31/01/2025
Ambalaj Sektörünün Plastik Tutsaklığından Çıkışı için Bütünsel Yeşil Dönüşüm Stratejisi Önerisi
Tek Kullanımlık Plastik Ambalaj Malzemelerine Ekolojik ve Geri Dönüştürülebilir Alternatiflerin Desteklenmesine Yönelik Adımlar
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde (KKTC) tek kullanımlık plastiklerin yasaklanmasıyla ilgili süreç, Turizm ve Çevre Bakanlığı'nın girişimleriyle şekillenmiştir. Bu süreçte tüzük hazırlıkları, plastik üreticileri ve ithalatçılarından gelen itirazlar, ertelemeler ve güncellemeler yaşanmıştır. İlgili tüzük hakkında plastikçilerin yargıya başvurarak dava yoluna gitmeleri üzerine, konunun Çevre Yasası’nın tadili ile halli yoluna gidilerek Cumhuriyet Meclisi’nin ilgili komitesinde dün ele alınmış ve 6 aylık iki ertelemeden sonra üçüncü kez olmak üzere uygulamada 1 yıl ertelemeye gidilmesinde mutabakat tesis edilmiştir.
Önemli bir tonajını alışveriş poşetlerinin oluşturduğu anlaşılan 15 ile 50 mikron kalınlığındaki tek kullanımlık plastiklerin üretim, ithalat ve satışı ile kullanımının 1 Ocak 2026’da yasaklanmasına ilişkin düzenlemenin yakın bir gelecekte Cumhuriyet Meclisi Genel Kurulu’nda yapılacak yasa değişikliğiyle yürürlüğe sokulmasının hedeflendiği anlaşılmaktadır.
Bu kapsamda, konunun çevresel, ekonomik ve sosyal boyutlarıyla bütünsel bir şekilde ele alınmasının, ülke ekonomisinin kültürel ve çevresel boyutlarıyla bütünsel bir şekilde yeşil dönüşümü başararak sürdürülebilir bir örnek haline gelmesi için bir dizi öneriyi kamuoyunun takdirine sunmanın bir sakıncası olmadığı kanaatinden hareketle, yaklaşık 2 yıl önce Kıbrıs Türk Sanayi Odası yönetimi ile şahsen Turizm ve Çevre Bakanı’na takdim ettiğimiz bütünsel yaklaşımı aşağıda sizlerin bilgi ve görüşlerine de sunuyoruz:
Amaç:
Tek kullanımlık plastiklerin yasaklanması sürecinde, ekolojik ve geri dönüştürülebilir alternatiflerin üretimini ve kullanımını teşvik eden sürdürülebilir bir dönüşüm mekanizması oluşturmak.
Politika Çerçevesi:
Bu strateji, Avrupa Birliği’nin (AB) Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi kapsamında belirlediği geri toplama ve geri dönüşüm yükümlülükleri dikkate alınarak şekillendirilmiştir. Katılımcı, üretim odaklı ve bütüncül bir ekolojik dönüşüm anlayışı benimsenmektedir.
Stratejik Hedefler ve Eylem Planı
1. Teknoloji İthalat Teşvikleri
Ekolojik ve geri dönüştürülebilir alternatif üretim teknolojilerinin ithalatı, 2024 yılı plastik ürün tüketim kapasitesi dikkate alınarak belirli bir kota dahilinde teşvik kapsamına alınacaktır.
2. Hammadde Girişi ve Destekleme Mekanizması
Plastik alternatiflerinin imalatında kullanılacak ekolojik ve geri dönüştürülebilir hammaddelerin ithalatı teşvik edilecek ve özel destek programları uygulanacaktır.
3. Navlun Desteği
Ekolojik ve geri dönüştürülebilir ürün üretiminde kullanılan hammaddelerin ithalatına yönelik nakliye (navlun) desteği sağlanacaktır.
4. Sosyal Sorumluluk Yükümlülükleri
Bu teşviklerden yararlanan imalatçı firmalar, gelirlerinin belirlenen oranını ilgili Bakanlık tarafından onaylanan çevre koruma projelerine yönlendirecektir.
5. Yerel Üretimin Korunması ve Sürdürülebilirlik Önlemleri
Ülkede üretilen ekolojik ve geri dönüştürülebilir ürünlerin ithalat baskısına karşı korunmasını sağlamak ve sürdürülebilir üretim için gerekli düzenlemeler yürürlüğe konulacaktır.
6. İşgücü ve Sosyal Destek Mekanizmaları
Yüksek teknoloji ve nitelikli iş gücü gerektiren üretim süreçlerinde, üretici firmalar sosyal sigorta ve ihtiyat sandığı yatırımları konusunda desteklenecektir.
