17/06/2026
THỜI AI, NGƯỜI THẮNG CUỘC CHƯA CHẮC LÀ NGƯỜI LEO NHANH NHẤT
Xưa nay mình được dạy đi làm phải học leo thang (career ladder). Mà leo thang thì chỉ có một đường, leo lên chớ đâu có ai dại dột gì mà leo xuống. Có điều, mô hình cái thang đó được thiết kế cho một thế giới không còn tồn tại nữa. 2026 vận hành theo một mô tuýp hoàn toàn khác, gọi là career lattice - mô hình sự nghiệp di chuyển đa chiều. Vậy, đa chiều là mấy chiều?
Bốn “nước đi” của career lattice:
→ Upward (đi lên): thăng chức kiểu truyền thống, thêm trách nhiệm, thêm lương. Được thì mừng nhưng thời thế này chậm và hiếm cơ hội hơn.
→ Lateral (đi ngang): chuyển sang một phòng ban / function khác cùng cấp. Bạn không “lên” nhưng lại được mở rộng kỹ năng, mạng lưới, và góc nhìn. Một nghiên cứu cho thấy người di chuyển ngang trong tổ chức lcó nhiều khả năng được thăng chức và tăng lương cao hơn về sau.
→ Diagonal (đi chéo): vừa đổi function, vừa thêm tầm ảnh hưởng. Thường là những nước đi “giàu giá trị phát triển” nhất.
→ Strategic downward (lùi có chiến lược): bước vào một vai trò nhỏ hơn để học một kỹ năng cốt lõi, rồi bật lên ở một hướng hoàn toàn mới.
Ví dụ:nếu đang làm chuyên gia marketing, theo logic cái thang, con đường “đúng” là lên Senior Marketing → Marketing Manager → Marketing Director. Một đường thẳng.
Nhưng nếu theo mô hình đa hướng, bạn có thể chuyển ngang sang Product - Sản phẩm, rồi từ Product đi chéo lên mảng Business Strategy - Chiến lược. Theo cái thang cũ, đây là nước đi “sai.” Nhưng với tổ chức hiện đại và với xu hướng lãnh đạo tương lai, đây mới chính là trải nghiệm đáng giá nhất. Nếu để ý, sẽ nhận ra hầu hết các sếp lớn hầu như đều đã từng quản lý nhiều hơn một function trên đường đi lên.
Vậy điều này nghĩa gì với người trẻ đang đi làm?
1. Đừng đo giá trị bản thân bằng tốc độ “lên chức” mà hãy đo bằng skill diversification - khả năng đa dạng hóa năng lực không. Ở mãi một vị trí dọc, bạn dễ chạm điểm bão hòa và burnout.
2. Di chuyển ngang không phải bước lùi, là đầu tư.
Trong nền kinh tế skill-first (tuyển theo năng lực, không theo chức danh), trải nghiệm đa dạng chính là tài sản. Một nước đi ngang đôi khi giá trị hơn một cú nhảy việc ra ngoài. Bạn vừa tích lũy được kiến thức & kinh nghiệm trong tổ chức, vừa xây dựng thêm được kỹ năng mới.
3. Hỏi sếp một câu khác đi.
Đừng chỉ hỏi “Bao giờ em được lên chức?” Hãy hỏi: “Trong công ty mình, có dự án / vai trò nào em có thể thử để học kỹ năng mới không?” Nhiều tổ chức lớn giờ đã có internal talent marketplace - nền tảng cơ hội ngay trong nhà mà bạn chưa khai thác. Internal Talent Marketplace là một khái niệm quản trị nhân tài hiện đại, chỉ một hệ thống hoặc nền tảng giúp nhân viên tìm kiếm cơ hội phát triển bên trong doanh nghiệp, thay vì phải rời công ty để tìm cơ hội mới.
4. Tự vẽ nước cờ di chuyển của riêng mình.
Bắt đầu bằng việc tự đánh giá bản thân: Mình mạnh gì? Yếu gì? Muốn đi đâu trong 3-5 năm? Rồi nhìn xung quanh, không chỉ ô phía trên, mà cả những ô bên cạnh và ô chéo. Bạn sẽ ngạc nhiên vì số cơ hội nhiều hơn hẳn cái thang chỉ có một chiều.
Vậy ha. Suy nghĩ tiếp đi, xem nước đi tiếp theo của bạn là gì, “lên,” “ngang,” hay “chéo” và bạn học được gì từ đó?
Nguồn:FB Nguyễn Phi Vân
