26/09/2026
သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်ကို ထရမ့်က ကော်ဇောနီခင်း ကြိုဆိုခဲ့ပေမဲ့ သူ လိုချင်တာ အားလုံးတော့ မရခဲ့ပါဘူး
အီးကေ/BVJ
တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်နဲ့ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်တို့ရဲ့ ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲတွေမှာ နှစ်ဖက်ရည်မှန်းချက်ကတော့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်းပါပဲ။
စူပါပါဝါ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအဖြစ် ကြီးထွားလာမှုကို အမေရိကန်ဘက်က တားဆီးဖို့ ကြိုးပမ်း နေတယ်လို့ တရုတ်နိုင်ငံက ယုံကြည်ထားပြီး၊ အထူးသဖြင့် ကုန်သွယ်ရေး၊ နည်းပညာနဲ့ ထိုင်ဝမ် အရေးတို့မှာ အမေရိကန်ဘက်က ဝင်ရောက်မစွက်ဖက်ဘဲ ဖယ်ရှားပေးဖို့ လိုလားနေပါတယ်။
ဒါပေမဲ့လည်း ဒီတစ်ကြိမ် ခရီးစဉ်မှာတော့ သမ္မတထရမ့်က ကော်ဇောနီခင်း ကြိုဆိုခဲ့ပေမဲ့၊ တရုတ်ခေါင်းဆောင် ရှီကျင့်ဖျင် လိုချင်သမျှ အားလုံးတော့ ရမသွားခဲ့ပါဘူး။
နှစ်နိုင်ငံ အပြန်အလှန် အခွန်တိုးမြှင့်ကောက်ခံနေမှုတွေကို ရပ်ဆိုင်းထားပြီး ပိုမိုဆိုးရွားလာမယ့် အခြေအနေကို ကာကွယ်ပေးခဲ့တဲ့ ကုန်သွယ်ရေး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သက်တမ်းကို နိုဝင်ဘာလကနေ ဇန်နဝါရီလအထိ သုံးလခန့်သာ ထပ်တိုးပေးခဲ့ပါတယ်။
သမ္မတ ထရမ့်ရဲ့ သမ္မတသက်တမ်း ကျန်ရှိနေသေးတဲ့ ကာလတွေကို ကျော်ဖြတ်နိုင်ဖို့အတွက် အနည်းဆုံး တစ်နှစ်လောက် အချိန်တိုးမြှင့်ပေးဖို့ တရုတ်ဘက်က မျှော်လင့်ထားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါဟာ အခွန်နှုန်းထားတွေ၊ တရုတ်ရဲ့ မြေရှားသတ္တု ထောက်ပံ့မှုဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးထားမှုနဲ့ အဆင့်မြင့် အမေရိကန် ချစ်ပ်ပြားတွေ ရရှိရေး စတဲ့ အဓိက အငြင်းပွားဖွယ် ကိစ္စရပ်တွေကို နောက်ထပ် ဆွေး နွေးပွဲ အဝိုင်းသစ်တစ်ခုဆီကို ထပ်မံ ရွှေ့ဆိုင်းလိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါက ရေရှည် သက်သာခွင့်တွေ မပေးခင်မှာ တရုတ်နိုင်ငံဘက်က သူတို့ရဲ့ တာဝန်ဝတ္တရားတွေကို ပိုမို လုပ်ဆောင်ပြဖို့ အမေရိကန်ဘက်က လိုလားနေကြောင်းကို ဖော်ပြနေပါတယ်။
သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်အတွက် မလွှဲမရှောင်သာ ရင်ဆိုင်ရမယ့် အမှန်တရားကတော့ ပြည်တွင်း စီးပွားရေး အကျပ်အတည်း ရင်ဆိုင်နေရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာ ကုန်ပစ္စည်းတွေ စံချိန်တင် ရောင်းချနေရသော်လည်း
