05/07/2026
🇹🇭 THAILAND 2035
จากขยะอาหาร สู่อุตสาหกรรมชีวภาพมูลค่าสูง
Special Series: อุตสาหกรรมแมลงบีเอสเอฟไทย
EP.3
จากหนอนสดสู่ผลิตภัณฑ์ชีวภาพมูลค่าสูง
ประเทศไทยกำลังขาย "วัตถุดิบ" หรือกำลังสร้าง "มูลค่าเพิ่ม"?
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
📑 บทความนี้ของ UPBIO วิเคราะห์การพัฒนาอุตสาหกรรมแมลงบีเอสเอฟ (Black Soldier Fly Industry) ผ่านมุมมองการจัดการขยะอาหาร (Food Waste) เศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) และอุตสาหกรรมชีวภาพ (Bioeconomy) เพื่อสำรวจแนวทางการสร้างมูลค่าเพิ่มจากชีวมวลของประเทศไทย โดยอ้างอิงข้อมูล งานวิจัย และกรณีศึกษาระดับสากล
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Executive Summary
ใน EP.1️⃣ การสร้างอุตสาหกรรมแมลงบีเอสเอฟไม่ได้เริ่มต้นจากการสร้างฟาร์ม แต่เริ่มจากการวางรากฐานของอุตสาหกรรมทั้งระบบ
ใน EP.2️⃣ เราได้เห็นว่า อุตสาหกรรมนี้ต้องอาศัยความร่วมมือของผู้เล่นหลายภาคส่วน ตั้งแต่วัตถุดิบ พันธุกรรม มาตรฐาน การผลิต การแปรรูป ตลาด งานวิจัย ไปจนถึงนโยบายและการลงทุน
แต่เมื่อโครงสร้างพื้นฐานเริ่มมีความพร้อมแล้ว คำถามสำคัญถัดไปคือ
ประเทศไทยจะสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจจากอุตสาหกรรมนี้ได้อย่างไร
เพราะในท้ายที่สุด
“ประเทศที่สร้างมูลค่าได้มากกว่า ไม่จำเป็นต้องเป็นประเทศที่ผลิตวัตถุดิบได้มากที่สุดเสมอไป”
ประวัติของหลายอุตสาหกรรมสะท้อนให้เห็นว่า ประเทศที่เติบโตอย่างยั่งยืน มักไม่ได้แข่งขันด้วยการขายวัตถุดิบเพียงอย่างเดียว
แต่แข่งขันด้วยความสามารถในการแปรรูป พัฒนาเทคโนโลยี สร้างผลิตภัณฑ์ และเชื่อมโยงนวัตกรรมเข้าสู่ตลาด
อุตสาหกรรมแมลงบีเอสเอฟก็เช่นเดียวกัน
หากประเทศไทยหยุดอยู่เพียงการขาย "หนอนสด" หรือวัตถุดิบขั้นต้น มูลค่าที่สร้างได้จะยังมีข้อจำกัด
แต่หากสามารถพัฒนาต่อยอดไปสู่ผลิตภัณฑ์ชีวภาพที่มี
1️⃣ มาตรฐาน
2️⃣ มีคุณภาพสม่ำเสมอ
3️⃣ ตอบโจทย์ความต้องการของตลาด
อุตสาหกรรมนี้ อาจกลายเป็นหนึ่งในกลไกสำคัญของเศรษฐกิจชีวภาพ (Bioeconomy) และเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ของประเทศ
ดังนั้น คำถามของ EP.3️⃣ จึงไม่ใช่
"เราผลิตหนอนได้กี่ตันต่อปี?"
แต่คือ
"เราสามารถสร้างมูลค่าเพิ่มจากแมลงบีเอสเอฟได้มากเพียงใด?"
