13/09/2026
SİNOP’UN DEĞERLERİ
Sinop Köylerinde Basma Şalvar Geleneği
Sinop’un köylerinde kadınların günlük yaşamında basma şalvar, geçmişin en tanıdık ve en işlevsel giysilerinden biriydi.
Renkli, çiçekli ve desenli basma kumaşlardan dikilen bu şalvarlar; bol kesimi, rahatlığı ve hareket kolaylığı sayesinde köy yaşamına çok uygundu. Ev işlerinde, tarlada, bahçede ve günlük yaşamın her alanında kadınların vazgeçilmez giysilerinden biri olarak kullanılırdı.
Yöresel kaynaklarda şalvarın bazı biçimleri “paça” veya “üzer donu” adıyla da geçmektedir. Özellikle geleneksel kıyafet tariflerinde paça; bol, büzgülü ve şalvar biçiminde bir alt giysi olarak anlatılır. Ancak köy yaşamının daha yakın dönem hafızasında basma şalvar adı oldukça güçlüdür.
Basma şalvarlar çoğunlukla geniş dikilir, bel kısmı uçkurla ya da daha sonraki dönemlerde lastikle toplanırdı. Paçaları ise büzülerek bileğin üzerinde dururdu. Yazlık olanlar daha ince kumaşlardan, kışlık olanlar ise daha kalın basma veya pazen türü kumaşlardan hazırlanabilirdi.
Kullanılan kumaşlar da başlı başına bir kültürdü.
Çiçekli basmalar, küçük desenli kumaşlar, koyu zemin üzerine renkli motifler ve canlı renkler Sinop köy kadınlarının günlük giyiminde sık görülürdü. Kumaş seçimi yalnızca zevke değil; yaşa, mevsime ve kullanım yerine göre de değişirdi.
Günlük yaşamda daha sade desenler tercih edilirken, bayramlarda, düğünlerde ve özel günlerde daha canlı, gösterişli basmalardan dikilmiş şalvarlar giyilebilirdi.
Şalvar çoğu zaman gömlek, göynek, yelek, hırka, önlük veya peştamalla tamamlanırdı. Bele kuşak bağlanan örnekler de bulunurdu. Böylece kadın kıyafeti tek bir parçadan değil, birbirini tamamlayan yöresel giysilerden oluşurdu.
Sinop’un her ilçesinde ve her köyünde aynı biçimde şalvar giyildiğini söylemek doğru olmaz. Boyabat, Ayancık, Türkeli, Dikmen, Gerze ve diğer yörelerde kumaş, başlık, önlük, göynek ve şalvar kullanımında farklılıklar görülürdü.
Ancak ortak olan bir şey vardı:
Basma şalvar, Sinop köy kadınının günlük hayatının içindeydi.
Bu giysi yalnızca bir moda unsuru değildi. Köy kadınının çalışma biçimine, yaşam şartlarına ve ihtiyaçlarına göre şekillenmişti. Bol oluşu hareket kolaylığı sağlıyor, dayanıklı kumaşları uzun süre kullanılmasına imkân veriyordu.
Bugün eski köy fotoğraflarına baktığımızda, ninelerimizin ve annelerimizin üzerinde gördüğümüz çiçekli basma şalvarlar aslında bize bir dönemin yaşam biçimini anlatıyor.
Bir basma şalvarın içinde tarlaya giden kadın da vardı, evinin önünde oturan da; bayram sabahı hazırlanan da, komşusuna giden de.
Bu nedenle basma şalvar yalnızca geçmişte giyilmiş bir kıyafet değildir.
Sinop köy kadınının emeğini, sadeliğini, üretkenliğini ve gündelik hayatını anlatan kültürel bir hatıradır.
Bugün bu giysiler giderek daha az görülse de aile albümlerinde, eski sandıklarda ve köy hafızasında yaşamaya devam ediyor.
Unutulmaması gereken de tam olarak budur.
Çünkü bazen bir şehrin kültürü büyük yapılarda değil; bir köy kadınının üzerindeki çiçekli basma şalvarda saklıdır.
Nermin Aydın – SİNOP Dergisi
