02/03/2022
🇲🇳Та газар худалдан авах гэж байвал заавал энийг уншаарай🗻
🏡 ГАЗРЫГ ХУДАЛДАН АВАХ БОЛОН ЭЗЭМШИХ, АШИГЛАХ ЭРХ ШИЛЖҮҮЛЭН АВАХАД ЮУГ АНХААРАХ ВЭ?
Газар нь хүний амьдралын анхдагч орчин болохын хувьд түүн дээр оршин амьдарч, үр шимийг нь хүртэж байхын тулд газрын харилцааг эрх зүйгээр зохицуулах зайлшгүй шаардлага бий болдог.
Газрын эрх зүйд газар өмчлөх, эзэмших, ашиглах гэсэн ойлголтууд байх бөгөөд иргэдийн дунд эдгээр ойлголтыг хольж солих тохиолдол их байдаг. Эдгээр ойлголтууд нь хоорондоо ялгаатай, эрх зүйн зохицуулалт нь өөр өөр юм. Үүнээс газар өмчлөх асуудал нь газрын талаарх хамгийн өргөн эрх мэдлийг илэрхийлсэн ойлголт болно. Өөрөөр хэлбэл, энэ нь газар эзэмших, ашиглах, захиран зарцуулах гэсэн гурван хэсгээс бүрддэг өргөн ойлголт юм.
📜Газар өмчлөх, эзэмших, ашиглах гэж юуг ойлгох вэ?
✅Газар өмчлөх гэдэг нь газрыг захиран зарцуулах эрхтэйгээр өөрийн мэдэлд байлгаж, ашигтай шинж чанарыг гаргаж хэрэглэхийг хэлнэ. Захиран зарцуулах эрх гэдэг нь түүнийг бусдад худалдах, бэлэглэх, өвлүүлэх, арилжих, барьцаалах зэргийг ойлгоно. Газар өмчлөх эрх нь субьектын хувьд зөвхөн Монгол Улсын иргэн, төрд хамааралтай юм. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.3 дах хэсэгт иргэд газраа захиран зарцуулах эрхээ харьяалалгүй хүн, гадаадын иргэнд шилжүүлэхийг хориглосон байдаг. Өөрөөр хэлбэл гадаадын иргэн, харьяалалгүй этгээд болон аливаа хуулийн этгээд нь Монгол улсад газар өмчлөх боломжгүй юм.
✅Газар эзэмших гэдэг нь газрыг гэрээнд заасан зориулалт нөхцөл болзлын дагуу хуулиар зөвшөөрсөн хүрээнд өөрийн мэдэлд байлгахыг хэлнэ. Газар эзэмших эрх нь газар ашиглах эрхийг өөртөө давхар агуулж байдаг ойлголт юм. Энэ нь субьектын хувьд Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж байгууллагад хамаатай.
✅Газар ашиглах гэдэг нь хуулиар зөвшөөрсөн хүрээнд газар өмчлөгч, эзэмшигчтэй байгуулсан гэрээнд заасны дагуу аль нэг ашигтай чанарыг нь гаргаж хэрэглэхийг хэлнэ.
Үндсэн хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.5 дах хэсэгт “Төрөөс гадаадын иргэн, хуулийн этгээд, харьяалалгүй хүнд газрыг төлбөр, хугацаатайгаар болон хуульд заасан бусад болзол, журмаар ашиглуулж болно” гэж заасны дагуу газар ашиглах эрх бүхий субьект нь Монгол Улсын иргэн болон гадаадын иргэн, харьяалалгүй этгээд, Монгол Улсын болон гадаад улсын хуулийн этгээд, гадаад улсын дипломат төлөөлөгчийн болон консулын газар, олон улсын байгууллагын төлөөлөгчийн газар байна.
📜 ГАЗРЫГ ХУДАЛДАН АВАХ БОЛОН ЭЗЭМШИХ, АШИГЛАХ ЭРХ ШИЛЖҮҮЛЭН АВАХАД ЮУГ АНХААРАХ ВЭ?
Юуны өмнө тухайн худалдаж авах /эрх шилжүүлэн авах/ гэж буй газар нь газрын эрх зүйн маргаантай эсэх талаар судлах шаардлагатай бөгөөд түүхчилсэн лавлагааг авах нь эрсдлээс хамгаалах эхний алхмын нэг юм. Тухайн газар нь үйлдвэр үйлчилгээ, барилга байгууламж, аж ахуйн зориулалттай бол газрын доогуур магистрал шугам сүлжээ орсон эсэх /төвийн шугам дайрсан бол өндөр барилга барьж болохгүй г.м/, дээгүүр нь өндөр хүчдэлийн шугам гарсан эсэх, дуудлага худалдааны анхны үнэ төлөгдсөн эсэхийг мөн тодруулах шаардлагатай байдаг.
Egazar.gov.mn сайтаар орж тухайн газар нь кадастрын нэгдсэн санд хуулийн хүчин төгөлдөр бичиг баримт, эрхийн дагуу байршсан уу гэдгийг харж тодруулж болно.
Худалдах, худалдан авах /эрх шилжүүлэн авах/ гэрээгээ газар эзэмшигчийн харъяа дүүргийн нотариат дээр очиж хийнэ. Үүний дараа тухайн газрын эрх шилжүүлэгчийн харъяа дүүргийн газрын албаны газар зохион байгуулагчаас бүсчлэлээ мэдэж авсны дараа мөн харъяа дүүргийн татварын улсын байцаагчаас хэдэн төгрөгний татвар төлөхөө мэдсэний үндсэн дээр татвараа төлнө. Газрын албан дээр бүрдүүлэх материалын жагсаалт байгаа, түүний дагуу материалаа бүрдүүлж өгөөд л болох нь тэр.
