Hon Cadoosh

21/07/2026

DEG DEG AH
Ciidamada Puntland ayaa soo afjaray kooxihii hubaysnaa ee ka amar qaadanayay Asad Cismaan Diyaano, sida ay sheegtay dowladda Puntland.

Sida ay baahinayaan warbaahinta gudaha Puntland, ciidamada amniga Puntland ayaa hawlgal ka dhacay deegaanka Laag kula wareegay gaadiid dagaal (qabaallo) oo ay lahaayeen ciidamada PSF, kuwaas oo muddooyinkii dambe lagu tilmaamay ciidan ka madax-bannaan taliska Puntland isla markaana h**e dhowr jeer isku dhacay ciidamada dowladda Puntland.

Warbaahinta dowladda ee Puntland State TV ayaa sheegtay in ciidamada lala dagaallamay ay ka amar qaadanayeen xukuumadda Federaalka Soomaaliya, gaar ahaan Taliyaha Ciidanka Booliska Soomaaliyeed Asad Cismaan Diyaano. Sida warbaahintu sheegtay, hawlgalku wuxuu qayb ka yahay dadaallada Puntland ay ku xoojinayso amniga iyo sugidda gacanta dowladda ee deegaannadeeda.

Ilaa iyo hadda, PSF ama masuuliyiinta Dowladda Federaalka Soomaaliya k**a aysan soo saarin war rasmi ah oo ku saabsan dhacdadan, waxaana la sugayaa jawaabtooda si loo helo aragtida labada dhinac.

20/07/2026

Aan Kaa yara Dabo-geeyo: Mashruuca Pandemic Fund ee Soomaaliya - Xoojinta Diyaargarowga Cudurrada Faafa iyo Nidaamka One Health ee ilaa sanadka 2029

1. Pandemic Fund ayaa Soomaaliya u ansixisay maalgelin dhan US$24.98 milyan si loo xoojiyo awoodda Somalia ee ka hortagga, u diyaargarowga, ogaanshaha iyo ka jawaabidda cudurrada faafa (Pandemic Prevention, Preparedness and Response - PPR).

2. Mashruucan wuxuu sidoo kale soo jiitay US$99.6 milyan oo maalgelin dheeraad ah oo ay bixiyeen hay’adaha caalamiga ah, iyo US$18.4 milyan oo ay ku darsatay Dowladda Federaalka Soomaaliya, taasoo ka dhigaysa maalgelin ballaadhan oo lagu horumarinayo nidaamyada caafimaadka iyo awoodda dalka ee la tacaalidda khataraha caafimaad.

3. Mashruuca waxaa hoggaaminaya Wasaaradda Caafimaadka iyo Adeegyada Bulshada Somalia iyadoo kaashanaysa Wasaaradda Xoolaha, Dhirta iyo Daaqa, waxaana fulintiisa iyo taageeradiisa farsamo qayb ka ah hay’adaha caalamiga ah sida:

• Hay’adda Cuntada iyo Beeraha ee Qaramada Midoobay (FAO)
• UNICEF
• Bangiga Adduunka (World Bank)

4. Mashruucu wuxuu ku lug leeyahay hay’ado bulshada rayidka ah iyo xarumo aqooneed oo kala duwan, kuwaas oo ay ka mid tahay Sheikh Technical Veterinary School, oo ku taalla magaalada Sheikh ee Somaliland.

Ka qaybgalka Sheikh Technical Veterinary School wuxuu muujinayaa muhiimadda ay leedahay khibradda Somaliland ee dhinaca caafimaadka xoolaha iyo habka One Health, kaas oo isku xidha caafimaadka dadka, xoolaha iyo deegaanka.

