06/04/2026
පාස්කු ඉරිදා ප්රහාරය සිද්ධ වෙලා ඊයෙට හරියටම අවුරුදු 84 ක්.
හෑ... එහෙම වෙන්නේ කොහොමද? පාස්කු ඉරිදා ප්රහාරය එල්ල වුණේ 2019 අප්රේල් 21 වැනිදනේ...
ඔහොම නේද හිතුණේ...?
2019 පාස්කු ඉරිදා ප්රහාරය එල්ල වුණේ ශ්රී ලංකාවට.
ඒත් 1942 අප්රේල් 5 වැනිදා පාස්කු ඉරිදා දවසේ ප්රහාරය එල්ල වුණේ සිලෝන්වලට.
මීට අවුරුදු 84 කට කලියෙන්, හරියටම කිව්වොත් 1942 අප්රේල් 5 වැනිදාට යෙදිලා තිබුණු පාස්කු ඉරිදා දවසේ, ජපානය ශ්රී ලංකාව (ඒ දවස්වල අපේ රටට කිව්වේ සිලෝන් කියලා) ආක්රමණය කිරීමට අසාර්ථක උත්සාහයක් ගත්තා. ලංකාවේ හිටපු මිත්ර හමුදා විසින් මෙම උත්සාහ සාර්ථකව මැඩපැවැත්වුවා.
දෙවැනි ලෝක යුද්ධය නිල වශයෙන් ආරම්භ වුණේ 1939 අවුරුද්දේ සැප්තැම්බර් 1 වැනිදා වුණත්, ජපානය නිල වශයෙන් දෙවැනි ලෝක යුද්ධයට අවතීර්ණ වුණේ 1941 දෙසැම්බර් 7 වැනිදා උදෑසන හවායි හි පර්ල් වරායේ එක්සත් ජනපද පැසිෆික් නාවික බලඇණියට පහර දීමෙන්. මෙම ප්රහාරයට ජපන් යුද ගුවන් යානා 360 ක් පමණ යොදා ගත්තා. මේ ප්රහාරක ගුවන්යානා විසින් එක්සත් ජනපද යුධ නෞකාවක් වන ඇරිසෝනා නැව සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කළා. මීට අමතරව ඔක්ලහෝමා, නෙවාඩා, කැලිෆෝනියා සහ බටහිර වර්ජිනියා යන යුධ නැව්වලට බරපතළ විදිහට හානි කළා. මෙම ප්රහාරයෙන් හමුදා සාමාජිකයින් 2,280 ක් (නාවික හමුදාව 2,086 ක් සහ හමුදා භටයින් 194 ක්) මිය ගිය අතර 1,109 ක් (නාවික හමුදාව 749 ක් සහ හමුදා භටයින් 360 ක්) තුවාල ලැබූවා.
ඒ ප්රහාරයෙන් දින 119 කට පස්සේ තමා ජපන්නු කොළඹට බෝම්බ දැම්මේ. පාස්කු ඉරිදා ප්රහාර මාලාවට අණ දුන්නේ ජපන් නාවුක හමුදාවේ අද්මිරාල් චුයිචි නගුමෝ. එයා තමයි පර්ල් වරායට එල්ල කළ ප්රහාරයටත් අණ දුන්නේ.
ඒ වෙද්දි ජපන් හමුදාව වේගයෙන් ඉදිරියට යමින් හිටියේ. 1942 පෙබරවාරි 15 වැනිදා මලයාව (වර්ථමානයේදී මැලේසියාව) ජපන් හමුදාව විසින් යටත් කරගත්තා. ඒත් එක්කම ජපානයේ මීළඟ ඉලක්කය බොහෝ විට ශ්රී ලංකාව වෙන්න පුළුවන් කියලා මිත්ර හමුදා අපේක්ෂා කළා.
එහෙම වෙන්න හේතුවක් තිබ්බා. ශ්රී ලංකාව තියෙන්නේ ඉන්දියන් සාගරයේ අණ සහ පාලනය තිබූ ඉන්දියාවට ගොඩාක් සමීපයෙන්. ඉතින් පර්ල් වරායට ප්රහාර එල්ල වුණාට පස්සේ, මිත්ර පාක්ෂිකයින්ගේ නැගෙනහිර ඉන්දීය නාවික බලඇණිය ලොව විශාලතම ස්වාභාවික වරායන්ගෙන් එකක් වන ත්රිකුණාමලයේ ස්ථානගත කෙරුවා. ඒ වගේම රාජකීය ගුවන් හමුදාව 1942 මුල් භාගයේදී “කැටලිනා” (සී ප්ලේන්) බලඝණයක් ස්ථාපිත කරලා, කොග්ගල මුහුදු ගුවන් යානා කඳවුරේ සිට ඔත්තු බැලීමේ කටයුතු කෙරුවා. මීට අමතරව රත්මලාන සිවිල් ගුවන් තොටුපොළ වගේම, ත්රිකුණාමලය චයිනා බේ ගුවන් හමුදා කඳවුරත් ස්ථාපිත කරලා තිබ්බා.