คำตอบของคำถามนี้ ไม่ได้อยู่ที่จำนวนฟาร์มหรือกำลังการผลิตเพียงอย่างเดียว
แต่อยู่ที่ความสามารถในการเปลี่ยนชีวมวลจากแมลงบีเอสเอฟ ให้กลายเป็น "พอร์ตผลิตภัณฑ์ชีวภาพ" (Bio-based Product Portfolio) ที่ตอบโจทย์ตลาดหลายระดับ ตั้งแต่สินค้าโภคภัณฑ์ไปจนถึงผลิตภัณฑ์ชีวภาพมูลค่าสูง
และนั่นคือจุดเริ่มต้นของแนวคิดที่ทั่วโลกกำลังให้ความสนใจมากขึ้น
“🧬BSF Biorefinery”
ซึ่งจะเป็นหัวใจของเนื้อหาในลำดับถัดไป
🐛 จาก "หนอนสด" สู่ "มูลค่าทางเศรษฐกิจ"
หลายคนเมื่อพูดถึงแมลงบีเอสเอฟ มักนึกถึง "หนอนสด" เป็นภาพแรก
มุมมองนี้ไม่ผิด แต่หากมองในระดับอุตสาหกรรม หนอนสดเป็นเพียง "จุดเริ่มต้น" ของห่วงโซ่การสร้างมูลค่า (Value Chain)
เช่นเดียวกับอ้อยที่ไม่ได้ถูกปลูกเพื่อขายลำอ้อยเพียงอย่างเดียว หรือปิโตรเลียมที่ไม่ได้ถูกขุดขึ้นมาเพื่อขายเป็นน้ำมันดิบเท่านั้น
คุณค่าที่แท้จริงของวัตถุดิบ มักเกิดขึ้นหลังจากผ่านการแปรรูป การพัฒนาเทคโนโลยี และการสร้างผลิตภัณฑ์ที่ตอบโจทย์ความต้องการของตลาด
🐛 แมลงบีเอสเอฟก็เช่นเดียวกัน แม้ว่าหนอนสดจะสามารถจำหน่ายได้โดยตรง แต่ก็ยังมีข้อจำกัดหลายประการ เช่น
1️⃣ อายุการเก็บรักษาสั้น
2️⃣ มีความชื้นสูง จึงมีต้นทุนการขนส่งต่อหน่วยค่อนข้างสูง
3️⃣ คุณภาพอาจเปลี่ยนแปลงได้ระหว่างการเก็บรักษาและการขนส่ง
4️⃣ ตลาดส่วนใหญ่ยังอยู่ใกล้แหล่งผลิต
5️⃣ การสร้างความแตกต่างของผลิตภัณฑ์ทำได้ค่อนข้างจำกัด
ข้อจำกัดเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าการจำหน่ายหนอนสดไม่ดี แต่สะท้อนว่า หากอุตสาหกรรมต้องการเติบโตในระดับประเทศหรือแข่งขันในตลาดโลก การขายหนอนสดเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ
สิ่งที่หลายประเทศกำลังทำ คือ การเปลี่ยน "ชีวมวลจากแมลง" ให้กลายเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่า เพิ่มสูงขึ้น ผ่านกระบวนการแปรรูป การควบคุมคุณภาพ และการพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้ตรงกับความต้องการของผู้ใช้ปลายทาง
เมื่อผลิตภัณฑ์มีมาตรฐานสูงขึ้น มีคุณภาพสม่ำเสมอ และสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ โอกาสในการเข้าถึงตลาดใหม่ก็เพิ่มขึ้นตามไปด้วย
ด้วยเหตุนี้ การแข่งขันของอุตสาหกรรมแมลงบีเอสเอฟในปัจจุบัน จึงไม่ได้อยู่ที่คำถามว่า
"ใครผลิตหนอนได้มากที่สุด?"
แต่อยู่ที่คำถามว่า
"ใครสามารถสร้างมูลค่าเพิ่มจากหนอนได้มากที่สุด?"
คำถามนี้เอง ทำให้หลายประเทศเริ่มเปลี่ยนวิธีคิดจาก "การผลิตแมลง" ไปสู่ “BSF Biorefinery”
BSF Biorefinery คือแนวคิดการใช้ประโยชน์จากชีวมวลของแมลงบีเอสเอฟอย่างครบวงจร เพื่อผลิตผลิตภัณฑ์ชีวภาพหลายชนิดจากวัตถุดิบเดียว
ซึ่งกำลังกลายเป็นหนึ่งในแนวคิดสำคัญของอุตสาหกรรมแมลงบีเอสเอฟในหลายประเทศ
BSF Biorefinery มองว่า แมลงบีเอสเอฟเป็น แพลตฟอร์มชีวมวล (Biomass Platform) ที่สามารถสกัด แยก และพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์หลายประเภทจากชีวมวลชุดเดียว
กล่าวอีกนัยหนึ่ง เป้าหมายของ “BSF Biorefinery” ไม่ใช่การใช้ประโยชน์จาก "บางส่วน" ของแมลง
แต่คือการสร้างคุณค่าจาก ทุกส่วนของระบบ
ตั้งแต่วัตถุดิบอินทรีย์ที่เข้าสู่กระบวนการ จนถึงผลผลิตและผลพลอยได้ที่เกิดขึ้นหลังการเลี้ยง