ပြည်တွင်း စားသုံးသူတွေကတော့ ဝယ်ယူမှုကို လျှော့ချနေကြပါတယ်။ နိုင်ငံအတွင်း လူဦးရေရဲ့ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းဟာ ကိုယ်ပိုင်အိမ်တွေ ပိုင်ဆိုင်ထားကြတဲ့ နေရာမှာ အိမ်ခြံမြေ ဈေးကွက်တွေ ကျဆင်းသွားခဲ့ပြီး လူငယ် အလုပ် လက်မဲ့နှုန်းကလည်း ဆက်လက် မြင့်မားနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ကုန်သွယ်ရေးက စီးပွားရေး တိုးတက်မှုကို အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေနေတဲ့အတွက် ပြည်ပ စျေး ကွက်တွေဆီ ဝင်ရောက်ခွင့်ရရှိဖို့က အရင်ကထက် ပိုပြီး အရေးပါလာခဲ့ပါတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်က အမေရိကန်ဘက်က ချမှတ်ခဲ့တဲ့ ထိခိုက်နစ်နာစေတဲ့ အခွန်နှုန်းထားမျိုးတွေဆီကနေ အဆိုပါ ပို့ကုန်တွေကို သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင် ကာကွယ်ပေးဖို့ လိုအပ်နေပါတယ်။
ထိုင်ဝမ် အရေးနဲ့ပတ်သက်ပြီးတော့လည်း တိုင်ဝမ်ကို အမေရိကန်ရဲ့ လက်နက်ရောင်းချမှုတွေဟာ တရုတ်နိုင်ငံအတွက် ကျော်လွန်လို့မရတဲ့ အနီရောင်မျဉ်း (Red Line) တစ်ခု ဖြစ်တယ်လို့ သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်က တစ်ကြိမ်ထပ်ပြီး ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရကျွန်းဖြစ်တဲ့ ထိုင်ဝမ်ကို သူ့ကိုယ်သူ ကာကွယ်နိုင်မယ့် နည်းလမ်းတွေ ထောက်ပံ့ပေးဖို့ အမေရိကန်က ဥပဒေအရ တာဝန်ရှိနေပါတယ်။
မေလတုန်းကဆိုရင် ဒီကိစ္စကို ကိုင်တွယ်ရာမှာ မှားယွင်းသွားမယ်ဆိုရင် နှစ်နိုင်ငံ "တိုက်ခိုက်မိတာ (သို့မဟုတ်) ပဋိပက္ခအတွင်းကိုပါ ရောက်သွားနိုင်တယ်" လို့ သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်က သမ္မတ ထရမ့်ကို သတိပေးခဲ့ဖူးပါတယ်။
အဲဒီနောက်မှာတော့ သမ္မတ ထရမ့်က ထိုင်ဝမ်အတွက် ဒေါ်လာ ၁၄ ဘီလီယံတန်ဖိုးရှိ လက်နက် ထောက်ပံ့ရေး အစီအစဉ်ကို အတည်ပြုပေးဖို့ နှောင့်နှေးစေခဲ့ပြီး၊ ဒါဟာ ဘေဂျင်းအစိုးရနဲ့ ဆွေး နွေးရာမှာ "အလွန်ကောင်းတဲ့ ဆွေးနွေးရေး အသုံးအနှုန်း ကဒ်ပြားတစ်ခု" ဖြစ်တယ်လို့ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။
ဆွေးနွေးပွဲတွေအတွင်း သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်က အဲဒီ အခွင့်အရေးကို အသုံးချခဲ့ဟန်တူပြီး ထိုင်ဝမ် အပေါ် ထောက်ပံ့မှုကို ကန့်သတ်ခြင်းက ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားနိုင်ချေကို လျှော့ချပေးနိုင်တယ်လို့ လိုလားချက် ရှိခဲ့ပုံရပါတယ်။ထိုင်ဝမ် လွတ်လပ်ရေးကို ဆန့်ကျင်တဲ့ "မှန်ကန်တဲ့ ရပ်တည်ချက်" ကို အမေရိကန်ဘက်က လိုက်နာလိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့်ကြောင်း ကြာသပတေးနေ့မှာ သူက ထပ်လောင်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့လည်း ထိုင်ဝမ်အပေါ် အမေရိကန်ရဲ့ ထောက်ပံ့မှုကို ဆက်လက် လုပ်ဆောင်သွားဖို့ နှစ်ပါတီစလုံးဆီကနေ ဖိအားပေးမှုတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ သမ္မတ ထရမ့်ကတော့ တရုတ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ မှတ်ချက်တွေအပေါ် လူသိရှင် ကြား တစ်စုံတစ်ရာ တုံ့ပြန်ပြောဆိုခြင်း မရှိသေးပါဘူး။
မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အကာအကွယ်ပေးမှုတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့ခြင်း ရှိမရှိ မသေချာသေးသော်လည်း, နှစ်နိုင်ငံ ခေါင်းဆောင်တွေဟာ အတုအယောင် ဉာဏ်ရည်တု (AI) ကိစ္စရပ်တွေကိုတော့ အနည်းဆုံး ဆွေးနွေးခဲ့ကြပါတယ်။
ပိုမိုလုံခြုံစိတ်ချရစေရန် AI ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို နှေးကွေးစေဖို့ တောင်းဆိုထားတဲ့ Anthropic ကုမ္ပဏီရဲ့ အမှုဆောင်ချုပ် ဒါရီယို အမိုဒီ (Dario Amodei) ရဲ့ ဆောင်းပါး ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီးနောက်, AI နဲ့ပတ်သက်ပြီး ထင်ရှားတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချမှတ်သွားမှာလား ဆိုတာနဲ့ပတ်သက်ပြီး လူအများရဲ့ စိတ်ဝင်စားမှုတွေ မြင့်တက်နေခဲ့ပါတယ်။
အဲဒါဟာ AI ကြောင့် လူသားတွေ မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်သွားနိုင်ချေ "၁၀ ရာခိုင်နှုန်းထက် ပိုများတယ်" လို့ အဆိုပါ ကုမ္ပဏီရဲ့ ထိပ်တန်း လုံခြုံရေး သုတေသီတစ်ဦးရဲ့ သတိပေးချက် ထွက်ပေါ်လာပြီးနောက်မှာ ပေါ်ပေါက်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ AI ဟာ "အမြဲတမ်း လူသားတွေရဲ့ ထိန်းချုပ်မှုအောက်မှာ ရှိနေဖို့" သေချာစေရေးရဲ့ အရေးပါပုံကို သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင် ပြောကြားခဲ့တာမှလွဲပြီး တခြား အထူးတလည် ထွက်ပေါ်လာတာ မရှိပါဘူး။ သမ္မတ ထရမ့်ကတော့ ဒီနည်းပညာကြောင့် လူသားတွေ မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်သွားနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေကို "မမှန်ကန်တဲ့ ကောလာဟလ" တစ်ခုအဖြစ် မကြာသေးမီက ငြင်းပယ်ခဲ့ပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ပန်ဒါ ဝက်ဝံတွေကိုလည်း မေ့ထားလို့ မရပါဘူး။ အတ္တလန်တာမြို့ဆီကို ပင်းပင်း (Ping Ping) နဲ့ ဖူရွှမ်း (Fu Shuang) တို့ကို ပို့ဆောင်ပေးမယ့် လက်ဆောင်ပေးအပ်မှုကို ဧပြီလတုန်းက ပထမဆုံး စတင် ထုတ်ဖော်ခဲ့ပြီး၊ အခုအခါမှာတော့ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ ပန်ဒါ သံတမန်ရေးရာ စတင် လည်ပတ်လာတာနဲ့အမျှ လေယာဉ်နဲ့ ရက်ပိုင်းအတွင်း ရောက်ရှိလာတော့မယ်လို့ သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်က ကြေညာခဲ့ပါတယ်။