5. Saddexda Qodob ee Ugu Waaweyn ee Mashruuca
Mashruucu wuxuu diiradda saaraya saddex tiir oo muhiim ah:

1. Xoojinta Nidaamka Kormeerka Cudurrada (Surveillance)
• Dhisidda nidaam One Health Surveillance ah oo awood u leh inuu goor h**e ogaado cudurrada.
• Horumarinta kormeerka cudurrada dadka iyo xoolaha ka dhexeeya (Zoonotic Diseases).
• La socodka caabbinta dawooyinka jeermiska (Antimicrobial Resistance - AMR).
• Xoojinta xog-isweydaarsiga, baaritaanka iyo digniinta h**e.
2. Horumarinta Nidaamyada Shaybaadhada (Laboratory Systems)
Mashruucu wuxuu taageerayaa:
• Kor u qaadidda awoodda shaybaarrada caafimaadka.
• Horumarinta nidaamka qaadista iyo gudbinta muunadaha baaritaanka.
• Xoojinta badbaadada iyo tayada shaybaarrada.
• Isku xirka shabakadaha shaybaarrada caafimaadka dadka iyo xoolaha.
3. Dhisidda Shaqaalaha One Health
Qaybtan waxay diiradda saaraysaa:
• Tababarka jiilka cusub ee khubarada caafimaadka.
• Kobcinta awoodda shaqaalaha caafimaadka, xoolaha iyo cilmi-baarayaasha.
• Dhisidda shabakadaha shaqaalaha caafimaadka ee bulshada.
Mudnaanta Kale ee Mashruuca
Mashruucu wuxuu sidoo kale xoogga saarayaa:
• Wacyigelinta bulshada iyo ka qaybgalka dadka ee ka hortagga cudurrada.
• Horumarinta iskaashiga u dhexeeya waaxyaha caafimaadka, xoolaha iyo deegaanka.
• Xoojinta adeegyada caafimaadka ee goobaha laga soo galo dalka.
• Taageeridda nidaamyo caafimaad oo waara.
Natiijooyinka La Filayo Marka La Gaaro 2029
Mashruucu wuxuu hiigsanayaa:
• In Soomaaliya yeelato awood sare oo looga hortago lagana jawaabo cudurrada faafa.
• In la xoojiyo iskaashiga caafimaadka dadka, xoolaha iyo deegaanka.
• In la kordhiyo maalgelinta iyo diyaar garowga caafimaadka.
• In si hufan loo isticmaalo kheyraadka loo qoondeeyay.

Gunaanad

Mashruuca Pandemic Fund wuxuu Soomaaliya siinayaa fursad muhiim ah oo lagu dhisayo nidaam caafimaad oo adkaysi leh, kaas oo awood u leh inuu si degdeg ah u ogaado una xakameeyo cudurrada faafa.

Ka qaybgalka hay’adaha aqoonta iyo bulshada rayidka ah, oo ay ku jirto Sheikh Technical Veterinary School ee Somaliland, wuxuu muujinayaa in iskaashiga aqoonta iyo khibradaha kala duwan uu muhiim u yahay hirgelinta habka One Health.

Su’aasha muhiimka ah: Sidee ayay hay’adaha caafimaadka, jaamacadaha, xarumaha cilmi-baadhista, ururrada bulshada iyo dhalinyaradu uga faa’iidaysan karaan fursadaha uu mashruucan cusub ee Pandemic Fund u abuurayo Soomaaliya iyo guud ahaan bulshada Soomaaliyeed?

Halkan hoose ka eeg Sources-ka.

Sources:

The Pandemic Fund – Building Pandemic Prevention, Preparedness, Detection and Response Capacities in Somalia
Source: The Pandemic Fund (World Bank-hosted Secretariat)
https://www.thepandemicfund.org/

World Bank – Pandemic Fund Overview and Partnership Information
Source: World Bank
https://www.worldbank.org/

Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) – Pandemic Fund investments and One Health approach
Source: FAO
https://www.fao.org/

19/07/2026

Maxay Dad Badankoodu Shaqo Adag u Qabtaan, Haddana Faqiirnimo ugu Dhintaan? ❓

Waxaad mashquul ahaan kartaa noloshaada oo dhan, haddana weligaa ma gaadhi kartid xorriyad dhaqaale.

Mararka qaarkood, dadka ugu mashquulka badan ayaa noqda kuwa ugu dhow inay ku sii nagaadaan halkii ay joogeen.

Haddaba aan kuu sheego sheeko dhab ah.

Wiil yar oo la oran jiray Li Ka-shing ayaa ku soo koray nolol aad u adag oo ka jirtay Hong Kong. Markii uu jiray 15 sano ayuu aabbihii geeriyooday, taas oo ku qasabtay inuu dugsiga ka tago si uu qoyskiisa u masruufo.

Maalin kasta wuxuu shaqayn jiray saacado dhaadheer oo warshad balaastiig ah. Wuxuu qaban jiray shaqo kasta oo uu heli karo—alaab ayuu qaadi jiray, mashiinnada ayuu la shaqayn jiray, wuxuuna sameyn jiray wax kasta oo mushahar lagu helo.