แนวคิดนี้สอดคล้องกับหลักการของ Circular Bioeconomy ที่พยายามใช้ทรัพยากรชีวภาพให้เกิดประโยชน์สูงสุด ลดของเสีย และเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจจากทรัพยากรเดิม
จาก “ชีวมวลของแมลงบีเอสเอฟ” สามารถต่อยอดสู่ผลิตภัณฑ์ได้หลายกลุ่ม เช่น
1️⃣ โปรตีน (Protein Ingredients)
2️⃣ น้ำมัน (BSF Oil)
3️⃣ มูลหนอนบีเอสเอฟ (Frass)
4️⃣ ปลอกดักแด้ (Pupal Exuviae)
5️⃣ ไคติน (Chitin)
6️⃣ ไคโตซาน (Chitosan)
7️⃣ สารชีวภาพออกฤทธิ์ (Bioactive Compounds)
8️⃣ วัตถุดิบชีวภาพสำหรับอุตสาหกรรมในอนาคต
สิ่งสำคัญคือ ผลิตภัณฑ์แต่ละชนิด ไม่ได้มีระดับความพร้อมเชิงพาณิชย์เท่ากัน
🏗️ บางผลิตภัณฑ์มีการผลิตและจำหน่ายในระดับอุตสาหกรรมแล้ว
🏘️ บางผลิตภัณฑ์กำลังขยายกำลังการผลิต
🧑🔬 ขณะที่บางผลิตภัณฑ์ยังอยู่ในช่วงวิจัยและพัฒนา
การแยกแยะระดับความพร้อมเหล่านี้ เป็นสิ่งสำคัญสำหรับการวางกลยุทธ์ของประเทศไทย เพราะจะช่วยให้เลือกลงทุนในจุดที่เหมาะสม ลดความเสี่ยง และสร้างมูลค่าเพิ่ม ได้อย่างเป็นขั้นตอน
🕵️ เราจะมาร่วมสำรวจว่า
ชีวมวลจากแมลงบีเอสเอฟหนึ่งหน่วย
1️⃣ สามารถต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์อะไรได้บ้าง
2️⃣ มีระดับความพร้อมเพียงใด
3️⃣ มีตัวอย่างบริษัทใดที่พัฒนาไปสู่เชิงพาณิชย์แล้ว
เพื่อให้เห็นภาพของ "ห่วงโซ่มูลค่า" ทั้งระบบอย่างเป็นรูปธรรม ไม่ใช่เพียงแนวคิดในทางทฤษฎี
🥩 1. โปรตีนจากหนอนบีเอสเอฟ (BSFL Protein)
โปรตีนเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีการพัฒนาเชิงพาณิชย์มากที่สุดของอุตสาหกรรมแมลงบีเอสเอฟในปัจจุบัน
ตลาดหลัก ได้แก่
🐟 อาหารสัตว์น้ำ
🐕 อาหารสัตว์เลี้ยง
🐓 อาหารสัตว์เศรษฐกิจ (ตามข้อกำหนดของแต่ละประเทศ)
คุณค่าของโปรตีนไม่ได้วัดเพียงปริมาณโปรตีน แต่รวมถึง
1️⃣ คุณภาพของกรดอะมิโน
2️⃣ ความสามารถในการย่อย
3️⃣ ความสม่ำเสมอของคุณภาพ
4️⃣ ความปลอดภัย
5️⃣ การตรวจสอบย้อนกลับ
6️⃣ มาตรฐานการผลิต
🌍 Industry Insight
โปรตีนจากหนอนบีเอสเอฟได้รับการพัฒนาและจำหน่ายเชิงพาณิชย์แล้วในหลายประเทศ และถือเป็นผลิตภัณฑ์หลักที่สร้างรายได้ให้กับอุตสาหกรรมในปัจจุบัน
🏢 ตัวอย่างบริษัท
Innovafeed (ฝรั่งเศส)
Protix (เนเธอร์แลนด์)
Entobel (เวียดนาม)
📈 ระดับความพร้อม : 🟢 Commercialized
🇹🇭 โอกาสของประเทศไทย
ประเทศไทยมีความพร้อมด้านอุตสาหกรรมอาหารสัตว์และอาหารสัตว์เลี้ยง รวมถึงมีวัตถุดิบอินทรีย์และขยะอาหารจำนวนมาก จึงสามารถต่อยอดสู่การผลิตโปรตีนจากหนอนบีเอสเอฟ เพื่อทดแทนโปรตีนอาหารสัตว์นำเข้าบางส่วน และเพิ่มมูลค่าให้กับขยะอาหารได้
🛢️2. น้ำมันจากหนอนบีเอสเอฟ (BSFL Oil)
น้ำมันจากหนอนบีเอสเอฟ เป็นอีกหนึ่งผลิตภัณฑ์ที่ได้รับความสนใจเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง
จุดเด่นคือ มีองค์ประกอบของกรดไขมันหลายชนิด โดยเฉพาะ “Lauric Acid” ซึ่งมีศักยภาพในการใช้งานหลายด้าน
การใช้งานที่พบในปัจจุบัน ได้แก่
1️⃣ อาหารสัตว์
2️⃣ อาหารสัตว์เลี้ยง
3️⃣ วัตถุดิบในอุตสาหกรรม Oleochemical
4️⃣ ผลิตภัณฑ์ชีวภาพบางประเภท
🌍 Industry Insight
ปัจจุบันผู้ผลิตแมลงบีเอสเอฟรายใหญ่หลายแห่งพัฒนาน้ำมันจากหนอนบีเอสเอฟ เป็นผลิตภัณฑ์เชิงพาณิชย์ควบคู่กับโปรตีน เพื่อเพิ่มมูลค่าจากชีวมวลเดียวกัน
🏢 ตัวอย่างบริษัท
Protix
Innovafeed
Entobel
📈 ระดับความพร้อม : 🟢 Commercialized
🇹🇭 โอกาสของประเทศไทย