သောကြာနေ့မှာ အမျိုးသား မော်ကွန်းတိုက်ကို သွားရောက်လည်ပတ်ပြီး လက်ဖက်ရည်ဝိုင်းမှာ အတူ ပါဝင်ကြဖို့ ပြင်ဆင်နေကြချိန်မှာ နောက်ထပ် ကြေညာချက်တွေလည်း ထပ်မံ ထွက်ပေါ်လာနိုင်ပါသေးတယ်။
ဒါပေမဲ့ လက်ရှိအချိန်အထိတော့ ဘေဂျင်းအတွက် ဒီထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲရဲ့ အကြီးမားဆုံး အောင်မြင်မှုတစ်ခုကတော့ သရုပ်ဖော် မြင်ကွင်းတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ခမ်းနားတဲ့ ကြိုဆိုမှု၊ လေဆိပ်မှာ ကိုယ်တိုင် သွားရောက် တွေ့ဆုံကြိုဆိုမှုနဲ့ နှမ်းဖတ်ကပ်ထားတဲ့ ပင်လယ်ငါးခူဟင်းနဲ့ ကြော်ထားတဲ့ တရုတ်မုန်လာဥညွန့်ဟင်းလျာတွေ ပါဝင်တဲ့ နိုင်ငံတော် ညစာစားပွဲတွေကို တရုတ်နိုင်ငံဘက်ကနေ စောင့်ကြည့်နေသူတွေက အကောင်းမြင် သဘောကျခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါဟာ သမ္မတ ထရမ့်နဲ့ ရဘောင်တန်းနိုင်တဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအဖြစ် သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်ရဲ့ ပုံရိပ်ကို ပြည်တွင်းမှာ ပိုမို ခိုင်မာလာစေဖို့ အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
နှစ်နိုင်ငံ ခေါင်းဆောင်နှစ်ဦးကို နှိုင်းယှဉ်ထားတဲ့ မီမီ (Memes) တွေဟာ တရုတ် ဆိုရှယ်လစ် မီဒီယာတွေမှာ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပျံ့နှံ့နေပါတယ်။ လူကြိုက်များတဲ့ ပုံတစ်ပုံမှာဆိုရင် တိုက်လေယာဉ်တွေ ကောင်းကင်ယံမှာ ပျံသန်းနေချိန်မှာ သမ္မတ ထရမ့်က မျက်နှာရှုံ့မဲ့နေပြီး၊ သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်ကတော့ တည်ငြိမ်နေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ကမ္ဘာပေါ်မှာ အခက်ခဲဆုံးနဲ့ ခန့်မှန်းရ ခက်ခဲဆုံး ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းမယ့် နည်းလမ်းကို သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင် တွေ့ရှိသွားခဲ့ပါပြီ။ ဒါပေမဲ့ သမ္မတ ထရမ့်က "စစ်မှန်ပြီး ကြီးမားတဲ့ မိတ်ဆွေဖွဲ့မှု" အကြောင်း ပြောဆိုနေချိန်မှာ၊ တရုတ်ခေါင်းဆောင်ကတော့ အမေရိကန်နဲ့အတူ စူပါပါဝါ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအဖြစ် တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ နေရာကို ခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်ရေးဆိုတဲ့ ပိုမိုကြီးမားတဲ့ ကိစ္စရပ်အပေါ်မှာသာ အာရုံစိုက်နေပါတယ်။
ပန်ဒါတွေ၊ ခမ်းနားတဲ့ ကြိုဆိုမှုတွေနဲ့ နွေးထွေးတဲ့ စကားလုံးတွေက ဒီဆက်ဆံရေးကို ပြေပြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီမြင်ကွင်းတွေရဲ့ အောက်မှာတော့ ကမ္ဘာ့အာဏာအရှိဆုံး နိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံကြားက ပြိုင်ဆိုင်မှုတွေဟာ အရင်အတိုင်း ပြင်းထန်ဆဲ ဖြစ်နေပါတယ်။
ခရက်ဒစ်_ BBC
