qëlluar mbi civilët gjatë rrethimit të qytetit në vitet
1990.
Kjo e kaluar duhet të rikujtohet kur shqyrtohet pozicioni i sotëm i Serbisë. Si vend kandidat
për anëtarësim në Bashkimin Evropian, ajo mban marrëdhënie të ngushta me Moskën
dhe refuzon të harmonizohet plotësisht me sanksionet evropiane kundër Rusisë,
ndërkohë që deklaron se respekton integritetin territorial të Ukrainës. Kjo politikë
ekuilibrimi ndërmjet Brukselit dhe Moskës ngre për Evropën një çështje koherence.
Në fjalimin e saj për gjendjen e Unionit më 16 shtator 2026, Ursula von der Leyen dënoi
glorifikimin e Mladićit. Por çfarë ndikimi konkret do të ketë ky dënim? Sundimi i ligjit,
drejtësia dhe respekti për viktimat nuk mund të zbatohen me standarde të ndryshme.
Në Kosovë, më shumë se 1 600 raste të personave të zhdukur mbeten ende të
pazgjidhura. Pas çdo shifre qëndron një familje që pret të vërtetën. Të dish fatin e një të
afërmi është një e drejtë themelore.
Deklaratat e Nataša Kandićit, mbrojtëse serbe e të drejtave të njeriut, meritojnë të
rikujtohen. «Nuk ka luftë pa Serbinë», ka deklaruar ajo, duke pohuar se plani serb për
Kosovën synonte ta reduktonte popullsinë shqiptare në 5%. Sipas saj, nga 24 marsi deri
më 12 qershor 1999, në vetëm 78 ditë, policia dhe ushtria serbe vranë rreth 7 000 civilë
shqiptarë.
Pas 27 vjetësh pritjeje, mbetjet mortore të disa personave të zhdukur janë identifikuar së
fundmi në rajonin e Zubin Potokut. Mes tyre është edhe miku im Idriz Rrecaj, drejtues i
LDK-së. Për familjen e tij, ky identifikim më në fund sjell një përgjigje; për shumë të tjerë,
pritja vazhdon.Normalizimi ndërmjet Kosovës dhe Serbisë nuk mund të reduktohet në një dialog
diplomatik. Marrëveshja e vitit 2023 parashikon marrëdhënie të fqinjësisë së mirë, barazi
të të drejtave dhe respektim të sovranitetit, integritetit territorial dhe të drejtave të njeriut.
Këto zotime duhet të japin rezultate konkrete.
Sulmi në Banjskë, në shtator 2023, tregoi se tensionet e pazgjidhura mund të
përshkallëzohen në dhunë. Zbardhja e fakteve dhe ndjekja penale e përgjegjësve duhet të
mbeten përparësi. Stabiliteti nuk mund të kufizohet vetëm në mungesën e luftimeve.
Brukseli mban këtu një përgjegjësi të veçantë. Bashkimi Evropian nuk mund të jetë vetëm
ndërmjetësues; ai duhet të garantojë parimet që u kërkon të tjerëve t’i respektojnë. Nëse
Kosovës i kërkohet të bëjë përparim, e njëjta kërkesë duhet t’i drejtohet edhe Serbisë.
Sa u përket Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë, dënimet e rënda të shqiptuara
ndaj Hashim Thaçit dhe Jakup Krasniqit – nga 25 vjet secili, Kadri Veselit – 18 vjet dhe
Rexhep Selimit – 13 vjet – kanë shkaktuar kundërshtime të fuqishme. Megjithatë,
aktgjykimi i shkallës së parë nuk është përfundimtar.
Këto dënime nuk pranohen nga shoqëria kosovare. Mijëra njerëz kanë protestuar në
Kosovë; tubime janë mbajtur gjithashtu në Hagë, Vjenë, Mynih dhe në diasporë. Këto
mobilizime shprehin bindjen se dënimet janë joproporcionale dhe godasin ata që
protestuesit i konsiderojnë udhëheqës të luftës çlirimtare.
Ky kundërshtim popullor nuk mund ta zëvendësojë vlerësimin juridik të gjyqtarëve, por as
nuk mund të shpërfillet. Si mund të ndërtohet besimi në drejtësinë ndërkombëtare kur një
pjesë e konsiderueshme e popullsisë, në emër të së cilës shqiptohen vendimet e saj, i
percepton ato si të padrejta? Prej këtej buron edhe slogani: «Jo në emrin tim». Kohëzgjatja
e procedurave dhe e paraburgimit, proporcionaliteti i dënimeve dhe garancitë e mbrojtjes
do të vazhdojnë ta ushqejnë debatin.
Gjenerali Wesley Clark ka shprehur një qëndrim kritik, duke bërë një krahasim historik me
George Washingtonin dhe duke vlerësuar se zbatimi i kritereve të ngjashme mund ta
kishte ekspozuar edhe atë ndaj ndjekjes penale ose një dënimi!
Evropa duhet të zgjedhë koherencën. Besueshmëria e saj në Ballkan varet nga aftësia për
të zbatuar të njëjtat standarde ndaj të gjithëve. Kandidatura për anëtarësim në Bashkimin
Evropian nuk mund të reduktohet në reforma teknike: ajo duhet të dëshmojë vullnetin për
të jetuar në paqe me fqinjët, për të respektuar zotimet dhe për t’u përballur me të
kaluarën.
Ballkani ka nevojë për një paqe të qëndrueshme, të bazuar në drejtësi, përgjegjësi, të
vërtetë dhe respekt të ndërsjellë.Kosova kërkon barazi. Viktimat kërkojnë të vërtetën. Familjet e të zhdukurve kërkojnë të
dinë. Evropa duhet të dëshmojë se parimet e saj nuk zbatohen me standarde të
ndryshme.
Pa drejtësi, nuk ka pajtim. Pa të vërtetë, nuk ka besim. Pa përgjegjësi, nuk ka normalizim.
Ballkani duhet të ecë përpara. Por të ecësh përpara nuk do të thotë të harrosh.
Peut-on construire une paix durable lorsque le passé est glorifié et que les mêmes principes ne sont pas appliqués à tous avec la même exigence ?