💵ӨМЧЛӨХ ЭРХТЭЙ ГАЗРЫГ ХУДАЛДАХАД НОГДУУЛАХ ТАТВАР ХЭД ВЭ?
Газар өмчлөх гэрчилгээтэй гэр бүлийн хэрэгцээний болон зуслангийн зориулалттай, газрыг борлуулсан тохиолдолд 2.0 хувиар албан татвар ногдуулна.
Жишээ-1: Нийслэлийн Чингэлтэй дүүргийн 14-р хороо, Долоон буудалд үл хөдлөх эд хөрөнгийн гэрчилгээтэй 0.07 га өмчлөлийн гэрчилгээтэй гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалттай газрыг 7.0 сая төгрөгөөр борлуулсан гэж үзвэл уг хөрөнгийн борлуулалтын гэрээний үнийн дүнгээс 2 хувиар тооцож 140.0 мянган төгрөгийн татвар ногдуулна.
Тооцоолол: ХХОАТ ногдуулах хэмжээ 7,000,000 төг * 2%=140,000 төгрөг
Тайлбар: Хөрөнгө – Өмчлөх эрхийн гэрчилгээтэй газар байна.
2% –ХХОАТ-ын тухай хуулийн 23.2.1-т заасан үл хөдлөх эд хөрөнгө борлуулсны албан татварын хувь хэмжээ
💵ЭЗЭМШИХ, АШИГЛАХ ЭРХТЭЙ ГАЗРЫН ЭРХ ШИЛЖҮҮЛЭХЭД НОГДУУЛАХ ТАТВАР ХЭД ВЭ?
Засгийн газрын тогтоолоор газрын төлбөрийн суурь үнэлгээг; Барилга хот байгуулалтын Cайдын тушаалаар газар эзэмших, ашиглах эрхийн үнийг тодорхойлох итгэлцүүрийг бүсчлэн тогтоосон. Мөн зориулалтаас хамаарсан дэд бүсчлэлд хуваан итгэлцүүрүүд гаргасан. Хувь хүн 10 хувь, аж ахуйн нэгж бол 30 хувиар тооцон татвар ногдуулахаар байна.
💵Газар ЭЗЭМШИХ эрх ШИЛЖҮҮЛЭХЭД татвар ногдуулах жишээ:
Жишээ-1: Нийслэлийн Сүхбаатар дүүргийн 19-р хороо, Шарга морьтын зусланд эзэмших эрхийн гэрчилгээтэй 1м2 зуслангийн зориулалттай газрын үнэлгээ 6600 төгрөг бөгөөд 0.05 га газар эзэмших эрхийг шилжүүлэхэд ХХОАТ-ын хуулиар тухайн газрын үнэлгээ 3,300,000 төгрөг болох бөгөөд уг үнэлгээнээс 10 хувиар тооцож 330,000 төгрөгийн эрх борлуулсны албан татвар ногдуулна.
Тайлбар:
440.0 сая төгрөг –,Засгийн газрын 1997 оны 152 дугаар тогтоолоор баталсан нийслэлийн 1 га газрын суурь үнэлгээ
0.15 итгэлцүүр –,БХБСайдын 2015 оны 234 дугаар тушаалаар баталсан газар эзэмших, ашиглах эрхийн үнэлгээг тодорхойлох Нийслэлийн 3-р бүсийн 3-р дэд бүсийн итгэлцүүрийн хэмжээ
0.05га (500м2) –,Зуслангийн зориулалттай газрын хэмжээ
10% –ХХОАТ-ын тухай хуулийн 23.2.6-т заасан газар эзэмших эрх борлуулсны орлогод татвар ногдуулах хувь хэмжээ
Тооцоолол:
Газрын үнэлгээ 440.0 сая/га * 0.15 * 0.05 га=3,300,000 төгрөг
ХХОАТ ногдуулах хэмжээ 3,300,000 төг * 10%= 330,000 төгрөг
💵Газар АШИГЛАХ эрх ШИЛЖҮҮЛЭХЭД татвар ногдуулах жишээ:
Жишээ-1: Сэлэнгэ аймгийн Цагааннуур суманд байрлалтай газар тариалангийн зориулалттай 100 га газар ашиглах эрхийг шилжүүлэхэд ХХОАТ-ын хуулиар тухайн газрын үнэлгээ 7,718,000 төгрөг болох бөгөөд уг үнэлгээнээс 10 хувиар тооцож 771,800 төгрөгийн эрх борлуулсны албан татвар ногдуулна.
Тайлбар:
3,859.0 сая төгрөг –Засгийн газрын 1997 оны 152 дугаар тогтоолоор баталсан хангайн уулархаг бүсийн тариалангийн зориулалттай 1 га газрын суурь үнэлгээ
0.02 итгэлцүүр – БХБСайдын 2015 оны 234 дугаар тушаалаар баталсан газар эзэмших, ашиглах эрхийн үнэлгээг тодорхойлох аргачлалд заасан хангайн уулархаг 1-р зэрэглэлийн бүсийн итгэлцүүрийн хэмжээ
100.0 га – Газрын тухай хуульд тариалангийн зориулалтаар иргэнд ашиглуулах газрын дээд хэмжээ
10% –ХХОАТ-ын тухай хуулийн 23.2.6-т заасан газар ашиглах эрх борлуулсны орлогод татвар ногдуулах хэмжээ