04/06/2026
Bệnh tay chân miệng (HFMD) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus gây ra, rất phổ biến ở trẻ nhỏ (đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi). Bệnh có khả năng lây lan nhanh thành dịch và nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não hay viêm cơ tim.
Dưới đây là cẩm nang chi tiết về nguyên nhân, cách nhận biết dấu hiệu và phương pháp phòng bệnh hiệu quả bảo vệ sức khỏe cho trẻ.
1. Nguyên nhân gây bệnh và con đường lây lan
Bệnh tay chân miệng không do vi khuẩn gây ra mà thủ phạm chính là nhóm Enterovirus (virus đường ruột). Trong đó, hai chủng thường gặp nhất bao gồm:
Coxsackievirus A16: Chủng này phổ biến nhất, thường gây ra các triệu chứng ở thể nhẹ, ít biến chứng và trẻ có thể tự bồi bổ, tự khỏi sau 7 đến 10 ngày.
Enterovirus 71 (EV71): Đây là chủng nguy hiểm. Nó nguy hiểm vì khả năng tấn công vào hệ thần kinh trung ương cao, dễ gây ra các biến chứng nặng đe dọa tính mạng như viêm não, phù phổi cấp hoặc suy tim.
Con đường lây lan dịch bệnh
Virus tay chân miệng đào thải qua phân, dịch tiết mũi họng hoặc các nốt phỏng nước vỡ ra của người bệnh. Trẻ thường bị lây qua các con đường:
Tiếp xúc trực tiếp: Bắt tay, ôm hôn hoặc tiếp xúc với dịch tiết nước bọt, mũi họng của trẻ bệnh khi ho, hắt hơi.
Gián tiếp qua đồ vật: Trẻ cầm nắm đồ chơi, tay nắm cửa, sàn nhà bị nhiễm virus rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng.
Đường tiêu hóa: Ăn uống phải thực phẩm, nguồn nước nhiễm mầm bệnh do người chăm sóc không rửa sạch tay sau khi thay tã hoặc vệ sinh cho trẻ nhiễm bệnh.
2. Triệu chứng nhận biết theo từng giai đoạn
Triệu chứng của bệnh tiến triển khá rõ ràng theo thời gian. Cha mẹ cần đặc biệt quan sát kỹ các biểu hiện tổn thương ở da và niêm mạc của con.
Dấu hiệu nhận biết điển hình của bệnh tay chân miệng.
Bệnh thường trải qua 4 giai đoạn chính:
Giai đoạn ủ bệnh (3 - 7 ngày): Trẻ chưa có biểu hiện cụ thể ra bên ngoài.
Giai đoạn khởi phát (1 - 2 ngày): Trẻ bắt đầu sốt nhẹ hoặc sốt cao, mệt mỏi, đau họng, biếng ăn và có thể bị tiêu chảy nhẹ.
Giai đoạn toàn phát (3 - 10 ngày): Đây là lúc các triệu chứng điển hình xuất hiện:
Loét miệng: Xuất hiện các bóng nước nhỏ (đường kính 2-3 mm) ở niêm mạc miệng, lợi, lưỡi. Khi vỡ ra tạo thành các vết loét khiến trẻ đau đớn, quấy khóc, chảy nhiều nước bọt và lười ăn/bú.
Phát ban dạng phỏng nước trên da: Các nốt ban đỏ chứa nước hình bầu dục xuất hiện ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông. Điểm đặc trưng là các nốt phỏng này thường không gây ngứa và không đau khi ấn vào.
🚨 Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đi viện ngay:
Nếu trẻ có một trong các biểu hiện như sốt cao liên tục khó hạ (trên 38.5°C quá 48 giờ), giật mình chới với (đặc biệt là lúc thiu thiu ngủ), quấy khóc dai dẳng, tay chân run rẩy, hoặc nôn ói nhiều, hãy đưa trẻ đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức. Đây là dấu hiệu virus đang tấn công vào hệ thần kinh.
3. Biện pháp phòng bệnh tay chân miệng hiệu quả
Hiện nay tại Việt Nam đã có vắc-xin phòng bệnh tay chân miệng do chủng virus EV71 gây ra. Để bảo vệ trẻ một cách toàn diện nhất khỏi các chủng virus gây bệnh, Cục Y tế dự phòng khuyến cáo cộng đồng thực hiện tốt các biện pháp "ăn sạch, ở sạch, bàn tay sạch" sau:
Về mặt vệ sinh cá nhân
Rửa tay thường xuyên: Rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy nhiều lần trong ngày. Áp dụng nghiêm ngặt cho cả trẻ em và người chăm sóc trẻ (trước khi ăn, trước khi chế biến thức ăn, trước khi bế trẻ, sau khi đi vệ sinh, sau khi thay tã cho trẻ).
Vệ sinh đường ăn uống: Cho trẻ ăn chín, uống chín. Đảm bảo các vật dụng ăn uống như bát, đũa, thìa, cốc phải được rửa sạch sẽ và tráng nước sôi trước khi sử dụng. Không cho trẻ ăn dặm bằng cách mớm thức ăn hoặc dùng chung khăn tay, khăn voan.
Về mặt làm sạch môi trường sống
Khử khuẩn đồ chơi và bề mặt: Định kỳ lau sạch các bề mặt tiếp xúc hàng ngày của trẻ như đồ chơi, dụng cụ học tập, tay nắm cửa, tay vịn cầu thang, mặt bàn/ghế, sàn nhà bằng xà phòng hoặc các chất tẩy rửa thông thường, dung dịch Cloramin B.
Thu gom chất thải an toàn: Phân, chất nôn của trẻ phải được thu gom, đổ vào nhà vệ sinh và xử lý sạch sẽ.
Cách ly và hạn chế lây lan dịch bệnh
Khi phát hiện trẻ có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh, cần cho trẻ nghỉ học và cách ly tại nhà tối thiểu 10 ngày để tránh lây nhiễm cho các bạn khác trong lớp.
Tránh cho trẻ tiếp xúc trực tiếp hoặc dùng chung đồ dùng với người đang bị bệnh.