ඒ නිසා ලංකාවේ ඉංග්රීසි ආණ්ඩුව හිටියේ පූර්ව සූදානමකින්.
සුද්දෝ ලංකාවේ නොයෙක් තැන්වල අතින් කරකවන සයිරන් නලා හයි කළා. හදිසි අවස්ථාවලදී මිනිස්සුන්ට සැඟවෙන්න පොළොව යට උමං හැරූවා. ප්රධාන ඉලක්කය් විදිහට හඳුනගෙන තිබ්බ කොළඹ වරායේ නවත්තලා තිබ්බා යුද නැව් ඉවත් කළා. රත්මලාන ගුවන් තොටුපොළේ තිබ්බ ප්රහාරක ගුවන්යානා ඉවත් කළා. ජපන්නු අහසින් නැතුව ගොඩබිමින් එයි කියලා හිතලා ගෝල්ෆේස් පිට්ටනියේ ඉඳලා වරායට දක්වාත්, වික්ටෝරියා පාලමේ ඉඳලා කෝට්ටේ පාලමට යනකම් බිම් බෝම්බ වළ දාලා තිබ්බා.
1942 අප්රේල් 2 වැනිදා රාජකීය කැනේඩියානු ගුවන් හමුදාවේ බලඝණ නායක ලෙනාඩ් ජෝශප් බර්චල් ලංකාවට ආවා. එයා පාකිස්ථානයේ කරච්චි නුවර ඉඳලා එයාගේ සී ප්ලේන් එකෙන් කොග්ගල කඳවුරට ආවේ අට දෙනෙකුගෙන් යුත් කාර්ය මණ්ඩලයත් එක්ක. ඊට දින දෙකකට පස්සේ, ඒ කියන්නේ 1942 අප්රේල් 4 වැනිදා, වෙරළබඩ ජලයේ ඔත්තු බැලීමක් සඳහා පියාසර කිරීමට බර්චල් ස්වේච්ඡාවෙන් ඉදිරිපත් වුණා. ඔහු සාමාන්ය සෝදිසි මෙහෙයුම අවසන් කරලා කඳවුරට ආපසු යන අතරමගදී, ඈත ක්ෂිතිජයේ අඳුරු අළු පැහැති සවස අහසේ කළු පැහැයෙන් අසාමාන්ය වස්තුවක් නැඟී එන බව දැක්කා.
සැක සහිත වස්තුව දෙස සමීපව බැලීමට බර්චෝල් හදිසියේම තම “කැට්” යානය හරවා ගත්තා. ගුවන් යානා ප්රවාහන නෞකාවන් හතක්, යුධ නැව් තුනක්, කෲසර් දෙකක් සහ “ඩිස්ට්රෝයර්” යාත්රා විශාල සංඛ්යාවක් සහිත ජපන් නාවුක බලඇණියක් සැතපුම් 350 ක් පමණ දුරින් ලංකාවේ ගිනිකොනදිග වෙරළ තීරය දෙසට ගමන් කරන ආකාරය දැකලා එයා මවිතයට පත් වුණා. ඉදිරියට යන ජපන් නාවික බලඇණියේ පිහිටීම සහ සංයුතිය පිළිබඳව බර්චෝල් සිය කඳවුරට රේඩියෝ පණිවිඩ යැවුවා. ඔහුගේ පණිවිඩය ලබා ගත්තට පස්සේ ඒ ගැන දිවයිනේ සියලුම “පෝස්ට්” වෙත දැනුම් දුන්නා. ඒත් එක්කම බර්චෝල් ගේ යානය දැකපු ජපන්නු එයට පහර දුන්නා.
මේ ප්රහාරවලින්ගුවන් යානයේ ගුවන් විදුලි සහ නාවික උපකරණවලට දැඩි හානි සිදු වූණා. මුහුදු ගුවන් යානය මුහුදට කඩා වැටුණා. කාර්ය මණ්ඩලයේ එක් සාමාජිකයෙකු මිය ගියා. ජලයේ පාවෙමින් හිටපු තවත් දෙන්නෙක් ජපන් මැෂින් තුවක්කු ප්රහාරයකින් මිය ගියා. මිනිත්තු පහළොවකට පස්සේ, බර්චල් සහ තවත් දිවි ගලවා ගත් පස් දෙනෙකු ජපන් යාත්රාවක් ඇවිත් බේරගත්තා. ඔවුන්ව පසුව ජපන් ගුවන් යානා ප්රවාහන නෞකාවක් වන අකාගි නැවට භාර දුන්නා.
