06/24/2026
Vùng Kỷ Niệm
Tác giả: Nguyễn Diệu Anh Trinh
----------
Bây giờ thì khó có cơ hội để ngồi cùng Ba nói chuyện ngày nay hay nhắc lại chuyện ngày xưa … bởi tai Ba không còn nghe rõ, mắt Ba đã mờ, chân đã yếu, tay run run và tâm trí cũng không còn minh mẫn như trước.
Ba, từ một người đàn ông đúng chất Quảng Nam ngày nào … ăn to nói lớn … bây giờ là một cụ già ngơ ngẩn, im lìm. Nghĩ đến Ba là nghĩ đến một vùng trời kỷ niệm. Quá khứ rất đẹp hiện về trong tôi là những ngày còn bé thơ được Ba chở về quê nội bằng chiếc xe gắn máy Puch của Đức, một loại xe nổi tiếng cùng thời với dòng Goebel vào thập niên 1960.
Quê nội tôi là làng Bảo An, huyện Điện Bàn Quảng Nam, một làng quê trù phú và rất đẹp. Khi chạy vào con đường làng, Ba hay dừng xe lại để chỉ cho hai anh em tôi thấy tận mắt những rẫy đậu phộng, ruộng lúa, rẫy bắp… Ba giới thiệu từng ông bà, vai vế trong họ hàng và giải thích cặn kẽ mối quan hệ bà con để chúng tôi ghi nhớ.
Mỗi mùa đông, khi làng quê bị lũ lụt, Ba không những kêu gọi bà con, hàng xóm quyên góp áo quần để chở về cứu trợ mà còn nhắc nhở Má tôi chia sẻ bớt áo quần đang còn dùng của các con cho trẻ em vùng bị nạn. Bằng những việc làm giản dị ấy, Ba đã dạy cho chúng tôi bài học về đạo đức làm người và tinh thần tương thân tương trợ.
Khi tôi trúng tuyển vào lớp sáu trường Nữ trung học Đà Nẵng, Ba chở tôi đi lòng vòng các công trường nơi Ba làm việc để khoe với mọi người: Đứa con gái lớn vừa đậu vào trường công. Lúc ấy, tôi mắc cở lắm nhưng cũng vui vui vì thấy nụ cười hãnh diện của Ba. Sau đó, cha con ghé vào hàng sinh tố trước Nhà Thờ Tin Lành; đó là lần đầu tiên trong đời tôi được uống một ly sinh tố xoài, một kỷ niệm nhỏ nhưng theo tôi đến tận hôm nay.
Chiến tranh tàn khốc nhiều năm nhưng anh em chúng tôi may mắn không biết đến nỗi khổ, vì thời gian ấy Ba Má làm ăn khá giả. Ba xây được căn nhà mặt tiền khá đồ sộ và đầy đủ tiện nghi. Lễ tân gia chưa nguội thì “trời đất nổi cơn gió bụi”. Cùng điêu tàn theo vận nước, gia đình tôi lâm vào cảnh tang thương. Năm đó tôi 16 tuổi. Ba bị bắt vào tù, ba năm sau mới được lưu dung. Ba vào tù cũng đồng nghĩa với tương lai của tám đứa con mịt mờ như bóng đêm.
Tôi theo người bà con vào Sài gòn tìm đường vượt biên. Thất bại, tôi trở về sau trận sốt thương hàn… đầu không còn cọng tóc! Mấy tháng sau, tôi theo Má đi thăm Ba ở trại tù Tiên Lãnh. Nước mắt tôi rơi khi thấy Ba mặc bộ đồ tù, khép nép trước cán bộ. Ba lôi từ trong ba lô ra một mớ lá cây, xin phép cán bộ rồi nhẹ nhàng nói với tôi: “Con đem mớ lá Ngủ Gia Bì này về nấu nước uống, tóc sẽ mọc xanh lại”. Rồi Ba than: “Con gái mà, không có tóc… coi ra chi?” Ánh mắt ái ngại của Ba theo tôi suốt đoạn đường về.
Rồi… hoàn cảnh éo le, tôi trở thành người mẹ đơn thân, nuôi đứa con gái nhỏ với hai bàn tay trắng. Ba chưa từng biết tên, chứ đừng nói đến chuyện gặp mặt chàng rể đầu. Ngày tôi lên thăm Ba trước mùa đông năm 1986, tôi mang theo tấm hình tôi ẳm đứa con gái bụ bẫm. Ba xem tấm hình và nói với tôi: “Vợ chồng sống được với nhau ngoài ân tình còn phải có duyên nợ; khi con không thay đổi được hoàn cảnh thì con hãy tự thay đổi suy nghĩ của mình. Gắng nuôi dạy đứa con cho nên người”.
