20/02/2024
Zo terecht!
https://pianostemmendevoorstelling.nl/speellijst/
TROUW:
RecensieTheater
Recensie: In ‘Pianostemmen’ krijgen in de oorlog geroofde piano’s een gezicht én een klank
Pianostemmen
TG Goed Gezelschap
★★★★
Hans Smit20 februari 2024, 11:53
Het moet een oogverblindend plaatje geweest zijn: vijf vleugels in een dennenbos op Terschelling tijdens theaterfestival Oerol in 2022. En verderop tussen de bomen nóg elf piano’s. De voorstelling Pianostemmen van Tg Goed Gezelschap was een hit dat jaar. “Eentje om te onthouden”, tekende deze krant destijds op uit de mond van een ervaren festivalganger.
De theatermakers lieten het bos achter zich en toeren na wat omzwervingen sinds deze maand langs reguliere theaterzalen. Mét de vleugels, want dat zijn hun ‘stemmen’ uit de titel die in de indringende voorstelling letterlijk klinken; de toetsen van een Bösendorfer, Erard, Bechstein, Blüthner, netjes op een rij, spreken via de noten van onder andere Beethoven, Schumann en Rachmaninov, maar ook via de stemmen van de acteurs. “Bestaat er een kans dat we nog worden opgehaald?”, is een verzuchting die regelmatig klinkt tussen de instrumenten, die elkaar informeel met ‘Bös’ of ‘Bech’ aanspreken.
Schril en beschuldigend
Tussen de vleugels door rommelt een pianostemmer in blauwe stofjas, Jacobus Kromm (Jaap Dieleman). Hij bespeelt ze liefdevol, stoft ze af.
Een aardige, in zichzelf gekeerde man, zo oogt de Kromm van Dieleman, maar de piano’s klinken over hem toch vooral schril en beschuldigend, mooi hoe dat ook in dissonante en soms valse muziek wordt gevat. Hun herkomst wordt gaandeweg wel duidelijk als we Kromm de namen van Joodse eigenaren horen opdreunen en de straten waar hun huis stond, als een mantra van zijn opspelend geweten. Deze vleugels zijn weggeroofd. Schuldig bezit, waarin in oorlogstijd driftig is gehandeld, zoals dat ook vandaag de dag nog overal ter wereld met kostbaarheden gebeurt.
Het wordt niet helemaal duidelijk waarom uitgerekend deze vleugels niet zijn doorverkocht, misschien werd Kromm overmand door gewetensnood? Zijn beweegredenen blijven wat mistig. In elk geval heeft Tg Goed Gezelschap in Pianostemmen het historische fenomeen van oorlogsroof in Kromm een gezicht gegeven.
In de tekst van Wessel de Vries lopen heden en verleden, feit en fictie, subtiel door elkaar. Eindregisseur Ria Marks zorgde voor scherpe maar nooit bruuske overgangen. De acteurs nemen meerdere rollen voor hun rekening. Zo transformeert Joost Claes van de degelijke ‘Bös’ in de sjacheraar Abraham Puls, die ook werkelijk heeft bestaan. Met zijn verhuiswagen haalde hij de Joodse inboedels op. De piano’s verpatste hij aan Kromm.
Inhaligheid is gebleven
Schrijnend is te constateren dat na de oorlog aan de inhaligheid niets verandert. Het Joodse meisje Emmy (Emma van Muiswinkel) meent haar Erard te herkennen maar wordt weggejaagd, wat wil ze nou eigenlijk? Die ene kenmerkende vlek op de zijkant is zorgvuldig weggepoetst, de herinnering uitgewist. Pianostemmen, eentje om te onthouden. Ook in de zaalversie.
Tournee t/m 5 mei. Info: pianostemmendevoorstelling.nl