Laakiin wuxuu arkay hal xaqiiqo oo noloshiisa beddeshay.

Wuxuu ogaaday in dadka hareerihiisa jooga ay dhammaantood si adag u shaqaynayeen, haddana sannadba sannadka ka dambeeya noloshoodu aysan isbeddelin.

Waxay shaqaynayeen si ay u noolaadaan, balse ma aysan dhisayn nolol ka wanaagsan.

Maalintaas ayuu go'aansaday inuusan ku ekaan shaqada adag oo keliya.

Saacadaha shaqada ka dib wuxuu bilaabay inuu barto ganacsiga, maamulka iyo sida hantida loo dhiso. Wuxuu akhrin jiray buugaag, wuxuu la socon jiray ganacsatada guuleysatay, wuxuuna kaydin jiray lacag kasta oo uu heli karo.

Muddo ka dib wuxuu furay warshaddiisii ugu horreysay.

Ma ahayn waddo fudud.

Wuxuu la kulmay guuldarrooyin, deymo, tartan iyo caqabado badan. Laakiin mar kasta wuxuu ka baran jiray khaladaadkiisa.

Wuxuu fahmay in farqiga u dhexeeya qofka shaqeeya iyo qofka hodanka noqda uusan ahayn shaqo badan, balse uu yahay in la dhiso nidaam lacag soo saara, halkii waqtiga oo keliya la iibin lahaa.

Sanado badan oo dadaal iyo xeelad ah kadib, Li Ka-shing wuxuu noqday mid ka mid ah ganacsatada ugu guulaha badan Aasiya, hantidiisuna waxay gaartay tobannaan bilyan oo doollar.

Casharka ugu weyn

Dadka badankiisu sabool uma aha inay caajis yihiin.

Waxay sabool u yihiin sababtoo ah waxay tamartooda oo dhan geliyaan shaqo aan kordhinayn qiimahooda ama dakhligooda.

Mashquulku ma aha guul.

Mashquulku waa qalab oo keliya.

Haddii uusan kuu horseedin xirfad, aqoon, ganacsi ama hanti kuu shaqaysa, wuxuu noqonayaa wareeg aan dhammaad lahayn.

Ha ku faanin inaad 16 saacadood shaqeyso.

Ku faan inaad maalin kasta barato wax kordhinaya qiimahaaga.

Ha ku faanin mushaharkaaga.

Ku dadaal inaad dhisto ilo dakhli oo kuu shaqeeya xitaa markaad huruddo.

Farqiga u dhexeeya qofka faqri ku dhinta iyo qofka hodanka noqda ma aha inta ay shaqeeyaan.

Waa sida ay u fikiraan, waxa ay bartaan, iyo waxa ay dhisaan.

Mashquulku maanta wuu ku quudin karaa.

Laakiin aqoon, aragti fog, nidaam iyo xeelad ayaa ku quudin kara inta noloshaada ka hadhay.

Xusuusnow: Ha noqon qof waqtigiisa oo keliya iibinaya. Noqo qof dhisaya mustaqbal iyo hanti sii shaqaynaysa.

Shaqo adag waa muhiim, laakiin shaqo caqli leh ayaa beddesha nolosha.

17/07/2026

14/07/2026

Danta iyo waayuhu maxay Rah ciileen Maxay Rag is dhafiyeen Maxay Ninrageed reeben oo Doqon Horumariyeen.
Adam yare iyo sheekadiisa
جمهورية الصومال الفيدرالية RTN Somali TV United Nations Support Office in Somalia - UNSOS

13/07/2026

Ninkii 1,000 Jeer Guuldarraystay, Balse Dunida Iftiimiyay

Ma rumaysan lahayd in ninkii dunida u horseeday hal-abuurkii laydhka uu in ka badan 1,000 jeer ku guuldarraystay ka hor inta uusan guul gaarin?

Ninkaas wuxuu ahaa Thomas Edison, oo ka mid ah hal-abuurayaashii ugu waaweynaa taariikhda.

Markii uu bilaabay samaynta laydhka korontada, ma ahayn safar sahlan.

Wuxuu sameeyay boqolaal tijaabo, balse dhammaantood way fashilmeen.

Dad badan ayaa u arkayay inuu waqtigiisa luminayo, qaar kalena waxay u haysteen inuu ku guuldarraystay.

Laakiin Edison si ka duwan ayuu u arkayay.