Ba tuyệt nhiên không tỏ vẻ thất vọng hay thắc mắc gì về đứa cháu nhỏ không có quê nội trong tấm hình. Tôi đặt tên bé là Anh Thư, Ba đề nghị là Thiên Thư (Sách Trời), vì cho rằng số Trời đã định.
Lúc con gái tôi được năm tuổi, Ba vẫn còn trong tù. Bên ngoài xôn xao có chương trình bảo trợ nhân đạo của chính phủ Hoa Kỳ, áp dụng cho các tù nhân cải tạo. Một ngày giáp Tết, hai mẹ con tôi đang ở tiệm cắt tóc. Trong lúc chờ đợi, tôi ngồi nhìn bâng quơ ra đường thì thấy một cụ ông vai ba lô đứng lơ ngơ nhìn số nhà. Trông ông giống một người thiểu số lưu lạc xuống thành phố. Tôi bước ra định lên tiếng giúp ông thì… Ôi Trời, đó chính là Ba tôi!
Từ trại giam Tiên Lãnh Ông được thả về đợt cuối cùng của năm 1988. Vì nhà cũ bị tịch thu nên ông phải tự dò đường tìm về địa chỉ mới. Hai mẹ con tôi mừng rơi nước mắt. Thế là không cần cắt tóc ăn Tết, chúng tôi hí hửng dắt ông về nhà. Tôi nhớ mãi cảm giác lâng lâng như bay lên mây. Về đến đầu xóm, tôi khoe hết người này đến người khác: “Ba con về rồi!, Ba con được về rồi!”. Một niềm vui thật hy hữu, con gái tôi lần đầu gặp ông ngoại đã nắm tay ông tung tăng.
Ba về ngay lập tức hòa nhập vào cuộc sống gian khổ của cả nhà. Sáng sớm Ba chở Má lên bến xe đi buôn, đưa đón các cháu đi học, lại xin làm những công việc lao động nặng nhọc để giúp Má vực gia đình qua cơn đói khổ, giúp tôi nuôi đứa con gái thiếu tình phụ tử của mình. Ba yêu thương, chăm sóc các cháu nội ngoại như nhau. Ba về, chúng tôi như “chim có tổ, nhà có tông”.
Vài năm sau, Ba làm hồ sơ định cư. Đúng ra không có tên tôi, nhưng Ba vẫn làm liều và nói: “Nếu con đi được thì tốt, còn không thì đừng buồn vì đó là quy định, qua đó ổn định Ba sẽ bảo lãnh hai mẹ con ngay”. Nhờ sự tỉ mỉ, cẩn thận và những lời dặn dò của Ba, tôi và con gái nhỏ 10 tuổi chỉ sau vài câu phỏng vấn đã may mắn được chấp thuận vô điều kiện mà không cần bổ sung hồ sơ gì cả. Năm 36 tuổi, tôi và con lên đường định cư cùng Ba và ba đứa em còn độc thân.
Những ngày tháng đầu cùng cả nhà lo ổn định cuộc sống, Ba vừa làm cha vừa làm mẹ, vừa làm ông ngoại vừa làm bà ngoại. Tôi đi làm mỗi ngày 12 tiếng, không nghỉ chủ nhật. Cả nhà cố gắng dành dụm để mua căn nhà nhỏ. Đêm nào tôi cũng về lúc một giờ sáng, ngủ chợp mắt vài tiếng rồi dậy lúc 7 giờ nấu ăn. Mỗi lần tôi đi tắm, Ba đã ủi sẵn bộ quần áo đặt trước cửa phòng. Mấy cha con đùm bọc nhau. Con gái tôi đi học có Ba ở nhà chăm nom. Chỉ sau ba năm cật lực, chúng tôi đã mua được căn nhà mới có ba phòng ngủ.
Sau đó, Ba khuyến khích các con nộp đơn xin phỏng vấn công dân Hoa Kỳ. Ba là người đầu tiên làm hồ sơ và nói: “Không phải để có quyền lợi mà mình còn nên đóng góp trách nhiệm cho quê hương thứ hai này”. Thấy chúng tôi rề rà, Ba lấy tiền dành dụm từ mấy năm qua đưa cho tôi và em gái đóng lệ phí.
Ba tôi là người rất kỹ lưỡng, từ việc nhỏ đến việc lớn, am hiểu triết lý nhà Phật nên Ba sống rất nhẹ nhàng và bao dung. Ba thường nói: “Chuyện gì cũng có thể thay đổi. Bỏ qua được thì nên quên bớt cho nhẹ lòng”.