7. Ekolojik Ürün Kullanan Firmaların Teşviki
Ekolojik ve geri dönüştürülebilir alternatifleri kullanan firmalar, Bakanlık, Belediyeler ve STK’lar aracılığıyla kamuoyuna duyurulacaktır. Firmalar, ekolojik ürün kullanma oranlarına göre derecelendirilecek ve teşvik edilecektir.
8. Üretim Kapasitesinin Denetimi
Teşviklerden yararlanan firmaların kapasite denetimi, Kıbrıs Türk Sanayi Odası (KIBSO) uzmanları tarafından yapılacaktır.
9. Kredilendirme Politikalarının Dönüştürülmesi
Kalkınma Bankası kredilendirme süreçlerinde, firmanın bölgesel konumundan ziyade ekolojik ve geri dönüştürülebilir üretime sağladığı katkı önceliklendirilecektir. En üst teşvik oranı, bu kriteri karşılayan firmalar için esas alınacaktır.
10. Uyum Kurulu’nun Oluşturulması
Ekolojik dönüşümün sürdürülebilirliği ve sektörler arası iletişimin güçlendirilmesi amacıyla, ilgili Bakanlık öncülüğünde üreticiler, sektör temsilcileri ve çevre örgütlerinin katılımıyla bir Uyum Kurulu oluşturulacaktır.
Kurul, plastik ürünlerin alternatiflerinin geliştirilmesi ve uygulanabilirliği konusunda politika önerileri sunacaktır.
11. Plastik İthalatçılarının Yerli Ekolojik Üreticilere Yönlendirilmesi
Plastik ithalatçılarının, ekolojik alternatif üretimi yapan yerli firmalara yönlendirilmesi sağlanacaktır. Sektörde sürdürülebilirliği sağlamak için kümeleme çalışmaları teşvik edilecektir.
AB Mevzuatına Uyum ve Geri Toplama Sorumlulukları
12. Üretici Sorumluluk Sistemi (EPR - Extended Producer Responsibility) Getirilmesi
Plastik üreticileri ve ithalatçıları, piyasaya sürdükleri plastik ürünlerin geri toplanması ve geri dönüştürülmesiyle ilgili mali ve operasyonel sorumluluk üstlenecektir. Üreticiler, tek kullanımlık plastiklerin piyasadan toplanması ve geri dönüştürülmesi için zorunlu fonlara katkı sağlamakla yükümlü olacaktır. Ülkesel Yeşil Dönüşüm Stratejisi ÖnerisiAB Tek Kullanımlık Plastik Direktifi kapsamında atık yönetimi, yeniden kullanım ve geri dönüşüm oranları takip edilerek yıllık raporlama zorunluluğu getirilecektir.
13. Plastik Kullanıcılarına Geri Dönüşüm Yükümlülüğü Getirilmesi
Tek kullanımlık plastik kullanan firmalar, plastik atıklarını belirlenen oranlarda geri dönüştürmek ve atık yönetimi süreçlerine finansal katkı sağlamak zorunda olacaktır. Geri toplama hedefleri belirlenerek işletmelerin uyumluluğu takip edilecek ve gerekli yaptırımlar uygulanacaktır.
14. Üretici ve Kullanıcıları Kapsayan Depozito Sistemi Getirilmesi
Plastik şişe ve ambalaj kullanımını azaltmak için depozito-iade mekanizması kurulacaktır. Kullanıcılar, tek kullanımlık plastik içeren ürünleri geri getirdiklerinde belirlenen bir ücret iade edilecektir.
Depozito sistemine uyum sağlayan firmalar vergi indirimi ve teşviklerden yararlanacaktır.
15. Plastik Alternatif Ürünler İçin Dönüşüm Fonu Kurulması
Tek kullanımlık plastiklerin aşamalı olarak kaldırılması sürecinde geri dönüşüm ve ekolojik alternatif geliştirme projelerini desteklemek amacıyla bir Yeşil Dönüşüm Fonu kurulacaktır.
Fon, plastik üreticileri ve ithalatçılarından alınan geri dönüşüm yükümlülükleri kapsamında oluşturulacak finansal katkılarla desteklenecektir.
Sonuç ve Beklenen Etkiler
Bu strateji ile:
✅ Tek kullanımlık plastiklerin yasaklanması sonrası ekolojik alternatiflerin yaygınlaşması sağlanacaktır.
✅ Plastik üreticileri ve kullanıcıları geri toplama ve geri dönüşüm sorumluluklarıyla yükümlü hale getirilecektir.
✅ AB direktiflerine uyum sağlanarak ihracat süreçleri kolaylaştırılacaktır.
✅ Depozito sistemi ile geri dönüşüm teşvik edilecektir.
✅ Plastik atıklar azaltılarak çevresel sürdürülebilirlik güçlendirilecektir.
Bu düzenlemeler, ekolojik dönüşümü hızlandıracak, sanayinin dönüşümünü teşvik edecek ve sürdürülebilir bir ekonomi modeli oluşturacaktır.
