05/09/2026
तानसेनको ऐतिहासिक भगवती जात्रा पाल्पा क्षेत्रको सबैभन्दा ठूलो र महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक पर्व हो। यो जात्रा विजय उत्सव, राष्ट्रिय गौरव र देवीप्रतिको अगाध आस्थाको प्रतीक मानिन्छ।
जात्राको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र युद्धको कथा
यस जात्राको सीधा सम्बन्ध वि.सं. १८७१–१८७२ (सन १८१४–१८१६) को ऐतिहासिक आंग्ल-नेपाल युद्ध (अङ्ग्रेज-नेपाल युद्ध) सँग जोडिएको छ।
जितगढीको युद्ध: बुटवल क्षेत्रको जितगढीमा ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनीको शक्तिशाली र अत्याधुनिक हतियारले सुसज्जित सेनासँग नेपाली सेनाको भीषण मुठभेड भएको थियो।
उजिरसिंह थापाको सङ्कल्प: तत्कालीन पाल्पाका प्रशासक कर्नल उजिरसिंह थापाको नेतृत्वमा नेपाली फौज युद्धमा होमिएको थियो। ब्रिटिस फौजको विशाल जनशक्ति र हतियारको अगाडि नेपाली सेना सङ्ख्या र प्रविधिमा सानो थियो।
देवीसँगको भाकल: युद्धमा जानुअघि कर्नल उजिरसिंह थापाले तानसेनको भगवती (श्री ७ महिषासुर मर्दिनी) को मन्दिरमा ढोगेर भाकल गरेका थिए—"हे भगवती, यदि यो असमान युद्धमा नेपाली सेनाको विजय भयो भने म यहाँ भव्य मन्दिर बनाउने छु र हरेक वर्ष तपाईंको विजयोत्सव (जात्रा) मनाउने छु।"
ऐतिहासिक विजय: नेपाली सैनिकहरूको अभूतपूर्व साहस, कुशल रणनीति र भगवतीप्रतिको अगाध विश्वासका कारण जितगढीको युद्धमा नेपालले शक्तिशाली ब्रिटिस फौजलाई पराजित गर्यो। आंग्ल-नेपाल युद्धमा नेपालले जित हासिल गरेका थोरै युद्धहरूमध्ये जितगढीको विजय सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।
सङ्कल्प पुरा र जात्राको सुरुआत
युद्ध जितेपछि कर्नल उजिरसिंह थापाले आफ्नो वाचा पूरा गरे:
वि.सं. १८७२ मा उनले तानसेनमा भगवतीको तीन तले कलात्मक मन्दिर निर्माण गराए।
वि.सं. १८७६ देखि उनले औपचारिक रूपमा हरेक वर्ष भाद्र कृष्ण नवमी (कृष्ण जन्माष्टमीको भोलिपल्ट) को दिन सिन्दूर जात्रा (भगवती जात्रा) मनाउन सुरु गरे।
जात्रा कसरी मनाइन्छ?
सेना र प्रशासनको सहभागिता: जात्राको दिन नेपाली सेना (कालीबक्स गण), प्रहरी, स्थानीय प्रशासन र जनसमुदायको पूर्ण उपस्थिति रहन्छ। सेनाले विशेष सलामी (तोप/बन्दुकको सलामी) अर्पण गर्छ।
रथयात्रा: भगवतीको मूर्तिलाई विशेष रूपमा सिगारिएको रथमा विराजमान गराएर तानसेन बजारका मुख्य-मुख्य गल्लीहरूमा परिक्रमा गराइन्छ।
सिन्दूर जात्रा: नगर परिक्रमाका क्रममा सर्वसाधारण र सैनिकहरूले एक-अर्कालाई सिन्दूर लगाएर खुसीयाली साटासाट गर्छन्। बजारभरि "श्री ७ भगवतीकी जय" को नारा गुञ्जिन्छ