หากสามารถพัฒนาเทคโนโลยีการสกัดและการควบคุมคุณภาพได้ น้ำมันจากหนอนบีเอสเอฟ อาจเป็นอีกหนึ่งวัตถุดิบชีวภาพ ที่ต่อยอดสู่อุตสาหกรรมอาหารสัตว์และเคมีชีวภาพได้ในอนาคต
🌱 3. มูลหนอนบีเอสเอฟ (Frass)
มูลหนอนบีเอสเอฟ หรือ Frass เป็นผลผลิตที่เกิดขึ้นควบคู่กับกระบวนการเลี้ยงหนอนบีเอสเอฟ
ในระบบเศรษฐกิจหมุนเวียน มูลหนอนบีเอสเอฟ ไม่ควรถูกมองเป็นของเสีย แต่เป็นทรัพยากรที่สามารถนำกลับเข้าสู่ภาคเกษตร
การใช้งานที่พบ ได้แก่
1️⃣ ปุ๋ยอินทรีย์
2️⃣ วัสดุปรับปรุงดิน (Soil Conditioner)
3️⃣ ผลิตภัณฑ์บำรุงดิน
🌍 Industry Insight
ผู้ผลิตแมลงบีเอสเอฟเชิงอุตสาหกรรมหลายแห่งจำหน่ายมูลหนอนบีเอสเอฟ เป็นผลิตภัณฑ์เชิงพาณิชย์สำหรับการเกษตร โดยให้ความสำคัญกับการควบคุมคุณภาพและการรับรองมาตรฐาน
🏢 ตัวอย่างบริษัท
Protix
Innovafeed
Entobel
📈 ระดับความพร้อม : 🟢 Commercialized
🇹🇭 โอกาสของประเทศไทย
ประเทศไทยมีภาคเกษตรขนาดใหญ่ หากสามารถพัฒนามาตรฐาน คุณภาพ และข้อมูลประสิทธิภาพของผลิตภัณฑ์ได้ มูลหนอนบีเอสเอฟ อาจเป็นอีกหนึ่งผลิตภัณฑ์ที่ช่วยเพิ่มมูลค่าจากระบบจัดการขยะอาหารและสนับสนุนการเกษตรอย่างยั่งยืน
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
💡 ข้อคิดสำคัญ
หากพิจารณาเฉพาะสามผลิตภัณฑ์แรก จะเห็นว่า โปรตีน น้ำมัน และมูลหนอนบีเอสเอฟ มีการพัฒนาเชิงพาณิชย์แล้วในหลายประเทศ และเป็นแหล่งรายได้หลักของอุตสาหกรรมแมลงบีเอสเอฟในปัจจุบัน
อย่างไรก็ตาม ศักยภาพของแมลงบีเอสเอฟไม่ได้หยุดอยู่เพียงเท่านี้
ยังมีผลิตภัณฑ์อีกหลายกลุ่มที่มีมูลค่าเพิ่มสูงกว่า แต่ต้องอาศัยเทคโนโลยี กระบวนการสกัด และงานวิจัยที่ซับซ้อนมากขึ้น ได้แก่
🦋 ปลอกดักแด้
🧬 ไคติน (Chitin)
🧪 ไคโตซาน (Chitosan)
⚛️ สารชีวภาพออกฤทธิ์ (Bioactive Compounds)
ผลิตภัณฑ์เหล่านี้กำลังได้รับความสนใจเพิ่มขึ้นจากภาคอุตสาหกรรมและงานวิจัยทั่วโลก และอาจเป็นกุญแจสำคัญของการสร้าง “ผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง” เพิ่มขึ้นในระยะยาวของอุตสาหกรรมแมลงบีเอสเอฟไทย
🦋 4. ปลอกดักแด้ ไคติน และไคโตซาน (Pupal Exuviae, Chitin & Chitosan)
เมื่อหนอนบีเอสเอฟเจริญเติบโต เข้าสู่ระยะดักแด้ จะเกิด “ปลอกดักแด้ (Pupal Exuviae)” ซึ่งในอดีตมักถูกมองว่าเป็น “ผลพลอยได้” หรือ “วัสดุเหลือใช้” จากกระบวนการผลิต (การเลี้ยงหนอนบีเอสเอฟ)
แต่ปัจจุบัน ปลอกดักแด้กำลังได้รับความสนใจมากขึ้น เนื่องจากเป็นแหล่งของ ไคติน (Chitin) ซึ่งสามารถนำไปแปรรูปต่อเป็น ไคโตซาน (Chitosan) ได้
ไคตินและไคโตซานเป็นพอลิเมอร์ชีวภาพ (Biopolymer) ที่มีการใช้ประโยชน์ในหลายอุตสาหกรรมมาเป็นเวลานาน โดยเฉพาะไคโตซานซึ่งเป็นสารที่สามารถนำไปพัฒนาต่อได้หลากหลาย
การประยุกต์ใช้งานที่พบ ได้แก่
🌱 ผลิตภัณฑ์ทางการเกษตร
🌾 สารเคลือบเมล็ดพันธุ์
🌿 สารกระตุ้นการเจริญของพืช
📦 บรรจุภัณฑ์ชีวภาพ (Biodegradable Packaging)
🧪 วัสดุดูดซับ (Adsorbent Materials)
🧬 วัสดุชีวภาพสำหรับงานวิจัยและอุตสาหกรรมเฉพาะทาง
อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ควรเข้าใจคือ
“ไคโตซาน” ที่จำหน่ายในตลาดโลกปัจจุบัน ส่วนใหญ่ยังผลิตจากเปลือกกุ้งและปู
การผลิตไคโตซาน จากไคตินของปลอกดักแด้ จึงยังเป็นตลาดที่กำลังพัฒนา แม้ว่าจะได้รับความสนใจเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง
🌍 Industry Insight
หนึ่งในบริษัทที่พัฒนาไคโตซานจากแมลงในเชิงพาณิชย์ คือ
