10/01/2026
*Ratu Ida Dane sane wangiang titiang,*
Copy paste SUGI LANUS
Nunas ampura sadurungnyane. Titiang ngaturang sasuratan puniki pinaka tanggung jawab ilmiah lan spiritual ring ajaran griya miwah tradisi suci Hindu Bali, nenten antuk maksud nyarengin utawi ngungkulin pamargin polemik ring jagat maya-maya utawi medsos sane biuyuta mangkin.
*Ring kajian sastra lan sejarah ritual Hindu Bali, utamine ring lontar-lontar Parindikan Tawur Kasanga, kapanggih konsistensi teologis lan ritual sane kuat pisan ring Tilem Kasanga tegak ngamargiang Tawur. Pemetaan lontar saking griya-griya ring Bali, miwah pedoman sane kamargiang ring Pura Besakih, sami nunjukang bilih Tawur Kasanga konsisten kalaksanayang ring Tilem Kasanga.*
Ring lontar-lontar Usana Bali, Babad Bali, miwah Babad Pasek tur Babad Bendesa Mas, tur makudang-kudang lontar sane ngawedarang parindikan pamargi Tawur Kasangane saking abad kaping 12, tur abad-abad saterusnyane, kasuratang: Tawur Kasanga dados inti upacara penyucian jagat (bhuwana agung). Ring konteks puniki, Brata Penyepian kawastanin pajangkep Tawur sane nguatang penyucian ring tingkat dewek sowang-sowang (bhuwana alit), nenten dados inti utami. Sami Tawur Kasanga ring dina Tilem. Ring praktik tradisional, griya miwah Besakih nyungsung tegak Tawur puniki sane konsisten. Puniki sane dados dasar teologis ring pelaksanaan upacara agung sane langkung alit ngantos ring Pancawalikrama miwah Ekadasarudra, sane sami kaiket ring Tilem Kasanga minangka titik kosmologis pangruwat-pamrascita-somya jagat.
Mangkin ring aab jagat maya-maya utawi medsos kapanggih pabligbagan paradigma nungkalik. Nyepi dados pusat perayaan lan selebrasi, dene Tawur Kasanga alon-alon kasuratang dados sampiran, dados kasad-kisang sekadi plalian. Yening paradigma nungkalik puniki kaanggen, maka Tawur kasuratang dados kasad-kisidang, niki sejatinipun nenten selaras sareng struktur ajaran lan sastra ritual Hindu Bali.
Ring kerangka akademik, puniki dados masalah metodologis lan teologis. Yening Nyepi kaajengang ring Tilem Kasanga, dados wenten implikasi logis sane patut kaelingang:
- Punapi Pancawalikrama lan Ekadasarudra dados kakisidang tegaknyane?
- Punapi konsistensi ageman ring Besakih lan griya-griya salami puniki sampun mamargi dados kalepatan?
- Punapi lontar-lontar Parindikan Tawur sane dados ageman utami ring Bali dados kaanulir utawi nenten malih dados ageman Agama Bali?
*Ngisidang tegak Tawur Kasanga tanpa madasar sastra utami yukti-yukti pacang ngarebahang kontinuitas ajaran Agama Hindu ring Bali.*
Titiang nenten ngametuang sasuratan puniki pinaka penolakan, nanging pinaka pangeling-eling akademik lan spiritual. Titiang nyuun pamargi sane adil, nyarengin sastra, lan ngamargiang rahayu ring jagat Bali, gumanti nyungsung ajaran griya tur ngagem-nyungsung pawarah Bhatara Lelangit.
Nunas ampura Ratu Ida Dane sareng sinamian, titiang ngaturang sasuratan puniki antuk rasa bhakti tur tanggung jawab titing ring agama suci Hindu Bali.
*Titiang nunas geng sinampura yening wenten iwang ring sasuratan puniki,*
Rahayu, rahayu, rahayu.
SL