24/11/2025
'नचिनेको नम्बर' र 'लोभको पासो' 💸 (Social Engineering Awareness)
कथा: मीनाको एक गल्ती
मीना (काल्पनिक पात्र) काठमाडौंमा सानो व्यवसाय चलाउँथिन् र सामाजिक सञ्जालमा पनि सक्रिय थिइन्। एक दिन उनको भाइबरमा एउटा नचिनेको नम्बरबाट सन्देश आयो:
"नमस्ते मीना जी, म बैंकको क्रेडिट कार्ड डिपार्टमेन्टबाट बोलेको। तपाईँलाई ५०,००० हजार रुपैयाँको लक्की ड्र मा नाम निस्किएको छ! पुरस्कार लिनको लागि तुरुन्तै तपाईंको खाता अपडेट (KYC) गर्नुपर्छ। तपाईंको मोबाइलमा आएको OTP (One Time Password) वा पिन नम्बर मलाई भन्नुहोस्, म अहिले नै अपडेट गरिदिन्छु।"
मीनालाई ५० हजारको लोभले छोयो। बैंकको नाम सुनेपछि उनले खासै शंका गरिनन्। उनले हतार-हतारमा मोबाइलमा आएको ६ अंकको कोड (OTP) उक्त व्यक्तिलाई भनिन्।
परिणाम:
OTP दिने बित्तिकै उनको मोबाइल बैंकिङ खाताबाट ठूलो रकम निकालियो। ती व्यक्ति बैंकका कर्मचारी थिएनन्, बरु एक साइबर अपराधी थिए जसले Social Engineering (सामाजिक इन्जिनियरिङ) को प्रयोग गरेर मीनालाई झुक्याएका थिए।
💡 मीनाको पाठ, तपाईंको सुरक्षा
यो कथाले हामीलाई Social Engineering बारे सिकाउँछ। Social Engineering भनेको मानिसको विश्वास, लोभ वा डर लाई प्रयोग गरेर गोप्य जानकारी (Secret Information) चोर्ने चलाखीपूर्ण तरिका हो।
🔐 याद गर्नुहोस् – कसैलाई पनि नदिनुहोस्:
OTP (One Time Password) / पिन कोड
ATM/Credit Card को पिन वा CVV नम्बर
Password वा Login Details
🛡️ सुरक्षित रहनका लागि यी ३ कुरा गर्नुहोस्:
शङ्का गर्नुहोस् (Be Skeptical): बैंक, मोबाइल वालेट (e-wallet) वा कुनै पनि संस्थाले तपाईंलाई फोन गरेर कहिले पनि OTP वा PIN माग्दैनन्। यदि कसैले माग्छ भने, त्यो १००% ठगी (Fraud) हो।
लोभबाट बच्नुहोस् (Avoid Greed): "लक्की ड्र," "ठूलो पुरस्कार," वा "तुरुन्त पैसा" जस्ता लोभ देखाउने सन्देशहरूमा कहिल्यै विश्वास नगर्नुहोस्।
आफैँ फोन गर्नुहोस् (Call Back to Verify): यदि शङ्का लाग्यो भने, त्यो नम्बरमा विश्वास नगरी आधिकारिक (Official) बैंक वा संस्थाको नम्बरमा फोन गरेर जानकारीको सत्यता जाँच गर्नुहोस्।
#कम्प्युटर_नैतिकता (Computer Ethics) को कुरा:
गोप्य जानकारी चोर्नु, अरूलाई झुक्काउनु र साइबर अपराध गर्नु कडा रूपमा अनैतिक र गैरकानूनी हो। हामी सबैको दायित्व हो कि इन्टरनेटको प्रयोग गर्दा हामी सचेत र जिम्मेवार बन्ने।
तपाईंको विचार के छ? के तपाईंसँग पनि यस्तै प्रकारको कुनै अनुभव छ? तल कमेन्टमा सेयर गर्नुहोस् र आफ्ना साथीहरूलाई पनि सचेत गराउन यो पोस्ट सेयर गर्नुहोस्!
(This post is for awareness purposes. Please report any cyber-crime incidents to the nearest police station or the relevant authority in Nepal.)
#फेसबुकसुरक्षा #साइबरजागरूकता