🏢 Insectta (Singapore)
ซึ่งพัฒนาแนวคิด Insect Biomaterials Platform โดยนำส่วนประกอบของแมลงบีเอสเอฟ มาต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ชีวภาพมูลค่าสูง เช่น
🧪 Chitosan
🧬 Melanin
⚗️ Biomaterials อื่น ๆ
แนวทางนี้สะท้อนให้เห็นว่า แมลงบีเอสเอฟไม่ได้ถูกมองเป็นเพียงแหล่งโปรตีนอีกต่อไป แต่กำลังถูกพัฒนาให้เป็นแพลตฟอร์มสำหรับวัสดุชีวภาพ (Biomaterial Platform)
📈 ระดับความพร้อม : 🟡 Emerging Commercialization
🏢 มีบริษัทเริ่มผลิตเชิงพาณิชย์แล้ว แต่ตลาดยังมีขนาดเล็กเมื่อเทียบกับโปรตีนและน้ำมัน และยังต้องแข่งขันกับไคโตซานจากแหล่งวัตถุดิบดั้งเดิม
🇹🇭 โอกาสของประเทศไทย
ประเทศไทยเป็นหนึ่งในประเทศผู้ผลิตกุ้งรายสำคัญของโลก และมีอุตสาหกรรมไคตินและไคโตซานจากเปลือกกุ้งอยู่แล้ว
หากสามารถพัฒนาเทคโนโลยีการสกัดจากแมลงบีเอสเอฟที่มีประสิทธิภาพและแข่งขันได้ อาจช่วยเพิ่มทางเลือกของวัตถุดิบชีวภาพ และต่อยอดสู่อุตสาหกรรมวัสดุชีวภาพในอนาคต
⚛️ 5. สารชีวภาพออกฤทธิ์ (Bioactive Compounds & Functional Ingredients)
นอกเหนือจากโปรตีน ไขมัน และไคโตซานแล้ว
นักวิจัยทั่วโลกกำลังให้ความสนใจกับ สารชีวภาพออกฤทธิ์ (Bioactive Compounds) ที่พบในแมลงบีเอสเอฟเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง
สารกลุ่มนี้ไม่ได้ถูกใช้เป็นแหล่งพลังงานหรือโปรตีนโดยตรง
แต่มีศักยภาพในการสร้างคุณสมบัติเฉพาะให้กับผลิตภัณฑ์
ตัวอย่างสารที่กำลังศึกษา ได้แก่
🧬 เปปไทด์ต้านจุลชีพ (Antimicrobial Peptides)
🛡️ โมเลกุลที่เกี่ยวข้องกับภูมิคุ้มกันของแมลง
🧪 กรดไขมันเฉพาะชนิด
🔬 สารชีวภาพจากกระบวนการย่อยสลาย
⚗️ Functional Ingredients สำหรับอุตสาหกรรมชีวภาพ
สารเหล่านี้ได้รับความสนใจจากหลายสาขา ทั้งด้าน
1️⃣ 🐓 อาหารสัตว์
2️⃣ ⚗️ วัสดุชีวภาพ
3️⃣ 🧫 ชีวเทคโนโลยี
อย่างไรก็ตาม ยังไม่ควรสรุปว่า สารชีวภาพเหล่านี้เป็นตลาดเชิงพาณิชย์ขนาดใหญ่ในปัจจุบัน
เพราะส่วนใหญ่ยังอยู่ในช่วงการวิจัย การพัฒนากระบวนการผลิต และการประเมินความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์
🌍 Industry Insight
ปัจจุบันหลายมหาวิทยาลัย บริษัทเทคโนโลยีชีวภาพ และสตาร์ทอัพในยุโรป เอเชีย และอเมริกาเหนือ กำลังศึกษาการใช้ Bioactive Compounds จากแมลงบีเอสเอฟ
แต่การพัฒนายังอยู่ในระดับ R&D และ Early Commercial Development เป็นส่วนใหญ่ และยังไม่มีผู้เล่นรายใดครองตลาดในระดับเดียวกับตลาดโปรตีนจากแมลง
📈 ระดับความพร้อม : 🟠 Research & Early Commercial Development
🇹🇭 โอกาสของประเทศไทย
ประเทศไทยมีความได้เปรียบด้านมหาวิทยาลัย สถาบันวิจัย และบุคลากรด้านชีววิทยา เคมี และเทคโนโลยีชีวภาพ
หากสามารถเชื่อมโยงงานวิจัยกับภาคอุตสาหกรรมได้อย่างต่อเนื่อง กลุ่มสารชีวภาพออกฤทธิ์อาจกลายเป็นหนึ่งในพื้นที่สร้างนวัตกรรมและทรัพย์สินทางปัญญา (Intellectual Property) ของประเทศในระยะยาว
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
💡 ข้อคิดสำคัญ
หากเรียงตามระดับความพร้อมของตลาดในปัจจุบัน จะเห็นภาพที่ชัดเจนว่า
🟢 Commercialized
1️⃣ โปรตีนจากแมลง
2️⃣ น้ำมันจากแมลง
3️⃣ มูลหนอนบีเอสเอฟ
🟡 Emerging Commercialization
1️⃣ ไคติน
2️⃣ ไคโตซาน
3️⃣ วัสดุชีวภาพจากแมลง
🟠 Research & Early Commercial Development
1️⃣ Bioactive Compounds
2️⃣ Functional Ingredients