Cho đến bây giờ, khi tôi đã là bà ngoại, Ba chưa bao giờ hỏi tôi một câu, một chữ về người cha vắng mặt của đứa con gái tôi.
Kỷ niệm với Ba bàng bạc, trải dài theo dòng đời của tôi. Tôi học ở Ba rất nhiều qua những gì Ba suy nghĩ và hành động. Ba đã ảnh hưởng rất nhiều đến nhân sinh quan của tôi. Có lẽ trong đàn con tám đứa của Ba thì tôi chỉ xa cách Ba khoảng thời gian Ba ở tù mà thôi. Đôi khi tôi cảm thấy mình may mắn có nhiều tính cách thật giống Ba. Bởi trong lòng tôi Ba mãi là thần tượng.
Bây giờ thì không còn cùng Ba ngồi xem các giải túc cầu, các chương trình văn nghệ hay đọc chung với Ba những cuốn sách hay. Không còn có thể hỏi ý kiến của Ba chuyện lớn chuyện nhỏ. Không còn tự tay mình nấu cho Ba những món mà Ba hay nhắc đến, cũng không còn đưa Ba đi chơi đây đó…
Bây giờ không còn cùng Ba ngồi biên tập, sửa lỗi chính tả cho Đặc san Sông Thu QNĐN hay đi dự Hội đồng hương hằng năm …
Ba bây giờ sống lặng lẽ như một chiếc bóng. Con cháu nói gì cũng không cần nghe, không cần biết. Ba sống rất vô tư, hiền lành, không rầy rà, không hờn trách, không ham muốn gì từ tiền bạc đến ăn uống.
Người đàn ông lơ ngơ bây giờ… thời thanh niên đã khiến Má tôi từ hôn, trả lễ một công tử nhà địa chủ để về làm bà “Bộ trưởng Bộ nội trợ” cho ông. Người đàn ông này thuở mới trên ba mươi đã có 3 căn nhà xây ở thành phố Đà Nẵng, sự nghiệp vững vàng. Đến 45 tuổi làm cha của đàn con 8 đứa, sự nghiệp thăng tiến… Rồi năm 49 tuổi thì vào tù, trắng tay.
Tôi nhìn Ba mà không khỏi ngẫm nghĩ: “vô thường” chính là đây. Thông thái, siêng năng, cần mẩn ngày nào giờ ngơ ngác như trẻ con. Nhà cao cửa rộng, quyền lực … bây giờ không thiết tha gì nữa. Cuộc đời sắc sắc không không. Có đó rồi mất đó! Tôi biết, người như Ba không bao giờ đòi hỏi con cháu phải thể hiện tình thương. Tình cảm của Ba đổ xuống không điều kiện, vô bờ bến. Tuy nhiên, khi nhìn thấy đôi mắt thờ ơ, vô hồn của Ba tôi cũng cảm thấy đau lòng.
May mắn và hạnh phúc của chúng tôi là Ba Má vẫn còn khỏe mạnh, đi đứng tuy chậm chạp nhưng không hề làm phiền đến con cháu. Dĩ nhiên người già có những cái chướng, và thường không chịu thay đổi. Là con cái, chúng tôi nghĩ đến công ơn sinh thành dưỡng dục, nên biết cách chịu đựng. Đó vừa là lòng biết ơn, vừa là tấm gương cho con cháu. Cha mẹ già như chuối chín cây, còn bao nhiêu ngày để mà hờn trách hay chống báng.
Suốt đời Ba tôi, ngoài trách nhiệm của một người dân tốt, Ba sống vì vợ con và đàn cháu nhỏ. Ba là người có đủ tư cách để những đứa con, đứa cháu luôn hãnh diện mỗi khi nhắc đến tên Ba.
Và tôi, đứa con gái lớn có nhiều kỷ niệm với Ba. Thuở bé tôi chỉ là may mắn khi thấy được nụ cười hãnh diện của Ba năm tôi 12 tuổi. Nay đầu hai màu tóc, tôi biết mình chưa thật sự làm điều gì để Ba mãn nguyện. Tôi vẫn là đứa con có những lỗi lầm, nhưng tôi tin chắc mình chưa đến nỗi khiến Ba phải thất vọng.
Cảm ơn Ba, một cuốn sách hay mà con muốn được đọc suốt đời này. Cám ơn những gì Ba đã trải qua, đã chịu đựng vì gia đình mình. Cảm ơn cả vùng trời kỷ niệm của Ba và con gái.
Thương và tri ân Ba.
------------
Trẻ 978 Ngày 19 tháng 6 - 2026
