26/11/2023
වීර මොණවිල කැප්පෙටිපොළ මහ නිළමේ ඉංග්රීසින් විසින් හිස ගසා ජීවිතය තොර කර අදට වසර 205 යි..!
වීර කැප්පෙටිපොළ මහ නිළමේගේ අවසාන මොහොත මෙසේ සනිටුහන් විය..!
තමා සතුව තිබූ
එකම වස්තුව වූ, උඩුකය වැසෙන සේ දමාගෙන සිටී සළුව උණාදමා,
එය දළදා සමිඳුට පූජා කල පසු
බෝගම්බර වැව සමීපයට රැගෙන ගිය
කැප්පෙටිපොළ....
හිස ගසා දැමීමට පෙර මුහුණ අත්පා ධෝවනය කොට තම කෙස් වැටිය මුදුන් කොට තබා බැඳ ගත්තේය.
ඉක්බිතිව තම ඉනෙහි සඟවාගෙන සිටි ගාථා පොතින් ( ධම්ම පද පුස්තකය) ගාථා කීපයක් කියවා, එම ගාථා පොත තම මිත්ර සෝවරස් මහතාට අවසාන පරිත්යාගය ලෙස දෙන්න යෑයි කියා නිලධාරියකුට භාර කළේය.
ඉක්බිතිවැ අසල වූ තණපිඩැල්ල මත හිඳගත් හෙතෙම තම ඇඟිලිවලින් පඳුරක් දැඩි සේ අල්ලාගෙන යළිඳු ගාථාවක් කියන්නට පටන් ගත්තේය. "නමෝතස්ස භගවතෝ අරහතෝ සම්මා සම්බුද්ධස්ස..."
ඊළඟ නිමේශයේදී කැප්පෙටිපොළ මහ නිළමේ ගහලයා දෙසට හැරී
"හා දැන් මම සූදානම් එක පහරින් මගේ හිස ගසා දමනු" යෑයි කියා කීවේය.
මේ තරම් නිර්භීත වූ පුද්ගලයකුගේ හිස ගසා දැමීමට ගහලයාට අත පවා එසවීම දුෂ්කර කාර්යයක් විය. ඒ කෙසේ නමුදු ගහලයා ගැසූ කඩු පහරින් බෙල්ල එක්වරම සිඳ නොගියද උණුසුම් රුධිර දහරාවන් පපු පෙදෙසින් පහළට බිංදු ලෙසින් රූරා වැටිණි.
මෙම අභීත සෙන්පතියා යළිඳු නැඟී,
තම දෙනෙත් වධකයා දෙසට හෙලා
'බල බෙල්ලේ මෙතනට ගසව' යි කියා
තම දඹරැඟිල්ල දිගුකොට,
කඩු පහර එල්ල කළ යුතු නියම ස්ථානය පෙන්වීය
කැප්පෙටිපොළ මහ නිළමේ තම මරණයට අභීතව මුහුණදුන් අයුරු තම දෑසින් දුටු වෛද්ය හෙන්රි මාර්ෂල් මහතා,
මොහු කැරැල්ලෙන් ජයග්රහණය කළේ නම් රාජද්රෝහියකු ලෙස හිස ගසා දමනු වෙනුවට එකල දේශප්රේමියකු ලෙස ගෞරවයට පාත්ර වනු නියත යෑයි කියා කීවේය..!
1818 ඌව වෙල්ලස්ස විමුක්ති අරගලය මැඬලීමට ඉංග්රීසි හමුදාව සමග සටනට ගිය වීර මොනරවිල කැප්පෙටිපොළ දිසාව එම ඉංග්රීසි හමුදාව ආපසු යැවුවේ ‘උඹලාගේ ආයුධ උඹලාට පහරදීමට යොදාගැනීම අපේ සිංහලකමට නිගාවක්' බව මහ හඬින් කියමිනි.
'ඉතිපිසෝ ගාථාව’ කියන මොහොතේ හිස ගසා දමන ලෙස ඉල්ලමින් එම ගාථාව හඬ නගා කියමින් හිස පෙරට නැඹුරු කර ‘අරහං’ නම් වචනය ඔහුගේ මුවින් පිටවෙනවාත් සමග ඉංග්රීසි අධිරාජ්ය අණට කීකරු වූ ගහල අසිපතට ගෙල දුන් මොනරවිල කැප්පෙටිපොළ මහ දිසාව දැයෙන් සමුගත්තේය. කැප්පෙටිපොළ මහ දිසාවගේ හිස එංගලන්තයට ගෙන ගොස් විශේෂ වෛද්ය පරීක්ෂණයට භාජනය කොට හිස් කබල එඩින්බරෝ කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර තිබී 1954 නොවැම්බර් මස 26 වැනිදා යළි ලංකාවට ගෙනැවිත් මහනුවර මහ මළුවේ ශ්රී දළදා වහන්සේ අබියස තැන්පත් කර එහි ස්මාරකයක් ඉදිකර තිබේ.