3️⃣ ชีวโมเลกุลเฉพาะทาง
สิ่งนี้สะท้อนว่า อุตสาหกรรมแมลงบีเอสเอฟ ไม่ได้มีเส้นทางการสร้างมูลค่าเพียงเส้นเดียว แต่มี
"ลำดับขั้นของการเพิ่มมูลค่า"
ที่ต้องอาศัยความพร้อมด้านเทคโนโลยี มาตรฐาน และตลาดแตกต่างกัน
และเมื่อเข้าใจลำดับขั้นเหล่านี้แล้ว คำถามสำคัญถัดไปจึงไม่ใช่
"ผลิตอะไรได้บ้าง"
แต่คือ
"ผลิตภัณฑ์ใดสร้างมูลค่าทางธุรกิจได้จริง"
ซึ่งผลิตภัณฑ์ชีวภาพแต่ละชนิด มีระดับมูลค่าและระดับความพร้อมเชิงพาณิชย์แตกต่างกัน
แต่สิ่งที่กำหนดความสำเร็จของอุตสาหกรรม ไม่ใช่เพียงความสามารถในการผลิต
หากเป็น “ความสามารถในการเปลี่ยนผลิตภัณฑ์เหล่านั้นให้กลายเป็นธุรกิจที่แข่งขันได้อย่างยั่งยืน”
กล่าวอีกนัยหนึ่ง
“Value Creation” และ “Value Capture” เป็นคนละเรื่อง
“การสร้างผลิตภัณฑ์ได้” เป็นเพียงจุดเริ่มต้น แต่
“การสร้างผลตอบแทนทางธุรกิจอย่างต่อเนื่อง”
คือ สิ่งที่ทำให้อุตสาหกรรมเติบโตได้จริง
📊 มูลค่า (Value) แตกต่างจาก กำไร (Profit)
ในทางธุรกิจ
ผลิตภัณฑ์ที่มีราคาสูงที่สุด ไม่ได้หมายความว่าจะสร้างกำไรได้มากที่สุดเสมอไป
ในหลายกรณี ผลิตภัณฑ์ชีวภาพมูลค่าสูง ต้องแลกมาด้วย
1️⃣ การลงทุนด้านงานวิจัย
2️⃣ เครื่องจักรเฉพาะทาง
3️⃣ กระบวนการสกัดที่ซับซ้อน
4️⃣ ห้องปฏิบัติการ
5️⃣ การควบคุมคุณภาพ
6️⃣ มาตรฐานและการรับรอง
7️⃣ การขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์
8️⃣ ระยะเวลาพัฒนาตลาด
หากต้นทุนทั้งหมดสูงกว่ามูลค่าที่ตลาดยอมรับ
ผลิตภัณฑ์นั้นก็อาจยังไม่สามารถสร้างธุรกิจที่ยั่งยืนได้
ด้วยเหตุนี้ บริษัทชั้นนำของโลกจึงไม่ได้พิจารณาเพียงว่า
"ผลิตอะไรได้"
แต่พิจารณาว่า
"ผลิตอะไรแล้วตลาดต้องการ และธุรกิจสามารถสร้างผลตอบแทนได้อย่างยั่งยืน"
🧩 คุณค่าที่แท้จริง เกิดจากทั้งระบบ
ผลิตภัณฑ์ชีวภาพหนึ่งชนิด จะสร้างมูลค่าได้เต็มศักยภาพ เมื่อองค์ประกอบสำคัญหลายด้าน ทำงานร่วมกัน ได้แก่
✅ วัตถุดิบที่มีคุณภาพและสม่ำเสมอ
✅ เทคโนโลยีการผลิตที่เหมาะสม
✅ มาตรฐานและการรับรอง
✅ การควบคุมคุณภาพ
✅ ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ที่น่าเชื่อถือ
✅ การตรวจสอบย้อนกลับ
✅ ทรัพย์สินทางปัญญา (Intellectual Property)
✅ ความเชื่อมั่นของตลาด
✅ ต้นทุนที่แข่งขันได้
✅ การผลิตได้อย่างสม่ำเสมอในระดับอุตสาหกรรม
หากองค์ประกอบใดองค์ประกอบหนึ่งยังขาด
การสร้างมูลค่าเพิ่มก็อาจหยุดอยู่เพียงระดับแนวคิด แม้ว่าผลิตภัณฑ์นั้นจะมีศักยภาพทางวิทยาศาสตร์สูงเพียงใดก็ตาม
🌍 Industry Insight
เมื่อศึกษากรณีของบริษัทแมลงบีเอสเอฟระดับโลก จะพบรูปแบบที่คล้ายกันอย่างน่าสนใจ
บริษัทที่เติบโตอย่างต่อเนื่อง ไม่ได้พึ่งพาผลิตภัณฑ์เพียงชนิดเดียว แต่พัฒนา Product Portfolio จากชีวมวลชุดเดียวกัน เช่น
🥩 โปรตีน
🛢️ น้ำมัน
🌱 มูลหนอนบีเอสเอฟ
🧬 วัสดุชีวภาพ
⚗️ ผลิตภัณฑ์เฉพาะทาง
แนวทางนี้ช่วยให้สามารถ
1️⃣ กระจายความเสี่ยงของธุรกิจ
2️⃣ เพิ่มรายได้จากชีวมวลเดียวกัน
3️⃣ ลดของเสียจากกระบวนการผลิต
4️⃣ เพิ่มความสามารถในการแข่งขันในระยะยาว
นี่คือหัวใจของแนวคิด BSF Biorefinery
ซึ่งไม่ได้มุ่งผลิต "สินค้า" แต่มุ่งสร้าง ระบบการใช้ประโยชน์จากชีวมวลให้เกิดคุณค่าสูงสุด
🇹🇭 Thailand Insight
หากมองจากบริบทของประเทศไทย คำถามสำคัญอาจไม่ใช่
"ประเทศไทยควรผลิตผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าสูงที่สุดหรือไม่?"