අපේක්ෂිත ආක්රමණය පිළිබඳව ලංකාවට අනතුරු අඟවමින් ගුවන් විදුලි පණිවිඩයක් නිකුත් කර ඇත්දැයි සොයා බැලීමට ජපන් ජාතිකයින් බර්චල්ගෙන් ප්රශ්න කළා. තමා ඒ බව දැනුම් දෙන්න යද්දි තමා ජපන් වෙඩි ප්රහාරයෙන් ගුවන් විදුලි උපකරණ විනාශ වූණේ කියලා බර්චල් කිව්වා. මේ බොරුව ජපන්නු පිළිගත්තා.
පහුවදා, ඒ කියන්නේ 1942 අප්රේල් 5 වැනිදා, පාස්කු ඉරිදා දවසේ ජපන් මුහුදු සහ ගුවන් කාර්ය සාධක බලකාය ශ්රී ලංකාවට පහර දුන්නා. ජපන් ගුවන් හමුදාව ඉස්සෙල්ලම බෝම්බ දැම්මේ කොළඹ වරායට. පස්සේ රත්මලාන ගුවන් තොටුපොළට. ඊට පස්සේ ජපන්නුන්ගේ ඉලක්කය වුණේ සසුගස්කන්ද තෙල් ගබඩාව. ඒත් ඉලක්කය වැරදිලා ඒ බෝම්බ වැටුණේ අංගොඩ මානසික රෝහලට. මීට අමතරව ගාලුමුවදොර පිටිය, ගල්කිස්ස ශාන්ත තෝමස් ක්රීඩාංගනයට වගේම බම්බලපිටියේ රේස්කෝස් එකටත් ජපන් බෝම්බ වැටුණා.
මෙම ප්රහාරවලින් වරායට දැඩි හානි සිදුවුණා. ඒත් ජපන් ප්රහාරය ගැන කලින් දැනගෙන හිටිය නිසා මිත්ර හමුදාව ගුවන් යානා නාශක අවි ක්රියාත්මක කරලා ජපන් ගුවනායානාවලට සාර්ථකව පහර දුන්නා. කොළඹ ආරක්ෂක භටයින් ජපන් ගුවන් යානා 32 ක් සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කළ අතර, තවත් 25 කට හානි සිදු කළා. කොළඹට වරායට දාපු බෝම්බ නිසා නාවුකයන්, නැවුවලින් බඩු බාමින් සිටි සේවකයන් විශාල පිරිසක් මියගියා. කොළඹට වැටුණු බෝම්බ නිසා සිවිල් වැසියෝ 85 ක් මියා ගියා. තවත් 77 දෙනෙක් තුවාල ලැබුවා. අංගොස් මානසික රෝහලට වැරදීමකින් එල්ල කළ ප්රහාරයෙන් පමණක් සිවිල් වැසියන් 37 ක් මියගියා. ඔවුන්ගෙන් විසි දෙනෙක් අංගොඩ මානසික රෝහලේ නේවාසිකව ප්රතිකාර ගත්තු රෝගීන්.
ජපන් ගුවන් ප්රහාරයෙන් රත්මලාන ගුවන් පථය සහ රත්මලාන දුම්රිය වැඩ අංගනහ සහ ධාවනාගාරය ද අඩපණ වුණා. කොළඹ වරාය අවට ගොඩනැගිලි සහ වැඩබිම් ගණනාවක් ද ජපන් බෝම්බ ප්රහාරවලින් හානි වුණා.
ඒ අවාසනාවන්ත ඉරිදා දවසේ උදෑසන ගුවන් ප්රහාරක අනතුරු ඇඟවීමේ සයිරන් හඬ ඇහෙන කොට, කොළඹ වීදිවල සිරවී සිටි සමහර අය ඒ අනතුරු ඇඟවීම නොසලකා හැරියේ තවත් “පෙරහුරු අනතුරු ඇඟවීමක්” කියලා හිතලා. ඒ නිසා කොළඹ නගරයේ විවිධ ප්රදේශවල උපායමාර්ගිකව පිහිටා ඇති අලුතින් ඉදිකරන ලද භූගත බංරවල හැංඟනවා වෙනුවට, ඔවුන් කළේ එළියට ඇවිත් ඉහළ අහසේ කරණම ගහන ජපන් ප්රහාරක යානා දිහාව බලාගෙන හිටපු එක.
මෙතැනින් නැවැතුණේ නැති ජපන්නු 1942 අප්රේල් 9 වැනිදා ත්රිකුණාමල වරායට සහ ගුවන් හමුදා කඳවුරටත් පහර දුන්නා. මේ ප්රහාරයෙන් ජපානයට වගේම මිත්ර හමුදාවටත් බරපතළ හානි සිද්ධ වුණා.