ඒ අභීත සෙන්පතියා මහනුවර බෝගම්බර වැව සමීපයේදී දංගෙඩිය මත හිස තබා රට, ජාතිය වෙනුවෙන් සිය ජීවිතය පූජා කළේ නොවැම්බර් මස 26 වැනිදාය. මෙදිනට (26දා) වීර මොනරවිල කැප්පෙටිපොළ මහ දිසාව දැයෙන් සමුගෙන වසර 204 ක් සපිරේ. කැප්පෙටිපොළ දිසාවගේ ජන්ම භූමිය මාතලේ දිසාවේ, උතුරු මාතලේ උඩුගොඩ උඩසිය පත්තුවේ මොනරවිල ග්රාමයයි. දිසාවගේ පියා රාජාධිරාජසිංහ රජු සමයේ දියවඩන නිළමේ ධුරය දැරූ ගොලහැල නිළමේ හෙවත් කැප්පෙටිපොළ නිළමේය.
ගොලහැල නිළමේ මොනරවිල කුමාරිහාමි සමග විවාහ විය. මෙම දෙපළට දියණියක් හා පුතුන් දෙදෙනෙක් වූහ. දියණිය ඇහැලේපොළ අදිකාරම්ගේ බිරිඳ වූ ඇහැලේපොළ කුමාරිහාමිය. වැඩිමහල් පුත් මොනරවිල කැප්පෙටිපොළය. මොනරවිල නාමය කැප්පෙටිපොළ දිසාවගේ මවු පරපුරේ නාමය විය. මවුපිය දෙපළගේ පරපුර වෙනුවෙන් මොනරවිල කැප්පෙටිපොළ නමින් ඔහු ප්රකට විය. ගොලහැල හෙවත් කැප්පෙටිපොළ නිළමේ මොනරවිල කුමාරිහාමි සමග විවාහ වූ පසු ගොලහැල හෙවත් කැප්පෙටිපොළ නිළමේ මාතලේ පල්ලේපොල මොනරවිල ගමෙහි බින්න බැස්ස බවට හා මොනරවිල කැප්පෙටිපොළගේ ජන්මලාභය මොනරවිල වලව්ව බවට සාධක එමටය.
පල්ලේපොල වේළුවන විහාරයේ තිබෙන මීට වසර 203 කට පෙර ඉදිකරන ලද බුදුගෙය මෙයට එක් සාධකයකි. මොනරවිල කැප්පෙටිපොළ මහ දිසාවගේ ජන්ම දිනය නිමිති කර මෙම බුදුගෙය ඉදිකර ඇති බව ඉතිහාසඥයෝ පෙන්වා දෙති. ඒ අභීත සෙන්පතියා මහනුවර බෝගම්බර වැව සමීපයේදී දංගෙඩිය මත හිස තබා අභීතව සිය ජීවය පූජා කළේ 1818 නොවැම්බර් මස 26 වැනිදාය. 1817 - 1818 ඌව වෙල්ලස්ස කැරැල්ල සහ කැප්පෙටිපොළ දිසාවගේ හිස ගසා දමන මොහොත පිළිබඳ පුවත ලෝක ඉතිහාසයේ රන් අකුරින් ලියැවී ඇත.
ක්රි:ව: 1815 මාර්තු මස 02 වැනිදා උඩරට රාජධානිය බ්රිතාන්ය අධිරාජ්යවාදීන්ට යටත් විය. උඩරට ගිවිසුම අත්සන් කෙරුණේ මහනුවර මඟුල් මඩුවේදීය. මෙම ගිවිසුමට උඩරට නිළමේවරුන් කිහිපදෙනෙකු අත්සන් කර ඇත්තේ දෙමළාක්ෂරයෙකි. කැප්පෙටිපොළ, ගලගම සහ ගලබොඩ නිළමේවරුන් විසින් ගිවිසුමට අත්සන් කර ඇත්තේ සිංහලාක්ෂරයෙනි. කැප්පෙටිපොළ නිළමේ මෙම උඩරට පාවාදෙන ගිවිසුමට අත්සන් කළ නමුත් ඔහු එය කැමැත්තකින් නොකළ බව ඔහුගේ පසුකාලීන ක්රියාවලින් පැහැදිලි විය. උඩරට ගිවිසුමෙන් පසු මහ අදිකාරම් ධුරයට පත්වූයේ මොල්ලිගොඩ නිළමේය. කැප්පෙටිපොළ නිළමේ ඌව පළාතේ දිසාවේ පදවියට පත් විය. ඇහැලේපොළ නිළමේ උඩරට රජු ලෙස පත්විය යුතු බව මෙදින උඩරට නිළමේවරුන් අතර පැවති සාකච්ඡාවේදී කැප්පෙටිපොළ නිළමේ පවසා ඇත.