แต่ควรถามว่า
"ประเทศไทยควรเริ่มสร้างมูลค่าเพิ่มจากผลิตภัณฑ์ใดก่อน?"
เพราะแต่ละผลิตภัณฑ์ต้องใช้
1️⃣ เทคโนโลยี
2️⃣ บุคลากร
3️⃣ เงินลงทุน
4️⃣ มาตรฐาน
5️⃣ ตลาด
ในระดับที่แตกต่างกัน
การเริ่มต้นจากผลิตภัณฑ์ ที่มีตลาดรองรับอยู่แล้ว และค่อยต่อยอดสู่ผลิตภัณฑ์ที่ซับซ้อนขึ้น อาจเป็นแนวทางที่ช่วยลดความเสี่ยง และสร้างฐานอุตสาหกรรมให้แข็งแรงกว่า
ดังนั้น การแข่งขันของประเทศไทยในอนาคต อาจไม่ได้อยู่ที่การผลิต "ให้มากที่สุด"
แต่อยู่ที่การเลือกสร้าง "มูลค่าเพิ่ม" ในจุดที่เหมาะสมที่สุดของห่วงโซ่อุตสาหกรรม
💡 Executive Insight
บทเรียนสำคัญของ EP.3 ไม่ใช่เพียงว่า
"แมลงบีเอสเอฟสามารถผลิตอะไรได้บ้าง"
แต่คือ
"มูลค่าของอุตสาหกรรม ไม่ได้เกิดจากสิ่งที่ผลิตได้
หากเกิดจากสิ่งที่ตลาดยอมรับ และสิ่งที่ผู้ประกอบการสามารถสร้างคุณค่าได้อย่างต่อเนื่อง"
เมื่อเข้าใจหลักคิดนี้แล้ว คำถามสุดท้ายจึงไม่ใช่เรื่องของ "ผลิตภัณฑ์"
แต่เป็นคำถามระดับประเทศว่า
“ประเทศไทยควรวางตำแหน่งตัวเองอย่างไร เพื่อสร้างความได้เปรียบในการแข่งขันของอุตสาหกรรมแมลงบีเอสเอฟในระยะยาว”
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
☄️ Executive Reflection
มูลค่าที่แท้จริงไม่ได้อยู่ที่ "สิ่งที่ผลิต"
เมื่อศึกษาพัฒนาการของอุตสาหกรรมแมลงบีเอสเอฟในหลายประเทศ จะพบรูปแบบที่คล้ายกัน
บริษัทที่สามารถเติบโตได้อย่างต่อเนื่อง ไม่ได้แข่งขันกันด้วยการผลิต "หนอนสด" ให้ได้มากที่สุด
แต่แข่งขันกันด้วยความสามารถในการสร้าง ผลิตภัณฑ์ที่ตลาดยอมรับ และ สร้างมูลค่าเพิ่มจากชีวมวลได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ลูกค้าไม่ได้ตัดสินใจซื้อเพียงเพราะผลิตภัณฑ์มาจากแมลงบีเอสเอฟ
แต่ให้ความสำคัญกับปัจจัยที่สำคัญกว่า ได้แก่
1️⃣ คุณภาพที่สม่ำเสมอ
2️⃣ ความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์
3️⃣ มาตรฐานการผลิต
4️⃣ ระบบตรวจสอบย้อนกลับ
5️⃣ ประสิทธิภาพในการใช้งาน
6️⃣ ความมั่นใจในการจัดส่งและการผลิตอย่างต่อเนื่อง
นี่คือเหตุผลที่ หลายบริษัทลงทุนอย่างต่อเนื่องในด้าน เทคโนโลยีการแปรรูป การควบคุมคุณภาพ งานวิจัย และการพัฒนาผลิตภัณฑ์ มากกว่าการเพิ่มกำลังการผลิตเพียงอย่างเดียว
ตัวอย่างเช่น
1️⃣ Insectta (Singapore) พัฒนาไคโตซานและผลิตภัณฑ์ชีวภาพจากแมลงบีเอสเอฟในระดับเชิงพาณิชย์
2️⃣ Innovafeed (France) มุ่งพัฒนาโปรตีนและน้ำมันจากหนอนบีเอสเอฟ สำหรับอุตสาหกรรมอาหารสัตว์และอาหารสัตว์น้ำ พร้อมลงทุนในระบบการผลิตระดับอุตสาหกรรม
3️⃣ Protix (Netherlands) พัฒนาผลิตภัณฑ์หลายกลุ่มจากแมลงบีเอสเอฟ ทั้งโปรตีน น้ำมัน และปุ๋ยอินทรีย์ ภายใต้ระบบการผลิตและมาตรฐานที่เชื่อมโยงกัน
แม้แต่บริษัทเหล่านี้ก็ไม่ได้สร้างธุรกิจจาก "ผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง" เพียงชนิดเดียว แต่พัฒนา พอร์ตผลิตภัณฑ์ (Product Portfolio) ที่ตอบโจทย์ตลาดหลายกลุ่ม พร้อมบริหารคุณภาพ มาตรฐาน และต้นทุนไปพร้อมกัน
กล่าวอีกนัยหนึ่ง
อุตสาหกรรมแมลงบีเอสเอฟไม่ได้แข่งขันกันที่
"ใครผลิตได้มากกว่า"
แต่แข่งขันกันที่
"ใครสามารถสร้างคุณค่าที่ตลาดยอมรับได้มากกว่า"