Markii la weydiiyay sida uusan uga niyad jabin in ka badan 1,000 jeer oo uu ku guuldarraystay, wuxuu ku jawaabay:

"Ma guuldarraysanin 1,000 jeer. Waxaan helay 1,000 qaab oo uusan iftiinka u shaqaynin."

Jawaabtaasi waxay muujinaysaa in guuldarradu aysan mar walba ahayn dhammaadka jidka, balse ay noqon karto tallaabo lagu gaarayo guusha.

Ugu dambayn, dadaalkiisii iyo samirkiisii waxay dunida u horseedeen mid ka mid ah hal-abuuradii ugu waaweynaa ee taariikhda beddelay.

Maanta, malaayiin qof ayaa ka faa'iidaysta iftiinka laydhka, iyagoo laga yaabo inaysan xusuusanayn inta jeer ee ninkii hindisay uu ku dhacay, balse ay ka faa'iidaystaan guushii uu ugu dambayn gaaray.
Casharka ugu weyn ee laga baranayo sheekada Thomas Edison waa in guushu aysan u iman dadka aan waligood guuldarraysan, balse ay u timaaddo kuwa diida inay quustaan.

Waxaa laga yaabaa in isku daygaaga xiga uu noqdo kii noloshaada beddeli lahaa.

📌 Haddii aad halkan soo gaartay, aad baad ugu mahadsan tahay waqtigaaga.

Facebook Facebook Community

13/07/2026

Puntland waxay maanta wajahaysaa caqabado dhinaca amniga, dhaqaalaha iyo siyaasadda ah. Shacabku waxay u baahan yihiin dowlad dhegaysata cabashadooda, ilaalisa xuquuqdooda, isla markaana mudnaanta siisa amniga, adeegyada bulshada iyo kobcinta dhaqaalaha.
Waxaan ugu baaqayaa madaxda Puntland inay xoojiyaan wada-tashiga, daahfurnaanta iyo isla xisaabtanka. Dowladda wanaagsan waa tan ka shaqaysa danta shacabka, kana jawaabta baahidooda waqtigeeda. Horumarka Puntland wuxuu ku imaan karaa midnimo, caddaalad iyo hoggaan masuul ah.

12/07/2026

📢 Xaaladdu waa mid u baahan in si degdeg ah wax looga qabto.
Haddii ay run tahay in ciidamo ka cabanaya mushahar la'aan ay xireen waddada xiriirisa Carmo iyo Boosaaso, waxay taasi muujinaysaa heerka ay gaarsiisan tahay dhibaatada jirta. Ciidan aan mushaharkiisa helin wuxuu wajahayaa duruufo adag, taasina waxay saameyn ku yeelan kartaa amniga iyo xasilloonida bulshada.
Shacabku waxay isweydiinayaan: Halkee ayay ku baxayaan cashuuraha laga qaado dadka, iyadoo maciishaddu qaali noqotay, ganacsiguna cabasho ka muujinayo culayska dhaqaale?
Dowladda waxaa saaran masuuliyad ah inay mudnaanta siiso bixinta xuquuqda ciidamada, ilaalinta amniga, iyo dhimista culayska saaran shacabka. Ciidanka difaacaya dalka waxay mudan yihiin mushahar joogto ah iyo daryeel, shacabkuna waxay mudan yihiin maamul hufan iyo isla xisaabtan.
Puntland waxay ku xooggan tahay caddaalad, daahfurnaan iyo ilaalinta danta shacabka. Waa waqtigii la dhegeysan lahaa codka shacabka, lana xallin lahaa cabashooyinka jira si masuuliyad leh.

12/07/2026

Cambaareyn Adag
Waxaan si adag u cambaareynayaa siyaasadaha culayska dhaqaale ku haya shacabka Puntland. Xirnaanshaha suuqyada Bosaso iyo Garowe waa fariin cad oo muujinaysa in ganacsatada iyo shacabka aysan sii qaadi karin cashuuraha iyo kharashaadka isa soo taraya.
Dowladda waxaa laga rabaa inay u adeegto shacabka, ee ma aha inay culays cusub ku kordhiso. Marka ganacsigu istaago, waxaa istaaga shaqooyinkii, dakhligii qoysaska iyo dhaqaalihii bulshada.
Waxaan ku baaqayaa in si degdeg ah dib loogu eego cashuuraha lagu muransan yahay, lana bilaabo wada-hadal dhab ah oo lala yeesho ganacsatada. Haddii codka shacabka la iska indho tiro, waxaa sii xumaan doona