18/09/2023
Jakiś czas temu był alfabet no to teraz cyferki :)
Zobaczcie. Oto, jak ewoluował jeden z najbardziej rewolucyjnych i innowacyjnych ludzkich pomysłów na przestrzeni dziejów. To właśnie on pomógł nam określać czas, wykonać proste obliczenia, zorganizować sobie życie i zdefiniować otaczający nas świat. Prawda jest taka, że dziś wszyscy posługujemy się cyframi arabskimi, choć tak naprawdę swoje źródło mają one na Półwyspie Indyjskim. Aktualną nazwę przejęły od kupców arabskich, którzy sprowadzili je na Zachód, uprzednio handlując także na Wschodzie.
1⃣2⃣3⃣
Naturalnie, to nie jest tak, że zanim w ogóle ktoś wpadł na pomysł systemu liczbowego, to ludzie nie byli w stanie liczyć. Nasi prehistoryczni przodkowie rzecz jasna mieli ogólne wyczucie ilości i wiedzieli, na czym polega różnica między jedną antylopą a na przykład pięcioma. System liczbowy to nie wynalezienie liczb. To wynalezienie symboli, które te liczby określały. To schwytanie abstrakcyjnej idei w coś, co można jakoś wyrazić. Oto ich prawdziwy fenomen.
🔣💡
Oczywiście, nie byłoby zaawansowanej matematyki i formalnego liczenia gdyby nie pszenica. To właśnie ona była prowodyrką kompletnej zmiany trybu funkcjonowania ludzi, który dotychczas wiedli mocno ugruntowany zbieracko-łowiecki styl życia. Kiedy więc na dobre zaczęło się osiedlanie i budowanie pierwszych większych ludzkich skupisk, wówczas - wraz z rolnictwem oraz ideą własności gruntu - w użycie weszły narzędzia służące do pomiaru działek, opodatkowania poszczególnych jednostek i rozliczania transakcji. Wtedy też stało się jasne, że potrzebny jest jakiś dobry system.
🌾📐
Pozostawał jeszcze tylko jeden problem. Zero. Dzisiaj to dla nas zupełnie normalna cyfra, jednak przed wiekami była to naprawę niebagatelna zagwozdka. Jak bowiem policzyć coś, czego nie ma? Pole bez kozy to po prostu pole bez kozy, żadna wielka filozofia, jakie znowu zero kóz? Cóż, to było naprawdę trudne. Koncepcja zera potrzebowała niemal tysiąca lat do tego, by w ogóle zacząć myśleć o nim jak o liczbie, którą włącza się w obliczenia. Powszechnie uważa się, że reguły, za pomocą których można wykonywać obliczenia z zerem opracował indyjski matematyk i astronom Brahmagupta. Pierwszy raz symbol zera pojawia się na kamiennej inskrypcji datowanej na rok 876.
🦌❌
Indyjskie osiągnięcia związane z systemem liczbowym trafiły do matematyki islamskiej gdzieś w okolicy VIII wieku, w której zaczęto konsekwentnie posługiwać się "cyframi hinduskimi". Do Europy z kolei przywędrowały za sprawą Fibonacciego, tego samego od słynnego ciągu i złotego cięcia. To właśnie on w portowym mieście Béjaïa w Algierii spotkał się pierwszy raz z tym systemem u muzułmańskich matematyków. Zafascynowany nim, wprowadził go do łacińskiego świata przez swoją książkę Liber Abaci. Jak na tamte czasy (XIII wiek), szybko stała się ona prawdziwym bestsellerem, dzięki któremu już po 300 latach cyfry arabsko-hinduskie definitywnie wyparły cyfry rzymskie. To naprawdę niezły czas, jak na okres bez dostępu do globalizacyjnych kanałów przepływu informacji.
📜👌
Znajomy nam dziś kształt powstał na przełomie XV i XVI wieku - trafił do szerokiego zastosowania po wynalezieniu druku i stopniowo stawał się światowym hitem wśród księgowych. Prosty do dodawania i odejmowania, mniej "rozlazły" niż rzymski, elastyczny - świetnie radził sobie z obliczeniami arytmetycznymi. Niedługo później stał się najczęściej używanym systemem liczbowym na świecie.
🧮⏳
Kiedy patrzymy dziś na proste cyfry i liczby, których zapisu uczymy się od małego, w ogóle nie dostrzegamy w nich tego, jak ogromnie ważną ideę reprezentują. Przypisanie wartości abstrakcyjnym symbolom otworzyło drzwi wszelkim bardziej zaawansowanym obliczeniom i ogromnie uprościło nasze codzienne życie. Warto więc raz na jakiś czas spojrzeć na nie nieco przychylniejszym okiem - to naprawdę wyjątkowy ludzki wynalazek :)
/Grafika via: Acharya, E. R. (2018). Evidences of Hierarchy of Brahmi Numeral System. Journal of the Institute of Engineering, 14(1), 136–142/