และนี่คือจุดเปลี่ยนสำคัญจากธุรกิจฟาร์ม ไปสู่อุตสาหกรรมชีวภาพ
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
📌 5 ข้อสรุปสำคัญ
“หนอนสด” เป็นเพียงจุดเริ่มต้นของห่วงโซ่มูลค่า ไม่ใช่ปลายทางของการสร้างอุตสาหกรรม
แนวคิด BSF Biorefinery เปลี่ยนแมลงบีเอสเอฟจาก "วัตถุดิบ" ไปสู่ “แหล่งผลิตผลิตภัณฑ์ชีวภาพหลายกลุ่ม” เช่น โปรตีน น้ำมัน มูลหนอนบีเอสเอฟ ไคติน ไคโตซาน และสารชีวภาพออกฤทธิ์
ผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง ไม่ได้หมายความว่าจะสร้างกำไรสูงเสมอไป แต่ต้องมีเทคโนโลยี มาตรฐาน ต้นทุนที่แข่งขันได้ และตลาดรองรับ
มูลค่าที่แท้จริงของอุตสาหกรรม ไม่ได้เกิดจาก “การผลิตให้ได้มากที่สุด” แต่เกิดจาก “ความสามารถในการแปรรูป พัฒนาผลิตภัณฑ์ และสร้างความเชื่อมั่นให้กับตลาด”
ประเทศที่สามารถใช้ประโยชน์จากชีวมวลได้อย่างครบวงจร และสร้างผลิตภัณฑ์ที่ตอบโจทย์ตลาดหลายระดับ จะมีโอกาสสร้างความสามารถในการแข่งขันได้ในระยะยาว
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔜 ส่งต่อสู่ EP.4️⃣
เมื่อเข้าใจแล้วว่า มูลค่าที่แท้จริงของอุตสาหกรรมแมลงบีเอสเอฟไม่ได้อยู่ที่การขายหนอนสดเพียงอย่างเดียว
คำถามสำคัญถัดไปคือ
ประเทศไทยควรวางตำแหน่งของตนเองอย่างไร
หากต้องการก้าวสู่ ศูนย์กลางอุตสาหกรรมแมลงบีเอสเอฟของอาเซียน
เพราะการเป็น "ผู้ผลิต" และการเป็น "ผู้นำอุตสาหกรรม" ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน
การก้าวสู่ “ศูนย์กลางของภูมิภาค” ต้องอาศัยมากกว่าฟาร์ม โรงงาน หรือผลิตภัณฑ์ แต่ต้องมี
วิสัยทัศน์ โครงสร้างพื้นฐาน นโยบาย การลงทุน และความร่วมมือที่เชื่อมโยงทั้งระบบ
พบกับ EP.4️⃣
ประเทศไทยจะก้าวสู่ศูนย์กลางอุตสาหกรรมแมลงบีเอสเอฟของอาเซียนได้อย่างไร?
วันพฤหัสบดีที่ 9 กรกฎาคม 2569
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
📚 แหล่งอ้างอิง (References)
องค์กรระหว่างประเทศ
Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)
United Nations Environment Programme (UNEP)
Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)
World Bank
World Economic Forum (WEF)
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)
European Commission
International Platform of Insects for Food and Feed (IPIFF)
งานวิจัยและสถาบันวิชาการ
Wageningen University & Research (Netherlands)
CIRAD (France)
งานวิจัยด้าน Black Soldier Fly Bioconversion
งานวิจัยด้าน Insect Protein
งานวิจัยด้าน Insect Oil
งานวิจัยด้าน Frass
งานวิจัยด้าน Chitin
งานวิจัยด้าน Chitosan
งานวิจัยด้าน Bioactive Compounds from Black Soldier Fly
ตัวอย่างบริษัทและกรณีศึกษาเชิงอุตสาหกรรม
Protix (Netherlands)
Innovafeed (France)
Entobel (Vietnam)
Insectta (Singapore)
Sentara (Malaysia)
กรณีศึกษาบริษัทอุตสาหกรรมแมลงที่เปิดเผยต่อสาธารณะ
หมายเหตุ: การยกตัวอย่างบริษัทมีวัตถุประสงค์เพื่ออธิบายพัฒนาการของอุตสาหกรรม ไม่ใช่การรับรองหรือแนะนำผลิตภัณฑ์ของบริษัทใดบริษัทหนึ่ง
@แฟนตัวยง