කාලයාගේ ඇවෑමෙන් බ්රිතාන්ය පාලකයෝ උඩරට ගිවිසුම කඩකරන්නට පටන්ගත්හ. උඩරට රදළ නායකයන් කෙරෙහි බ්රිතාන්ය පාලකයෝ සැක කළහ. බ්රිතාන්ය පාලකයන්ගේ අණ පනත්වලින් ජනතාව පීඩාවට පත්වූහ. මේ අතර සබරගමුව වැනි පළාත් කීපයක වැසියන් බදු ගෙවීම පැහැර හැරියහ. 1817 මුල් භාගයේ දිනෙක උඩරට ප්රධාන ඒජන්ත ජෝන් ඩොයිලි ඌව දිසාවේ වූ මොනරවිල කැප්පෙටිපොළ දිසාව මහනුවරට කැඳවා බ්රිතාන්ය පාලනයට එරෙහිව ක්රියාත්මක වන කුමන්ත්රණයක් ගැන හෙළි වී ඇති බැවින් ඒ ගැන සොයා බලන ලෙස දැන්වීය. මේ අතර සිල්වෙස්ටර් ඩග්ලස් විල්සන් ඌවේ උප ඒජන්ත ලෙස පත් කෙරිණි.
මුස්ලිම් ජාතික හජ්ජි නමැති වෙළෙන්දෙකු වෙල්ලස්සේ මුහන්දිරම් තනතුරට ප්රධාන ඒජන්ත වන ජෝන් ඩොයිලි විසින් පත් කෙරිණි.
සිංහලයේ රජකමට අයිතිය ඇතැයි කී නායකයෙකු යටතේ සිංහලයෝ පෙළ ගැසෙන්නට වූහ. මුහන්දිරම් ලෙස පත් වූ හජ්ජි අල්ලා මරා දැමූහ. උප ඒජන්ත ඩග්ලස් විල්සන්ද සිංහලයන් අතින් මැරුම් කෑවේය. මේ අතර ඌව වෙල්ලස්ස, වලපනේ, සබරගමුව, මාතලේ, තුම්පනේ, හාරිස්පත්තුව සහ දුම්බර ප්රදේශවල තැනින් තැන බ්රිතාන්ය පාලකයන්ට විරුද්ධව සිංහලයන්ගේ සටන් ආරම්භ විය.
මේ සටන ගැන සැලවීමත් සමග එම සටන් මර්දනය කිරීමට මොනරවිල කැප්පෙටිපොළ දිසාව යැවීමට බ්රිතාන්ය පාලකයෝ තීරණය කළහ. 1817 නොවැම්බර් මස 17 වැනිදා ඉංග්රීසි හා සිංහල හමුදාවක් රැගෙන කැප්පෙටිපොළ දිසාව ඌව වෙල්ලස්ස බලා ගමන් කළේය. කැප්පෙටිපොළ දිසාව කෙරෙහි මහත් භක්තියකින් පසු වූ ඌව වෙල්ලස්ස සිංහල සටන්කාමීහු ඔහු එන පෙරට ගොස් ඒ ගමන්මගට එරෙහි වූහ. කැප්පෙටිපොළ දිසාවට සිංහල සටන්කාමීහු කරුණු පැහැදිලි කළහ. ඒ කැප්පෙටිපොළ දිසාවගේ සේනාංකයත්, සිංහලේ සේනාංකයත් අළුපොතදී මුහුණට මුහුණලා මුණගැසුණු අවස්ථාවේදීය.