1945 මැයි 8 වැනිදා නාසි ජර්මනිය කොන්දේසි විරහිතව යටත් වුණා. ඒත් ජපානයේ හිරෝහිතෝ අධිරාජ්යයා ඒ විදිහට යටත් වෙන්න කැමැති වුණේ නැහැ.
ඔය අතරේ ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය පළමු පරමාණු බෝම්බය නිපදවා, 1945 ජූලි 16 වැනිදා නිව් මෙක්සිකෝ කාන්තාරයේ දී එය සාර්ථකව අත්හදා බැලුවා. 1945 අගෝස්තු 6 වැනිදා එක්සත් ජනපදය පරමාණු බෝම්බයක් ජපාන හිරෝෂිමා නගරයට හෙළුවා. ඒක තමයි යුද්ධයකදී භාවිතා කරන ලද පළමු පරමාණු බෝම්බය. මේ බෝම්බයෙන් 200,000 කට වැඩි පිරිසක් මිය ගියා. ඊට දින තුනකට පස්සේ, ඒ කියන්නේ 1945 අගෝස්තු 9 වැනිදා එක්සත් ජනපදය ජපානයේ කාර්මික නගරයක් වන නාගසාකි වෙත දෙවැනි පරමාණු බෝම්බයක් හෙළන ලද අතර, ඉන් 72,000 ක් මිය ගියා. ඔවුන් සියල්ලන්ම පාහේ සිවිල් වැසියන් වීම විශේෂත්වයක්. ඒ වගේම මෙම බෝම්බවල අතුරු ප්රතිඵල විදිහට ජපන් ජාතිකයෝ තවත් ලක්ෂ ගණනක් පස්සේ කාලයේදී මියගියා.
නාගසාකි බෝම්බයෙන් දින පහකට පස්සේ, ඒ කියන්නේ 1945 අගෝස්තු 14 වැනිදා ජපානය කොන්දේසි විරහිතව යටත් වුණා. විධිමත් යටත් වීම සිද්ධ වුණේ 1945 සැප්තැම්බර් 2 වන දින එක්සත් ජනපදයට අයත් “මිසූරි” නෞකාවේදී. මේ සිද්ධිය හැඳින්වෙන්නේ “V-J (Victory over Japan) Day" (ජපානයට එරෙහිව ජයග්රහණය කළ දිනය) කියලා.
මේ අතර “ලංකාවේ ගැලවුම්කරුවා” ලෙස හැඳින්වූ ලෙනාඩ් බර්චල් ව ජපන් අත්අඩංගුවට පත්වුණාට පස්සේ යොකොහාමා නුවර යුද සිරකරු කඳවුරකට මාරු කරන ලද අතර, එහිදී ඔහු මාස 15 ක් පමණ රඳවා ගත්තා. පසුව ජපන් ජාතිකයින් විසින් ඔහුව ටෝකියෝවට ගෙන ගියා. යුද්ධය අවසන් වීමත් සමඟ, බර්චල් සහ ඔහුගේ කාර්ය මණ්ඩලයේ ඉතිරි සාමාජිකයින් ජයග්රාහී හමුදා විසින් නිදහස් කරගත්තා. පස්සේ එයාට කීර්තිමත් පියාඹන කුරුසය පදක්කම පිරිනැමුණා. එදා බර්චල් කලින්ම ජපන් නාවුක බලඇණිය දැක්කේ නැත්තන් මේ කතාව මීට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස් වෙන්න තිබ්බා.
ඒ වගේම තමයි 1945 මැයි 8 වැනිදා නාසි ජර්මනිය කොන්දේසි විරහිතව යටත් වෙද්දි, ජපානයටත් යටත් වුණා නම්, ඇමෙරිකාව විසින් හිරෝෂිම-නාගසාකි බෝම්බ දෙක නොදා ඉන්ඩත් ඉඩ තිබ්බා. එහෙනම් ජපන් ජාතිකයන් ලක්ෂ ගාණකගේ ජීවිත බේරෙන්නත් ඉඩ තිබ්බා.
ඒ කාලේ එංගලන්තයේ අගමැති වෙලා හිටපු වින්සන් චර්චිල් කිව්වේ මෙම ප්රහාරය “යුද්ධයේ භයානකම මොහොත” කියලා. මොකද එදා ජපන්නු ලංකාව යටත් කරගත්තා නම් ඉන්දියන් සාගරයේ බලය ජපානය අතට යනවා. එහෙනම් මේ කතාව මීට වඩා වෙනස් වෙන්නත් ඉඩ තිබ්බා.
ප.ලි.
ඔය පළවැනි පොටෝ එකේ ඉන්නේ “ශ්රී ලංකාවේ ගැළවුම්කරුවා” රාජකීය කැනේඩියානු ගුවන් හමුදාවේ බලඝණ නායක ලෙනාඩ් ජෝශප් බර්චල්