කොහුකුඹුරේ රටේ රාළ සහ බූටෑවේ රටේ රාළ ‘කොටියා’ ලකුණ දරන සිංහලේ කොඩිය රැගෙන ඉදිරියට පැමිණ කැප්පෙටිපොළ දිසාවට නමස්කාර කොට සිංහලයේ නාමයෙන් බ්රිතාන්යයන්ට එරෙහිව කෙරෙන සටනේ නායකත්වය බාරගන්නා ලෙස කැප්පෙටිපොළ දිසාවට ඇරයුම් කළේය. එය එසේ වේවායි හඬ නැගූ මොනරවිල කැප්පෙටිපොළ දිසාවේ බ්රිතාන්ය කතිර කොඩිය ඉංග්රීසි කපිතාන් අතට දී 'තොපගේ මේ කොඩියත්, තොපගේ ආයුධත් රැගෙන ආපසු යනු, තොපගේ තුවක්කුවලින් තොපට පහරදීම සිංහලයන්ට මදිකමකි. කැප්පෙටිපොළ දිසාව ඉංග්රීසීන්ගෙන් සිංහලේ නිදහස් කරගැනීම පිණිස සටන් වදින බව මහනුවර ඒජන්ත තැනට දන්වනු' යනුවෙන් මහා හඬින් ඔහු ගිගුරුවේය.
ඌව වෙල්ලස්සේ ඇරඹුණු සටන ජාතියේ නිදහස පතා ඇරඹුණු සටනකි. මේ සටන ලැව්ගින්නක් මෙන් මුළු රට පුරා පැතිර ගියේය. සටන ජයග්රාහී අරමුණු කරා ළඟාවෙද්දී සිදුවීම් කිහිපයක් හේතුවෙන් සිංහලේ සටන්කාමීන්ට පසුබැසීමට සිදු විය. අනුරාධපුරයේ පිහිටි පුලියන්කුලම බ්රිතාන්ය යුද කඳවුරේ සිටි ලෙප්ටිනන්ට් විලියම් ඕනිල්ට ඔත්තුවක් ලැබී කහල්ල ගම් පියසේදී ඔක්තෝබර් මස 28 වැනිදා කැප්පෙටිපොළ දිසාව බ්රිතාන්ය පාලකය
න්ගේ අත්අඩංගුවට පත් විය. 1818 නොවැම්බර් මස 26 වැනිදා කැප්පෙටිපොළ දිසාව සහ මඩුගල්ලේ නිළමේ බෝගම්බර වැව අසලදී හිස ගසා මරා දැමීමට නියම විය.
කැප්පෙටිපොළ දිසාව නිරතුරුවම තම ඉණෙහි සඟවාගෙන යන කුඩා පුස්කොළ පොතක ලියන ලද ධම්මපදයක් භාවිත කළ බව ඉතිහාසයේ සඳහන් වෙයි. 1818 නොවැම්බර් මස 26 වැනිදා උදෑසන කැප්පෙටිපොළ දිසාවේ දළදා වහන්සේ වැඳ පුදාගත් අතර, සිය තුප්පොට්ටියද දළදා වහන්සේට පූජා කළේය. කැප්පෙටිපොළ දිසාව ධම්මපද ගාථා ලියා තිබුණ පුංචි පුස්කොළ පොත අතට ගෙන එහි පේළි කීපයක් කියවා වධකයා දෙස බලා ‘බොල එක කඩු පහරින් මගේ ගෙල සිඳ දමව' කියා 'ඉතිපිසෝ භගවා අරහං' යන පාඨය හඬ නගා කියමින් හිස පෙරට නැඹුරු කළේය. කැප්පෙටිපොළ දිසාවගේ මුවින් 'අරහං' නම් වචනය පිටවනවාත් සමගම ගහලයාගේ කඩු පහරට ගෙල පිටුපසට වැටුණි. වෙන් වූ හිස උඩරට සිරිතට අනුව කැප්පෙටිපොළ දිසාවගේ ප්රාණය නිරුද්ධ වූ පපුව මත තබන ලදී.
කැප්පෙටිපොළ දිසාවගේ හිස එංගලන්තයට ගෙන ගොස් එඩින්බරෝ කපාල විද්යා කෞතුකාගාරයට යවා විශේෂ වෛද්ය පරීක්ෂණයට භාජනය කර තිබේ. කැප්පෙටිපොළගේ හිස්කබල අසාමාන්ය උදාර පුද්ගලයෙකුගේ හිස් කබලක් බවට ඒ පරීක්ෂණයේදී හෙළිදරව් වී ඇත. කැප්පෙටිපොළ පරපුරේ ඉතිහාසය පිළිබඳ මහාචාර්ය තෙන්නකෝන් විමලානන්ද මහතාගේ 'උඩරට මහ කැරැල්ල' පළමු කාණ්ඩය ග්රන්ථයෙහි සඳහන් වන අන්දමට මොනරවිල වලව්ව ඉංග්රීසීන් විසින් රාජසන්තක කර තිබේ. පසුව ඉංග්රීසී පාලකයන් මෙහි දේපළ විනාශ කර දමා ඇත.
